Edukacja – emancypacja – emigracja. Sytuacja polskich artystek na przełomie XIX/XX wieku

Ewelina Wejbert-Wąsiewicz

doi:10.18778/0208-600X.53.07

Authors

Ewelina Wejbert-Wąsiewicz Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Sztuki https://orcid.org/0000-0002-6711-8228

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.53.07

Keywords:

emigration, art, Polish artist-woman

Abstract

The aim of this article is to describe the socio-historical situation of Polish artists-women (in the late 19th and early 20th centuries), who were going abroad in order to get an education. Through selected “case studies” (biography and artistic creation) showing relationship that occurred between education, immigration, and the fate of the works of painters-women. The cited names of women are known, but also unknown in the art circuit. The reasons for the absence of painters-women in the history of art are complex. It seems that one of the factors of this condition may be emigration. If the artists-women were popular abroad, often overlooked their talent in the country, and their art was absent in the homeland. In turn, successful career abroad did not mean recognition in Poland. An important aspect of the discussion is the issue of women’s socio-cultural role, especially in terms of autonomy, authority, obligations. The article is a sketch to referring to the sociology of artist, art history and sociology of art. The source material were all kinds of studies and texts: historical books, scientific articles, journals, letters, written memories, diaries, an exhibition of paintings, albums, reviews, calendars works, documents of social and artistic life, press interviews.

References

Bacewicz G. (1970), Znak szczególny, Czytelnik, Warszawa.

Baszkircewa M. (1967), Dziennik, Czytelnik, Warszawa.

Batowski Z. (1951), Malarki Stanisława Augusta, Ossolineum, Kraków.

Bobrowska-Jakubowska E. (2004), Artyści polscy we Francji w latach 1890–1918. Wspólnoty i indywidualności, Wydawnictwo DiG, Warszawa.

Bobrowska E. (2012), Emancypantki? Artystki polskie w Paryżu na przełomie XIX i XX wieku, „Archiwum Emigracji. Studia – Szkice – Dokumenty”, nr 1–2 (16–17), s. 11–27. DOI: https://doi.org/10.12775/AE.2012.001

Chrzanowski T. (1993), Sztuka w Polsce Piastów i Jagiellonów, PWN, Warszawa.

Chrzanowski T. (1998), Sztuka w Polsce od I do III Rzeczypospolitej, PWN, Warszawa.

Claridge L. (2009) Tamara Łempicka, Rebis, Poznań.

Czajkowska I. (1997), O społecznym i ekonomicznym statusie artystek, „Kobieta i Biznes”, nr 2, s. 1–4.

Desperak I., Matuszak G., Sikorska-Kowalska M. (2009), Emancypantki, włókniarki i ciche bohaterki, Omega Praksis, Łódź.

Dmochowska L. (2012), Anna Sierzpowska-Zborowska – polska protektorka i modelka Modiglianiego, „Quart”, nr 3 (25), http://historiasztuki.uni.wroc.pl/quart/pdf/quart25_Dmochowska. pdf, 2.02.2015.

Ferenc T. (2012), Artysta jako Obcy. Socjologiczne studium artystów polskich na emigracji, Wy-dawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-686-4

Frąckowiak-Sochańska M. (2011), Postawy polskich kobiet wobec feminizmu. O samoograniczającej się świadomości feministycznej kobiet, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 39, s. 149–170.

Golka M. (1995), Socjologia artysty, Ars Nova, Poznań.

Grzybczyk K. (2005), O literaturze kobiecej Dwudziestolecia międzywojennego. Rekonesans badawczy, [w:] E. Hurnikowa, A. Wypych-Gawrońska (red.), Czytanie Dwudziestolecia I, AJD, Częstochowa.

Heinich N. (2007), Być artystą. Rzecz o przekształceniach statusu malarzy i rzeźbiarzy, Vizja Press & it, Warszawa.

Iwaszkiewicz A. (1993), Dzienniki, Twój Styl, Warszawa.

Jakubowska A. (2011), Artystki polskie, PWN, Warszawa.

Jarecka D. (2008), Twarze – Zofia Stryjeńska, „Wysokie Obcasy”, http://www.wysokieobcasy.pl/ wysokieobcasy/1,96856,5957408,Twarze_Zofia_Stryjenska.html, 2.02.2015.

Krzywicka I. (1992), Wyznania gorszycielki, Czytelnik, Warszawa.

Lapierre A. (2002), Artemizja, Rebis, Poznań.

Łopuszański P. (2005), W poszukiwaniu zapomnianego życia Zofii Chylińskiej, „Podkowiański Magazyn Kulturalny”, nr 45, http://podkowianskimagazyn.pl/nr45/lesmianowa.htm, 12.03.2015.

Magnone L. (2011), Konopnicka. Lustra i symptomy, słowo/obraz terytoria, Gdańsk.

Michalec D. (2014), Maria Łada-Maciągowa, Siedlce.

Mill S. J. (1995), Poddaństwo kobiet, [w:] S. J. M i l l, O rządzie reprezentatywnym. Poddaństwo kobiet, tłum. Ch. Chyżyńska, Znak, Kraków.

Morawińska A. (1991), Artystki polskie, [w:] taż, Artystki polskie. Katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa.

Mori G. (2003), Tamara Łempicka. Paryż 1920–1938, Arkady, Warszawa.

Nochlin L. (2007), Dlaczego nie było wielkich artystek?, tłum. B. Limanowska, „UniGender”, nr 1 (3), http://www.unigender.org/?page=biezacy&issue =02&article=07, 12.03.2011.

Okońska A. (1976), Artystki polskie, Nasza Księgarnia, Warszawa.

Okońska A. (1981), Żywoty pań malujących, Nasza Księgarnia, Warszawa.

Pierzchalski F., Smyczynska K., Gębarowska K., Szatlach M. (2011), Feminizm po polsku, Elipsa, Bydgoszcz.

Poprzęcka M. (1996), Boznańska i inne, [w:] A. Żarnowska, A. Szwarc (red.), Kobieta i kultura. Kobiety wśród twórców kultury intelektualnej i artystycznej w dobie rozbiorów i w niepodległym państwie polskim. Zbiór studiów, Wydawnictwo DiG, Warszawa.

Rostworowska M. (2003), Portret za mgłą. Opowieść o Oldze Boznańskiej, Terra Nova, Kraków.

Rymkiewicz J. M. (2001), Leśmian Encyklopedia, Sic!, Warszawa.

Gabryś-Cichacz K., Garas M., Małyga A. (2008), Słownik sztuki, KWN, Kraków.

Sosnowska J. (2003), Poza kanonem. Sztuka polskich artystek 1880–1939, Instytut Sztuki PAN, Warszawa.

Ślęczka K. (1999), Feminizm. Ideologie i koncepcje społeczne współczesnego feminizmu, Książnica, Katowice.

Toniak E. (1992), Tylko nie feminizm, [w:] S. Walczewska, Głos mają kobiety, Convivium, Kraków.

Utrio K. (1998), Córki Ewy, historia kobiety europejskiej, Wydawnictwo 69, Warszawa.

Waldorff J. (1976), Moje cienie, Czytelnik, Warszawa.

Walewska C. (1909), Kobieta w życiu społecznym. Ruch kobiecy w Polsce, Skład Księgarski Gebethner i Wolff, Warszawa.

Wallis M. (1966), Autoportret, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa.

Wejbert-Wąsiewicz E. (2014), Anarchia w sztuce kobiet na przykładzie wystawy Sztuka Matek, [w:] M. Jeziński, Ł. Wojtkowski (red.), Sztuka i polityka. Sztuki wizualne, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, s. 23–38.

Wierzbicka A. (2008), Artyści polscy w Paryżu. Antologia tekstów 1900–1939, Neriton Instytut Sztuki PAN, Warszawa.

Wierzbicka A. (2012a), Świadectwa obecności. Polskie życie artystyczne we Francji w latach 1900–1939. Diariusz wydarzeń z wyborem tekstów, Neriton, Warszawa.

Wierzbicka A. (2012b), „Jak tu nie być feministą?”. O zapomnianych malarkach polskich w Paryżu w latach 1900–1914, „Archiwum Emigracji. Studia – Szkice – Dokumenty”, nr 1–2 (16–17), s. 45–62. DOI: https://doi.org/10.12775/AE.2012.004

Winiarski D. (2012), Alicji Halickiej poetycka utopia pejzażu, „Archiwum Emigracji. Studia – Szkice – Dokumenty”, nr 1–2 (16–17), s. 76–81. DOI: https://doi.org/10.12775/AE.2012.006

Wiśniewska M. (1903), Głos kobiet w kwestyi kobiecej, Stowarzyszenie Pomocy Naukowej dla Polek im. J. I. Kraszewskiego, Kraków.

Ziembińska E. (2012), Sara Lipska – artystka wszechstronna. Wyjątkowa uczennica Dunikowskiego, „Archiwum Emigracji. Studia – Szkice – Dokumenty”, nr 1–2 (16–17), s. 82–89. DOI: https://doi.org/10.12775/AE.2012.007

Zientara M. (2009), Artystki polskie i ich sztuka, „Krzysztofory”, nr 24.