Reportaż jako gatunek wypowiedzi w glottodydaktyce (na przykładzie reportaży Ryszarda Kapuścińskiego)

Anna Dunin-Dudkowska

doi:10.18778/0860-6587.29.08

Authors

Anna Dunin-Dudkowska Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Centrum Języka i Kultury Polskiej dla Polonii i Cudzoziemców, 20-038 Lublin, ul. Weteranów 18 https://orcid.org/0000-0003-2102-7117

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.29.08

Keywords:

reportage, teaching Polish as a foreign language, speech genre, genre pattern, aspects of the genre pattern

Abstract

The aim of the article is to show reportage as a genre of speech to be used in teaching Polish as a foreign language in the context of genre studies. The author assumes that reportage used in teaching Polish to foreigners, besides the realization of the main illocutions of the genre, contributes to the development or evaluation of learner’s language skills and acquisition of intercultural competence. The genre will be described using the concept of genre pattern by Maria Wojtak, including structural, pragmatic, cognitive and stylistic aspects, accomplished in the canon form, alternative versions or adaptive variants. Reportage turns out to be a genre with a structure showing a weakened conventionality and highly diversified themes. The intention of reportage authors is a comprehensive and suggestive presentation of facts, and their themes include a wide scope of events from social, political and cultural life. The texts are objective, imaginative, emotional and multi-styled. The sender shows different points of view but also his own personality. The article presents examples of reportage, coming from collections by Ryszard Kapuściński, as well as practical guidelines helpful in teaching Polish as a foreign language.

References

Bańko M. (red.), 2000, Inny słownik języka polskiego, Warszawa.

Bartmiński J., 1990, Punkt widzenia, perspektywa, językowy obraz świata, w: Językowy obraz świata, Lublin.

Będkowska G., 2014, Bękart literatury po polsku, https://web.archive.org/web/20171021164008/ http://educover.pl/czasopismo/bekart-literatury-polsku/2/ [10.05.2022].

Cieślak I., Cieślak L., 2005, Egzamin gimnazjalny. Jak to napisać?, Toruń.

Dunaj B. (red.), 1996, Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa.

Dunin-Dudkowska A., 2018, Gatunki wypowiedzi w aspekcie glottodydaktycznym, w: „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, 24, Łódź.

Dunin-Dudkowska A.,2019, The Cover Letter as a Genre of Speech in Teaching Polish as a Foreign Language, w: „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, 25, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.25.10

Dunin-Dudkowska A., 2020, Recenzja jako gatunek wypowiedzi w glottodydaktyce polonistycznej, w: M. Samborska, A. Piotrowicz (red.) Kultura komunikacji w dydaktyce. Kultura Komunikacji Językowej 6, Poznań.

Dunin-Dudkowska A., 2021a, Akademickie gatunki wypowiedzi w glottodydaktyce (na przykładzie artykułu naukowego), w: „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, 27, Łódź 2021. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.27.10

Dunin-Dudkowska A., 2021b, Gratulacje jako gatunek wypowiedzi, „PHILOLOGICA” LXXVIII, s. 35–46, Bratysława 2021.

Dunin-Dudkowska A., 2021c, Życzenia jako gatunek wypowiedzi w ujęciu glottodydaktycznym, w: A. Roter-Bourkane, I. Wieczorek (red.), Glottodydaktyka polonistyczna: strategie – wartości – wyzwania, Poznań.

Frukacz K. (oprac.), 2016, Czytaj po polsku. Materiały pomocnicze do nauki języka polskiego jako obcego. Poziom zaawansowany C1/C2. Jacek Hugo-Bader „Maską w stronę wiatru”. Włodzimierz Nowak „Radiobudzik pani Mohs”, T. 12, Katowice.

Frukacz K., 2018, Reportaż literacki w glottodydaktyce polonistycznej – prolegomena, „Kwartalnik Polonicum”, 28/29.

Gajda S., 2001, Gatunkowe wzorce wypowiedzi, w: J. Bartmiński (red.), Encyklopedia języka polskiego, Lublin, s. 255–256.

Gajda S. (red.), 1995, Przewodnik po stylistyce polskiej, Opole.

Janowska I., Lipińska E., Rabiej A., Seretny A., Turek P., 2016, Programy nauczania języka polskiego jako obcego. Poziomy A1–C2, Kraków.

Jedliński R., 1984, Gatunki publicystyczne w szkole średniej, Warszawa.

Kapuściński R., 2002, Imperium, Warszawa.

Kapuściński R., 2003a, Autoportret reportera, wybór i wstęp K. Strączek, Kraków.

Kapuściński R., 2003b, Cesarz, Warszawa.

Kapuściński R., 2003c, Heban, Warszawa.

Kapuściński R., 2004, Podróże z Herodotem, Kraków.

Kapuściński R., 2007a, Jeszcze dzień życia, Warszawa.

Kapuściński R., 2007b, Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku, wybór i wstęp K. Strączek, Kraków.

Kuziak M., Rzepczyński S., 2005, Jak pisać?, Bielsko-Biała.

Litwin J., 1995, Potoczność w reportażu, w: T. Ampel (red.), O stylu poezji i prozy. Funkcje, kategorie, struktury, Rzeszów.

Łotman J., 2004 [oryg. 1070], Rama jako element kompozycyjny tekstu, w: J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska (red.), Tekstologia. Część druga, Lublin, s. 7–16.

Mayenowa R., 1979, Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, Wrocław.

Rejter A., 2000, Kształtowanie się gatunku reportażu podróżniczego w perspektywie stylistycznej i pragmatycznej, Katowice.

Sajenczuk M. E., 2004, Po polsku o sprawach świata. Teksty Ryszarda Kapuścińskiego w nauczaniu cudzoziemców, w: A. Dąbrowska (red.), Wrocławska dyskusja o języku polskim jako obcym. Materiały z międzynarodowej konferencji Stowarzyszenia „Bristol”, Wrocław.

Seretny A., 2006, Nauka o literaturze i teksty literackie w dydaktyce języka polskiego jako obcego/ drugiego, w: E. Lipińska, A. Seretny (red.), Z zagadnień dydaktyki języka polskiego jako obcego, Kraków.

Seretny A., 2007, Kto czyta – nie błądzi. Podręcznik do nauki języka polskiego. Ćwiczenia rozwijające sprawność czytania (B2, C1), Kraków.

Skwarczyńska S., 1975, Pomiędzy historią a teorią literatury, Warszawa.

Smereczniak M. (oprac.), 2006, Ryszard Kapuściński „Wewnątrz góry lodowej”, w: M. Czempka-Wewióra, M. Smereczniak (oprac.), Czytaj po polsku. Materiały pomocnicze do nauki języka polskiego jako obcego. Poziom zaawansowany C1. Natasza Goerke „Paralele”, Ryszard Kapuściński „Wewnątrz góry lodowej”, T. 6, Katowice.

Strączek K., 2007, Wstęp, w: Ryszard Kapuściński. Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku, wybór i wstęp K. Strączek, Kraków.

Surdej B., Surdej A., 2008, Język polski. Ćwiczenia redakcyjne. Gimnazjum 1–3, Warszawa.

Szymczak M. (red.), 1986, Słownik języka polskiego PWN, Warszawa.

Świstowska M., 2010, Obecność tekstów prozy polskiej po 1989 r. w nauczaniu języka polskiego jako obcego – realia, potrzeby, problem wyboru, w: „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie polonistyczne cudzoziemców” 17, Łódź.

Węgrzyniakowa A, Reportaż, w: Leksykon szkolny. Gatunki paraliterackie, publicystyczne i użytkowe, M. Pytosz (red.), Gorzów Wielkopolski.

Wojtak M., 2004, Gatunki prasowe, Lublin.

Wojtak M., 2019, Wprowadzenie do genologii, Lublin.

Wolny K., 1991, O poetyce współczesnego reportażu polskiego 1945–1985, Rzeszów.

Żmigrodzki P. (red.), 2012, Wielki słownik języka polskiego, Warszawa.

Żmudzki J., 1990, Dynamika tekstu a jego struktura, w: T. Dobrzyńska (red.), Tekst w kontekście, Wrocław – Warszawa – Kraków, s. 145–154.