Nurt krytyczny w klasycznej, polskiej socjologii medycyny. Zarys problematyki

Włodzimierz Piątkowski; Luiza Nowakowska

doi:10.18778/0208-600X.45.02

Autor

Włodzimierz Piątkowski Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny, Instytut Socjologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej; Samodzielna Pracownia Socjologii Medycyny, Katedra Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Luiza Nowakowska Samodzielna Pracownia Socjologii Medycyny, Katedra Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.45.02

Słowa kluczowe:

socjologia zdrowia, choroby i medycyny, nurt krytyczny

Abstrakt

Intencją autorów tego tekstu, pisanego z perspektywy „socjologii socjologii” i „sociology of medicine” (a więc „medycyny w socjologii”), jest próba wprowadzenia do polskiej debaty wewnątrzsocjologicznej „perspektywy krytycznej”, a więc wątków obecnych „od zawsze” np. w klasycznej socjologii amerykańskiej i zachodnioeuropejskiej wersji socjologii medycyny oraz postawienia pytania: dlaczego to podejście teoretyczne, a także dyrektywa metodologiczna oraz imperatyw praktycznego działania nie są na stałe obecne w polskim dyskursie socjomedycznym. Mamy zatem zamiar naszkicować historyczne korzenie i ewolucję nurtu krytycznego korzystając z wybranych przykładów zaczerpniętych z socjologii ogólnej, po czym ukazać próby aplikacji tego podejścia w klasycznej, polskiej socjologii medycyny. Wydaje się, że prezentacja „podejścia krytycznego”, jego genezy, charakteru, walorów i ograniczeń jest szczególnie ważna i pożądana w warunkach postępującego kryzysu ekonomicznego i jego mikro-, mezo- i makrospołecznych konsekwencji.

Bibliografia

Bizoń Z. (1976), Wzorce adaptacji systemu medycznego do zmian społecznych, [w:] M. Sokołowska, J. Hołówka, A. Ostrowska (red.), Socjologia a zdrowie, PWN, Warszawa, s. 107‒131.

Dubos R. (1962), Miraże zdrowia ‒ utopie postępy i zmiany biologiczne, PZWL, Warszawa.

Edwards G., Habermas J. (2012), Politics and morality in health and medicine, [w:] G. Scambler (ed.), Contemporary Theorists for Medical Sociology, Routledge, New York‒London, s. 33‒48.

Illich I. (1975), Medical Nemesis. The Expropriation of Health, Calder and Boyars, London.

Mills Wright Ch. (1961), Elita władzy, Książka i Wiedza, Warszawa.

Mucha J. (1986), Socjologia jako krytyka społeczna. Orientacja radykalna i krytyczna we współczesnej socjologii zachodniej, PWN, Warszawa.

Mucha J. (2002), Socjologia krytyczna, [w:] Encyklopedia socjologii, t. IV, K. W. Frieske, H. Kubiak, G. Lissowski, J. Mucha, J. Szacki, M. Ziółkowski (red.), Oficyna Naukowa, Warszawa, s. 69‒72.

Navarro V. (1978), Class Struggle. The State and Medicine, Martin Robertson, Oxford.

Olechnicki K., Załęcki P. (1997), Słownik Socjologiczny, Wydawnictwo Graffiti BC, Toruń.

Ostrowska A. (2004), Polska socjologia medycyny na tle zachodniej, [w:] W. Piątkowski (red.), Zdrowie ‒ choroba ‒ społeczeństwo. Studia z socjologii medycyny, Wydawnictwo UMCS, Lublin, s. 31‒42.

Piątkowski W. (2012), Beyond Medicine. Non Medical Treatment in Poland, Peter Lang, Frankfurt am Main‒Berlin‒Bern.

Piątkowski W., Nowakowska L. (2012), System medyczny w Polsce wobec wyzwań XXI wieku. Perspektywa krytycznej socjologii zdrowia i choroby, „Przegląd Socjologiczny”, vol. LXI, nr 2, s. 11‒29.

Piątkowski W., Skrzypek M. (2012), The Social Nature of Health and Illness – evolution of Research Approaches in Polish Classical Medical Sociology, „Annals of Agricultural and Environmental Medicine”, Vol. 19, No. 4, s. 821‒835.

Podgórecki A. (1962), Charakterystyka nauk praktycznych, PWN, Warszawa.

Podgórecki A. (1968), Miejsce socjotechniki w ustroju socjalistycznym, [w:] A. Podgórecki (red.), Socjotechnika ‒ praktyczne zastosowania socjologii, Wydawnictwo KiW, Warszawa, s. 37‒54.

Shepard J. M. (1987), Sociology, 3rd Ed., West Publication, St. Paul‒New York‒Los Angeles.

Słońska Z. (2010), Społeczna natura zdrowia: teoria i praktyka, [w:] W. Piątkowski (red.), Socjologia z medycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, IFiS PAN, Warszawa, s. 64‒83.

Słońska Z., Piątkowski W. (2012), The Sociology of Health and Medicine in Poland, „Salutate e Societa”, vol. XI, no 2, s. 73‒88. DOI: https://doi.org/10.3280/SES2012-002006EN

Sokołowska M. (1968), Zastosowania socjologii w medycynie, [w:] A. Podgórecki (red.), Socjotechnika ‒ praktyczne zastosowania socjologii, Wydawnictwo KiW, Warszawa, s. 243‒262.

Sokołowska M. (1972), Dysfunkcjonalność instytucji służby zdrowia, „Studia Socjologiczne”, nr 4, s. 131‒161.

Sokołowska M. (1976), Przedmowa, [w:] M. Sokołowska, J. Hołówka, A. Ostrowska (red.), Socjologia a zdrowie, PWN, Warszawa, s. 9‒15.

Sokołowska M. (1980), Granice medycyny, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Sokołowska M. (1986a), Medycyna a kontrola społeczna, [w:] eadem, Socjologia medycyny, PZWL, Warszawa, s. 219‒228.

Sokołowska M. (1986b), Socjologia medycyny, PZWL, Warszawa.

Szacki J. (1981a), Historia myśli socjologicznej, cz. I, PWN, Warszawa.

Szacki J. (1981b), Kryzys i środki jego rozwiązania, [w:] Historia myśli socjologicznej, cz. I, PWN, Warszawa, s. 174‒175.

Waitzkin H. (2000), Changing Patient-physician Relationship in the Changing Health-Policy Environment, [w:] C. Bird, P. Conrad, A. Fremont (eds.), Handbook of Medical Sociology, Prentice Hall, Upper Saddle River, s. 271‒283.