Nurt krytyczny w klasycznej, polskiej socjologii medycyny. Zarys problematyki

Włodzimierz Piątkowski; Luiza Nowakowska

doi:10.18778/0208-600X.45.02

Authors

Włodzimierz Piątkowski Zakład Socjologii Medycyny i Rodziny, Instytut Socjologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej; Samodzielna Pracownia Socjologii Medycyny, Katedra Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Luiza Nowakowska Samodzielna Pracownia Socjologii Medycyny, Katedra Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.45.02

Keywords:

sociology of health, illness and medicine, critical orientation

Abstract

The purpose of this text, written from the perspective of “sociology of sociology” and “sociology of medicine”, is an attempt of introduction to the Polish sociological debate “critical perspective” ‒ issues that are since the beginning for example in the classical sociology of American and Western European versions of medical sociology and ask the question: why this approach theoretical and methodological directive and practical imperative of action is permanently present in the Polish sociomedical discourse.

We are going to sketch the historical roots and evolution of the critical orientation using selected examples drawn from general sociology and then try to show the application of this approach in the classic Polish medical sociology. It seems that the presentation of “critical thinking”, its origins, character, values and limitations is particularly important and desirable in terms of progressive economic crisis and its micro-, mezo- and macrosocial consequences.

References

Bizoń Z. (1976), Wzorce adaptacji systemu medycznego do zmian społecznych, [w:] M. Sokołowska, J. Hołówka, A. Ostrowska (red.), Socjologia a zdrowie, PWN, Warszawa, s. 107‒131.

Dubos R. (1962), Miraże zdrowia ‒ utopie postępy i zmiany biologiczne, PZWL, Warszawa.

Edwards G., Habermas J. (2012), Politics and morality in health and medicine, [w:] G. Scambler (ed.), Contemporary Theorists for Medical Sociology, Routledge, New York‒London, s. 33‒48.

Illich I. (1975), Medical Nemesis. The Expropriation of Health, Calder and Boyars, London.

Mills Wright Ch. (1961), Elita władzy, Książka i Wiedza, Warszawa.

Mucha J. (1986), Socjologia jako krytyka społeczna. Orientacja radykalna i krytyczna we współczesnej socjologii zachodniej, PWN, Warszawa.

Mucha J. (2002), Socjologia krytyczna, [w:] Encyklopedia socjologii, t. IV, K. W. Frieske, H. Kubiak, G. Lissowski, J. Mucha, J. Szacki, M. Ziółkowski (red.), Oficyna Naukowa, Warszawa, s. 69‒72.

Navarro V. (1978), Class Struggle. The State and Medicine, Martin Robertson, Oxford.

Olechnicki K., Załęcki P. (1997), Słownik Socjologiczny, Wydawnictwo Graffiti BC, Toruń.

Ostrowska A. (2004), Polska socjologia medycyny na tle zachodniej, [w:] W. Piątkowski (red.), Zdrowie ‒ choroba ‒ społeczeństwo. Studia z socjologii medycyny, Wydawnictwo UMCS, Lublin, s. 31‒42.

Piątkowski W. (2012), Beyond Medicine. Non Medical Treatment in Poland, Peter Lang, Frankfurt am Main‒Berlin‒Bern.

Piątkowski W., Nowakowska L. (2012), System medyczny w Polsce wobec wyzwań XXI wieku. Perspektywa krytycznej socjologii zdrowia i choroby, „Przegląd Socjologiczny”, vol. LXI, nr 2, s. 11‒29.

Piątkowski W., Skrzypek M. (2012), The Social Nature of Health and Illness – evolution of Research Approaches in Polish Classical Medical Sociology, „Annals of Agricultural and Environmental Medicine”, Vol. 19, No. 4, s. 821‒835.

Podgórecki A. (1962), Charakterystyka nauk praktycznych, PWN, Warszawa.

Podgórecki A. (1968), Miejsce socjotechniki w ustroju socjalistycznym, [w:] A. Podgórecki (red.), Socjotechnika ‒ praktyczne zastosowania socjologii, Wydawnictwo KiW, Warszawa, s. 37‒54.

Shepard J. M. (1987), Sociology, 3rd Ed., West Publication, St. Paul‒New York‒Los Angeles.

Słońska Z. (2010), Społeczna natura zdrowia: teoria i praktyka, [w:] W. Piątkowski (red.), Socjologia z medycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, IFiS PAN, Warszawa, s. 64‒83.

Słońska Z., Piątkowski W. (2012), The Sociology of Health and Medicine in Poland, „Salutate e Societa”, vol. XI, no 2, s. 73‒88. DOI: https://doi.org/10.3280/SES2012-002006EN

Sokołowska M. (1968), Zastosowania socjologii w medycynie, [w:] A. Podgórecki (red.), Socjotechnika ‒ praktyczne zastosowania socjologii, Wydawnictwo KiW, Warszawa, s. 243‒262.

Sokołowska M. (1972), Dysfunkcjonalność instytucji służby zdrowia, „Studia Socjologiczne”, nr 4, s. 131‒161.

Sokołowska M. (1976), Przedmowa, [w:] M. Sokołowska, J. Hołówka, A. Ostrowska (red.), Socjologia a zdrowie, PWN, Warszawa, s. 9‒15.

Sokołowska M. (1980), Granice medycyny, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Sokołowska M. (1986a), Medycyna a kontrola społeczna, [w:] eadem, Socjologia medycyny, PZWL, Warszawa, s. 219‒228.

Sokołowska M. (1986b), Socjologia medycyny, PZWL, Warszawa.

Szacki J. (1981a), Historia myśli socjologicznej, cz. I, PWN, Warszawa.

Szacki J. (1981b), Kryzys i środki jego rozwiązania, [w:] Historia myśli socjologicznej, cz. I, PWN, Warszawa, s. 174‒175.

Waitzkin H. (2000), Changing Patient-physician Relationship in the Changing Health-Policy Environment, [w:] C. Bird, P. Conrad, A. Fremont (eds.), Handbook of Medical Sociology, Prentice Hall, Upper Saddle River, s. 271‒283.