Czynniki wpływające na zdrowie w przekonaniach młodych i starych kobiet i mężczyzn

Krystyna Dzwonkowska-Godula; Emilia Garncarek

doi:10.18778/0208-600X.55.08

Authors

Krystyna Dzwonkowska-Godula University of Łódź, Faculty of Economics and Sociology, Institute of Sociology Department of Gender Studies and Social Movements https://orcid.org/0000-0002-4854-2824
Emilia Garncarek University of Łódź, Faculty of Economics and Sociology, Institute of Sociology Department of Gender Studies and Social Movements https://orcid.org/0000-0002-9685-0741

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.55.08

Keywords:

factors affecting health, attitudes towards health, women, men, youth, older age, gender, gendered age

Abstract

Celem artykułu jest porównanie przekonań dotyczących czynników wpływających na zdrowie człowieka, wyrażanych przez kobiety i mężczyzn w dwóch kategoriach wiekowych: młodych (20–37 lat) oraz starych (powyżej 63 lat). Przekonania te stanowią jeden z aspektów poznawczego komponentu postawy wobec zdrowia. Nauka dostarcza wielu modeli wskazujących na różne rodzaje uwarunkowań kondycji psychofizycznej jednostek. Pojawia się pytanie, jakie wyobrażenia na ten temat funkcjonują w świadomości potocznej oraz czy płeć i wiek różnicują te przekonania (i szerzej postawy wobec zdrowia). Zainteresowanie wpływem płci i wieku na świadomość zdrowotną wynika ze stwierdzanych w badaniach społecznych różnic w ocenie własnego stanu zdrowia oraz zachowaniach zdrowotnych kobiet i mężczyzn w różnym wieku (Dzwonkowska-Godula i in. 2012, CBOS 2012a). Punktem wyjścia jest tu założenie o wpływie na postawy wobec zdrowia, w tym także świadomość zdrowotną, kulturowych definicji kobiecości i męskości (gender) zróżnicowanych w odniesieniu do ludzi będących w różnych fazach życia (gendered age).

References

Barrett A. (2005), Gendered Experiences in Midlife: Implications for Age Identity, “Journal of Aging Studies”, Vol. 19, pp. 163–183. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jaging.2004.05.002

Borowiec A., Lignowska I. (2012), Czy ideologia healthismu jest cechą dystynktywną klasy średniej w Polsce?, „Kultura i Społeczeństwo”, Vol. 3, pp. 95–111. DOI: https://doi.org/10.2478/v10276-012-0025-1

Buczkowski A. (2005), Społeczne tworzenie ciała. Płeć kulturowa i płeć biologiczna, Wydawnictwo Universitas, Kraków.

CBOS (2005), Upodobania kulinarne, nawyki żywieniowe i zachowania konsumenckie Polaków, Research Statement BS/173/2005.

CBOS (2010), Postawy wobec alkoholu, Research Statement BS/116/2010.

CBOS (2011), Postawy wobec narkotyków, Research Statement BS/89/2011.

CBOS (2012a), Zdrowie w wymiarze osobistym i instytucjonalnym. Samooceny, zachowania, opinie, „Opinie i Diagnozy”, No. 24.

CBOS (2012b), Polacy wobec własnej starości, Research Statement BS/94/2012.

CBOS (2012c), Postawy wobec palenia papierosów, Research Statement BS/107/2012.

CBOS (2013), Aktywność fizyczna Polaków, Research Statement BS/129/2013.

CBOS (2014), Diety Polaków, Research Statement BS/113/2014.

Crawford R. (1980), Healthism and the medicalization of everyday life, “International Journal of Health Services”, Vol. 10, No. 3, pp. 365–368. DOI: https://doi.org/10.2190/3H2H-3XJN-3KAY-G9NY

Dahlgren G., Whitehead M. (1991), Policies and Strategies to Promote Social Equity in Health, Institute for Futures Studies, Stockholm.

Deaux K., Lewis L. L. (1984), Structure of gender stereotypes: Interrelations among components and gender label, “Journal of Personality and Social Psychology”, Vol. 46, pp. 991–1004. DOI: https://doi.org/10.1037/0022-3514.46.5.991

Dzwonkowska-Godula K., Garncarek E., Malinowska E. (2012), Wykształcenie, zdrowie i wygląd jako komponenty kapitału ludzkiego kobiet i mężczyzn, [in:] P. Starosta (ed.), Zróżnicowanie zasobów kapitału ludzkiego i społecznego w regionie łódzkim, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, pp. 111–132.

Frąckowiak-Sochańska M. (2011), Zdrowie psychiczne kobiet i mężczyzn. Płeć społeczno-kulturowa a kategorie „zdrowia psychicznego” i „chorób psychicznych”, „Nowiny Lekarskie”, Vol. 80, No. 5, pp. 394–408.

Giddens A. (2001), Nowoczesność i tożsamość, PWN, Warszawa.

Hakim C. (2010), Erotic Capital, “European Sociological Review”, Vol. 26, No. 5, pp. 499–518. DOI: https://doi.org/10.1093/esr/jcq014

Kimmel M. (2004), The Gendered Society, Oxford University Press, New York.

Lalonde M. (1974), A New Perspective on the Health of Canadians: A Working Document, Department of Health and Welfare, Ottawa.

Lizak D., Seń M., Kochman M. (2014), Healthizm – afirmacja promocji zdrowia czy współczesne zagrożenie behawioralne?, [in:] R. Żarow (ed.), Człowiek w zdrowiu i chorobie. Promocja zdrowia. Leczenie i rehabilitacja, Instytut Ochrony Zdrowia, Tarnów.

Malinowska E. (2011), Kapitał ludzki w ujęciu genderowym – koncepcja teoretyczna, „Acta Universitatis Lodzensis”, Folia Sociologica, No. 39, pp. 3–16.

Mandal E. (2000), Podmiotowe i interpersonalne konsekwencje stereotypów związanych z płcią, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Miluska J. (1996), Tożsamość kobiety i mężczyzny w cyklu życia, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.

Nowak S. (1973), Pojęcie postawy w teoriach i stosowanych badaniach społecznych, [in:] idem, Teorie postaw, PWN, Warszawa.

Nowak-Starz G., Markowska M., Król H., Zięba E., Szpringer M. (2013), Medyczne koncepcje struktury zdrowia, jego ochrony i promocji, „Zdrowie i Dobrostan”, Vol. 1, http://www.neurocentrum.pl/dcten/wp-content/uploads/Zdrowie-i-dobrostan.pdf.

Ostrowska A. (2006), Kobiety i mężczyźni. Jak styl i warunki życia różnicują zdrowie, „Rocznik Lubuski”, No. 36, part 2, pp. 113–129.

Pierożek Z. (2015), Czynniki warunkujące zdrowie i dbałość ludzi o zdrowie, http://www.academia.edu/6100639/Promocja_i_edukacja_zdrowotna_Czynniki_warunkujace_Pierozek (14.12.2015)

Puchalski K. (2005), Medykalizacja promocji zdrowia, [in:] K. Binkiewic z, A. Siewruk (eds), Zdrowie i choroba w społeczeństwie. Interdyscyplinarna Konferencja Warsztatów Analiz Socjologicznych, Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Słońska Z. (2005), Socjologiczna krytyka promocji zdrowia. Wybrane problemy, [in:] W. Piątkowski, W. A. Brodniak (eds), Zdrowie i choroba. Perspektywa socjologiczna, Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza, Tyczyn.

Słońska Z., Misiuna M., Promocja zdrowia. Słownik podstawowych terminów, http://zakladepidemiologiiikard.pl/slownik.html (10.06.2015).

Speller V. (2007), Collective and individual responsibilities for health, both physical and mental, http://www.healthknowledge.org.uk/public-health-textbook/disease-causation-diagnostic/2h-principles-health-promotion/responsibilities-health-physical-mental (15.12.2015).

Synowiec-Piłat M. (2002), Zróżnicowania i nierówności społeczne a zdrowie, [w:] J. Barański, W. Piątkowski (red.), Zdrowie i choroba. Wybrane problemy socjologii medycyny, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław.

Szpunar M. (2009), Dbałość o zdrowie jako styl życia współczesnego człowieka, [in:] W. Muszyński (ed.), Małe tęsknoty? Style życia w czasie wolnym we współczesnym społeczeństwie, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.

Tobiasz-Adamczyk B. (2000), Wybrane elementy socjologii zdrowia i choroby, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Whitehead M. (1995), Tackling inequalities: a review of policy initiatives, [in:] K. Judge, M. Benzeval, M. Whitehead (eds.), Tackling inequalities in health: an agenda for action London, King’s Fund Institute, London.

Whitehead M., Dahlgren G., Gilson L. (2001), Developing the policy response to inequities in Health: a global perspective, [in:] Challenging inequities in health care: from ethics to action, Oxford University Press, New York, pp. 309–322, http://www.ais.up.ac.za/med/scm870/developingpolicychallen-ginginequitieshealthcare.pdf (1.12.2015).

Woynarowska B. (2008), Czynniki warunkujące zdrowie i dbałość o zdrowie, [in:] B. Woynarowska (ed.), Edukacja zdrowotna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Woynarowska B. (2013), Edukacja zdrowotna, wyd. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.