Feministyczne interwencje na rzecz dostępu do aborcji– przykłady i kierunki analizy
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-600X.96.01Słowa kluczowe:
aborcja, feministyczne interwencje, ruchy feministyczne, Aborcyjna Karawana, Aborcyjny PatrolAbstrakt
Artykuł przedstawia dwie feministyczne interwencje na rzecz dostępu do aborcji –kanadyjską Aborcyjną Karawanę z 1970 r. i polski Aborcyjny Patrol z roku 2023. Akcje te dzieli ponad pół wieku i tysiące kilometrów oraz szersza strategia działań na rzecz dostępu (prawa) do aborcji. Ich analiza pozwala jednak uchwycić punkty wspólne i podobieństwa. Dwa studia przypadków posłużyły do zebrania użytecznych kategorii opisu i zaproponowania kierunków analizy feministycznych interwencji jako takich. Są to: logiki protestu, emocje, performatywność, karnawalizacja, widzialność, medializacja, obywatelskie nieposłuszeństwo, wandalizm interakcyjny, wreszcie „feministyczna psujzabawa”.
Bibliografia
Aborcyjny Dream Team (b.d.), Profil na Facebooku [Post] (dostęp: 15.11.2025).
Ackerman K., Stettner S. (2019), „The public is not ready for this”: 1969 and the long road to abortion access, „Canadian Historical Review”, vol. 100(2), s. 239–256, https://doi.org/10.3138/chr.2018-0082-3
Action Canada (2020), Abortion Caravan: Celebrating 50 years. Action Canada for Sexual Health & Rights, https://www.actioncanadashr.org/campaigns/abortion-caravan-celebrating-50-years (dostęp: 12.11.2025).
ADT, Aborcyjny Dream Team (2024), Aborcyjny Dream Team po głosowaniu: Tak się kończą koalicje z konserwatystami, „Krytyka Polityczna”, https://krytykapolityczna.pl/kraj/aborcyjny-dream-team-po-glosowaniu-tak-sie-koncza-koalicje-z-konserwatystami/ (dostęp: 20.11.2025).
Ahmed S. (2024), Przewodnik feministycznej psujzabawy, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
Ambroziak A. (2020), Trybunał ośmiela fundamentalistów. Jeżdżą nowe busy z hasłami o „ofiarach aborcji” i „morderczyniach”, OKO.Press, https://oko.press/trybunal-osmiela-fundamentalistow-jezdza-nowe-busy-z-haslami-o-ofiarach-aborcji-i-morderczyniach (dostęp: 15.11.2025).
Amenta E., Polletta F. (2008), Czy należy zajmować się uczuciami? Wskazówki wypływające z nowatorskiej niegdyś koncepcji badań ruchów społecznych, [w:] K. Gorlach, P.H. Mooney (red.), Dynamika życia społecznego: Współczesne koncepcje ruchów społecznych, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 281–294.
Baer H. (2016), Redoing feminism: Digital activism, body politics, and neoliberalism, „Feminist Media Studies”, vol. 16(1), s. 17–34, https://doi.org/10.1080/14680777.2015.1093070
Bednarek J. (2023), Nieprzyjemne uczucia: Feminizm, queer i negatywność, „Czas Kultury”, t. 39(4), s. 21–32.
Blumer H. (2007), Interakcjonizm symboliczny: Perspektywa i metoda, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.
Chrzczonowicz M. (2022), W ciąży mamy być szczęśliwe, po poronieniu smutne, po aborcji ma nas nie być [BRONIARCZYK], OKO.Press, https://oko.press/w-ciazy-mamy-byc-szczesliwe-po-poronieniu-smutne-po-aborcji-ma-nas-nie-byc-broniarczyk (dostęp: 15.11.2025).
Chrzczonowicz M. (2023), „Nie uważam, że jest ok, ale moi uczniowie mogą jej potrzebować”. Co we Władysławowie mówią o aborcji, OKO.Press, https://oko.press/nie-uwazam-ze-jest-ok-ale-moi-uczniowie-moga-jej-potrzebowac (dostęp: 15.11.2025).
Chrzczonowicz M. (2024), „Pokazali nam fakera”. Jak Polki zareagowały na porażkę ustawy aborcyjnej, OKO.Press, https://oko.press/pokazali-nam-fakera-jak-polki-zareagowaly-na-porazke-ustawy-aborcyjnej-tekst-roku (dostęp: 15.11.2025).
Cohen-Cruz J. (red.) (1998), Radical Street Performance: An International Anthology, Routledge.
Collins R. (2008), Ruchy społeczne jako obiekt uwagi emocjonalnej, [w:] K. Gorlach, P.H. Mooney (red.), Dynamika życia społecznego: Współczesne koncepcje ruchów społecznych, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 247–261.
Cullen P., Korolczuk E. (2019), Challenging abortion stigma: Framing abortion in Ireland and Poland, „Sexual and Reproductive Health Matters”, vol. 27(3), s. 6–19, https://doi.org/10.1080/26410397.2019.1686197
Delap L. (2024), Feminizmy: Historia globalna, Wydawnictwo Drzazgi, Okoniny.
Della Porta D., Diani M., Sadza A. (2009), Ruchy społeczne: Wprowadzenie, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Derra A. (2015), Feminizm. Tworzenie poprzez zmianę, „AVANT. The Journal of the Philosophical-Interdisciplinary Vanguard”, vol. VI(1), s. 11–15, https://doi.org/10.26913/60102015.0108.0001
Dunaj B. (red.) (1996), Słownik współczesnego języka polskiego, Wilga, Warszawa.
Duneier M., Molotch H. (1999), Talking city trouble: Interactional vandalism, social inequality, and the „urban interaction problem”, „American Journal of Sociology”, vol. 104(5), s. 1263–1295, https://doi.org/10.1086/210175
FEDERA (2001), Prawa i zdrowie reprodukcyjne i seksualne: Przewodnik, wyd. 2, Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny.
FemFund (2022), Jest opresja – jest opór, Fundusz Feministyczny, https://femfund.pl/wp-content/uploads/Raport-o-feminizmie-w-Polsce_FemFund-2022.pdf (dostęp: 30.10.2025).
Ferguson A. (2014), Feminist love politics: Romance, care, and solidarity, [w:] A.G. Jónasdóttir, A. Ferguson (red.), Love. A Question for Feminism in the Twenty-First Century, Routledge, s. 250–264.
Flyvbjerg B. (2005), Pięć mitów o badaniach typu studium przypadku, „Studia Socjologiczne”, t. 2(177), s. 41–69.
Freeman B.M. (2011), Beyond Bylines: Media Workers and Women’s Rights in Canada, Wilfrid Laurier University Press, Waterloo, ON.
Garfinkel H. (2007), Studia z etnometodologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Goffman E. (2006), Rytuał interakcyjny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Helios J., Jedlecka W. (2016), Wpływ feminizmu na sytuację społeczno-prawną kobiet, E-Wydawnictwo, Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wrocław.
Hemmings C. (2012), Affective solidarity: Feminist reflexivity and political transformation, „Feminist Theory”, vol. 13(2), s. 147–161, https://doi.org/10.1177/1464700112442643
Kaczmarczyk M. (2013), Nieposłuszeństwo obywatelskie a demokracja, „Studia Socjologiczne”, t. 208(1), s. 21–40.
Kołodziej E. (2023), Aborcyjny Dream Team rusza w wakacyjną trasę po nadmorskich miejscowościach, Vogue Polska, https://www.vogue.pl/a/aborcyjny-dream-team-odbedzie-wakacyjna-trase-po-polsce (dostęp: 15.11.2025).
Kowalewski M. (2014), Karnawalizacja protestu, „Stan Rzeczy”, nr 7, s. 198–216.
Kożuch A., Marzec I. (2014), Studium przypadku jako strategia badawcza w naukach społecznych, „Zeszyty Naukowe / Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. gen. T. Kościuszki”, t. 172(2), s. 32–44, https://doi.org/10.5604/17318157.1127093
Krzemień M. (2021), Nie jestem naczyniem! Performatywne obywatelstwo uczestniczek Protestów Kobiet, [w:] E. Dziwak, K. Gheorghe (red.), Wokół strajków kobiet, ArchaeGraph Wydawnictwo Naukowe, Starowa Góra.
Majbroda K. (2018), Wrocławski Marsz Równości jako przykład karnawalizacji protestu w przestrzeni miejskiej. Perspektywa antropologiczna, „Journal of Urban Ethnology”, vol. 16, s. 63–80.
Majewska E. (2014), Love in translation: Neoliberal availability or a solidarity practice?, [w:] A.G. Jónasdóttir, A. Ferguson (red.), Love. A Question for Feminism in the Twenty-First Century, Routledge, s. 207–219.
Malinowska E. (2000), Feminizm europejski, demokracja parytetowa a polski ruch kobiet: socjologiczna analiza walki o równouprawnienie płci, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Mina A.X. (2019), Memes to Movements: How the World’s Most Viral Media Is Changing Social Protest and Power, Beacon Press, Boston.
Nash J.C. (2013), Practicing love: Black feminism, love-politics, and post-intersectionality, „Meridians: Feminism, Race, Transnationalism”, vol. 11(2), s. 1–24.
Nelson R. (1997), TV Drama in Transition: Forms, Values and Cultural Change, Palgrave Macmillan, London.
No Choice: Canadian Women Tell Their Stories of Illegal Abortion (2023), Second Story Press.
Nodzyńska P. (2023), Abortowóz Landryna rusza nad polskie morze. „Wyroknas nie uciszy” [WIDEO], „Gazeta Wyborcza”, https://wyborcza.pl/7,82983,29946044,abortowoz-landryna-rusza-nad-polskie-morze-wyrok-nas-nie.html (dostęp: 15.11.2025).
Nowak A. (2024), Wyp***dalać! Historia kobiecego gniewu, Znak Horyzont, Kraków.
Pawłowska B. (2011), Studium przypadku (Case study), [w:] K.T. Konecki, P. Chomczyński (red.), Słownik socjologii jakościowej, Difin, Warszawa.
Plaskow J. (2024), The uses of anger in women’s, gender, and sexuality studies, „Philo-sophy and Global Affairs”, vol. 4(2), s. 237–243, https://doi.org/10.5840/pga202512273
Pomieciński A. (2012), Ruch alterglobalny: Między buntem a happeningiem, [w:] A. Pomieciński, W. Kuligowski (red.), Oblicza buntu. Praktyki i teorie sprzeciwu w kulturze współczesnej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, s. 135–149.
Rise Up (b.d.), Abortion Caravan – Rise Up!, Feminist Digital Archive [Dataset], https://riseupfeministarchive.ca/events/abortion-caravan (dostęp: 20.10.2025).
Różyńska J. (2016), Rozwój i ochrona praw reprodukcyjnych jako praw człowieka, [w:] B. Namysłowska-Gabrysiak, K. Syroka-Marczewska, A. Walczak-Żochowska (red.), Prawo wobec problemów społecznych. Księga jubileuszowa profesor Eleonory Zielińskiej, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.
Saurette P., Gordon K. (2016), Changing Voice of the Anti-abortion Movement: The Rise of „Pro-woman” Rhetoric in Canada and the United States, University of Toronto Press, Toronto.
Sethna C., Hewitt S. (2009), Clandestine operations: The Vancouver Women’s Caucus, the Abortion Caravan, and the RCMP, „Canadian Historical Review”, vol. 90(3), s. 463–496, https://doi.org/10.3138/chr.90.3.463
Sethna C.L., Hewitt S. (2018), Just Watch Us: RCMP Surveillance of the Women’s Liberation Movement in Cold War Canada, McGill-Queen’s University Press, Montreal.
Sethna C., Stettner S. (2015), The women are coming; The Abortion Caravan of 1970, ActiveHistory.ca, https://activehistory.ca/blog/2015/05/11/the-women-are-coming-the-abortion-caravan-of-1970/ (dostęp: 20.10.2025).
Sroczyński G. (2020), Broniarczyk: Pomogłyśmy przy dwóch tysiącach aborcji. I nikt nas nie ściga, https://next.gazeta.pl/next/7,151003,26489517,broniarczyk-pomoglysmy-przy-dwoch-tysiacach-aborcji-i-nikt.html (dostęp: 15.11.2025).
Stake R.E. (2005), Qualitative case studies, [w:] N. Denzin, Y.S. Lincoln (red.), The SAGE Handbook of Qualitative Research, wyd. 3, Sage Publications, s. 433–466.
Stettner S. (2013), „We are forced to declare war”: Linkages between the 1970 Abortion Caravan and women’s anti-Vietnam war activism, „Histoire Sociale/Social History”, vol. 46(92), s. 423–441, https://doi.org/10.1353/his.2013.0054
Stettner S. (red.) (2016), Without Apology: Writings on Abortion in Canada, AU Press, https://doi.org/10.15215/aupress/9781771991599.01
Stoczewska B. (2013), Jeszcze raz o obywatelskim nieposłuszeństwie: interpretacje, spory wokół pojęcia, „Krakowskie Studia Międzynarodowe”, t. 14(3), s. 83–99.
Strumińska-Kutra M., Koładkiewicz I. (2012), Studium przypadku, [w:] D. Jemielniak (red.), Badania jakościowe. Metody i narzędzia, t. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 1–40.
Szelewa D. (2017), Prawa reprodukcyjne w Europie i w Polsce: Zakaz, kompromis, czy wybór?, ICRA, Friedrich-Ebert-Stiftung, Warszawa.
Szopa K. (2019), Gniew – wokół feministycznej krytyki kreatywności, „Czas Kultury”, t. 35(1), s. 94–101.
Szymczak M. (red.), (1990), Słownik języka polskiego, t. 1: A–K, wyd. 6, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Ślosarski B. (2021), Przedmioty protestu: Kultury materialne współczesnych ruchów społecznych, Nomos, Kraków.
Wells K. (2020), The Abortion Caravan: When Women Shut Down Government in the Battle for the Right to Choose, CELA, Toronto.
Wężyk K. (2023), Aborcyjna Landryna ruszyła w Polskę. Kibice nie żałują sobie prezerwatyw, obiecują okleić wlepkami pociąg, Wysokie Obcasy, https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,163229,30031030,aborcyjna-landryna-w-trasie.html?disableRedirects=true (dostęp: 15.11.2025).
Wierciński J. (2023), Aborcyjny Patrol na plaży w Brzeźnie. O aborcji bez tabu, Zawsze Pomorze, https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9177,aborcyjny-patrol-na-plazy-w-brzeznie-o-aborcji-bez-tabu (dostęp: 15.11.2025).
Woroniecka G. (2016), Co znaczy „rozumieć” w „perspektywie i metodzie” interakcjonizmu symbolicznego Herberta Blumera?, „Roczniki Nauk Społecznych”, t. 8(44), nr 4, s. 51–66, https://doi.org/10.18290/rns.2016.44.4-3
Yin R.K. (2024), Studium przypadku w badaniach naukowych: Projektowanie, metody i zastosowania, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
