Metodologiczna refleksja nad badaniami pamięci zbiorowej. Próba wstępnego ujęcia problemu na przykładzie rozważań Jeffreya Olicka, Wulfa Kansteinera oraz Alona Confino

Joanna Gubała

doi:10.18778/0208-600X.42.04

Autor

Joanna Gubała Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Socjologii, Katedra Metod i Technik Badań Społecznych

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.42.04

Słowa kluczowe:

pamięć zbiorowa, upamiętnianie, socjologia retrospekcji, social memory studies, historia, historia mentalności, metodologia badań społecznych

Abstrakt

Metodologiczna refleksja jest wskazana przy prowadzeniu większości badań socjologicznych. W szczególności w tych przypadkach, kiedy zakres problemów stanowiących przedmiot analizy niesie ze sobą określone wątpliwości – czy to w stosunku do natury badanego zjawiska, czy sposobów dotarcia do niego, czy też wyciągania wniosków wykraczających poza zakres materiału empirycznego. Wydaje się, iż subdyscyplina socjologii zajmująca się pamięcią zbiorową nie może sobie pozwolić na brak takiej refleksji. W niniejszym artykule zaprezentowane zostaną wstępne refleksje odnośnie do metodologicznych problemów badań nad pamięcią zbiorową, w oparciu o rozważania Jeffreya Olicka, Wulfa Kansteinera i Alona Confino. Podążając za ich myślą, w artykule pojawiają się dywagacje na temat kondycji subdyscypliny (przez jednego z autorów nazywanej socjologią retrospekcji), naturą i sposobami określenia zjawiska będącego jej przedmiotem, indywidualistycznym i kolektywistycznym ujęciom pamięci zbiorowej, a także próbom jej procesualnego skonceptualizowania. Pojawiają się także różne propozycje poradzenia sobie z tą skomplikowaną i niejednorodną materią, jaką jest zbiorowe upamiętnienie przeszłości.

Bibliografia

Assmann, J. (2008), Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego
Google Scholar

Confino, A. (1997), Collective memory and cultural history: problems of method, The American Historical Review, Vol. 102, No. 5, December
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.2307/2171069

Golka, M. (2009), Pamięć społeczna i jej implanty, Warszawa: Wydawnictwo Scholar
Google Scholar

Grabski, A. F. (2006), Dzieje historiografii, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie
Google Scholar

Halbwachs, M. (1969), Społeczne ramy pamięci, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe
Google Scholar

Kansteiner, W. (2002), Finding meaning in memory: a methodological critique of collective memory studies, History and Theory, No. 41, May
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1111/0018-2656.00198

Kaźmierska, K. (2008), Biografia i Pamięć. Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z zagłady, Kraków: Zakład Wydawniczy „NOMOS”
Google Scholar

Korzeniewski, B. (2010), Transformacja pamięci. Przewartościowania w pamięci przeszłości a wybrane aspekty funkcjonowania dyskursu publicznego o przeszłości w Polsce po 1989 roku, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Redakcja Wydawnictw
Google Scholar

Kosiewski, P. (red.) (2008), Pamięć jako przedmiot władzy, Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego
Google Scholar

Kwiatkowski, P. T. (2008), Pamięć zbiorowa społeczeństwa polskiego w okresie transformacji, Warszawa: Wydawnictwo Scholar
Google Scholar

Nijakowski, L. M. (2006), Domeny symboliczne. Konflikty narodowe i etniczne w wymiarze symbolicznym, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar
Google Scholar

Olick, J. K. (2008a), „Collective memory”: A memoir and prospect, Memory Studies, Vol. 1, January
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1177/1750698007083885

Olick, J. K. (1999), Collective Memory: The Two Cultures, Sociological Theory, Vol. 17, No. 3, November
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1111/0735-2751.00083

Olick, J. K. (2007), Collective Memory and Non-Public Opinion: An Historical Note on Methodological Controversy about a Political Problem, Symbolic Interaction, February
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1525/si.2007.30.1.41

Olick, J. K. (2008b), From Collective Memory to the Sociology of Mnemonic Practices and Products, [w:] Erll, A., Nunning, A. (eds), Cultural Memory Studies: An International and Interdisciplinary Handbook, Berlin: Walter de Gruyter
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1515/9783110207262.3.151

Olick, J. K., Perrin, A. J. (2010), Non-Public Opinion: Adorno and the Frankfurt Schoolʼs Group Experiment, Hedgehog Review, Vol. 12, Iss. 3
Google Scholar

Olick, J. K., Robbins, J. (1998), Social Memory Studies: From „Collective Memory” to the Historical Sociology of Mnemonic Practices, Annual Review of Sociology, Vol. 24
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.soc.24.1.105

Olick, J. K., Vinitzky-Seroussi, V., Levy, D. (eds) (2011), The Collective Memory Reader, New York: Oxford University Press
Google Scholar

Nowinowski, S., Pomorski, J., Stobiecki, R. (red.) (2008), Pamięć i polityka historyczna. Doświadczenia Polski i jej sąsiadów, Łódź: Wydawnictwo Naukowe Ibidem
Google Scholar

Pomian, K. (2006), Historia. Nauka wobec pamięci, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Google Scholar

Szacka, B. (2006), Czas przeszły, pamięć, mit, Warszawa: Wydawnictwo Scholar
Google Scholar

Szpociński, A., Kwiatkowski, P. T. (2006), Przeszłość jako przedmiot przekazu, Warszawa: Wydawnictwo Scholar
Google Scholar