Fenomen zjawiska szarych rozwodów w kulturze zachodu – jego uwarunkowania w świetle współczesnych opracowań

Emilia Garncarek

doi:10.18778/0208-600X.96.05

Autor

Emilia Garncarek Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Wsi, Miasta i Zmiany Społecznej https://orcid.org/0000-0002-9685-0741

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.96.05

Słowa kluczowe:

przemiany rodziny, rozwody w drugiej połowie życia, szare/srebrne rozwody, desk research

Abstrakt

Artykuł podejmuje problematykę rozwodów w drugiej połowie życia, tzw. „szarych/srebrnych” rozwodów. Jego celem jest poznanie uwarunkowań nasilenia zjawiska w kulturze zachodniej. W artykule przedstawiono kontekst społeczno-kulturowy fenomenu, a przeprowadzona analiza (desk research) pozwoliła na wyodrębnienie typologii czynników warunkujących „szare/srebrne” rozwody. W podsumowaniu podkreślono wpływ i znaczenie dalszych socjologicznych badań nad omawianą problematyką.

Bibliografia

Almog E., Herbst-Debby A. (2025), Women who initiate divorce embrace autonomy, „Journal of Marriage and Family”, vol. 87(4), s. 1664–1685, https://doi.org/10.1111/jomf.13080

Amato P. (2000), The consequences of divorce for adults and children, „Journal of Marriage and the Family”, vol. 62, s. 1269–1287.

Amato P. (2010), Research on divorce: Continuing trends and new developments, „Journal of Marriage and Family”, vol. 72, s. 650–666, https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2010.00723.x

Arber S., Davidson K., Ginn J. (2003), Gender And Ageing: Changing Roles and Relationships, Open University Press.

Arcimowicz K. (2014), Przemiany męskości i relacji rodzinnych w polskich telesagach, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 51, s. 21–38, https://doi.org/10.18778/0208-600X.51.02

Bair D. (2007), Calling It Quits: Late-life Divorce and Starting Over, Random House.

Bishop K. (2022), Why women file for divorce more than men, BBC, https://www.bbc.com/worklife/article/20220511-why-women-file-for-divorce-more-than-men (dostęp: 3.09.2025).

Booth A., Johnson D.R. (1994), Declining health and marital quality, „Journal of Marriage and the Family”, vol. 56, s. 218–223.

Brown S.L., Lin I.-F. (2012), The gray divorce revolution: Rising divorce among middle-aged and older adults, 1990–2010, „The Journals of Gerontology: Series BJ”, vol. 67(6), s. 731–741, https://doi.org/10.1093/geronb/gbs089

Brown S.L., Lin I.-F. (2022), The graying of divorce: A half century of change, „Journals of Gerontology: Social Sciences”, vol. 77, no. 9, s. 1710–1720.

Brown S.L., Lin I.-F., Julian C.A. (2024), Gray divorce during the COVID-19 pandemic, „The Journals of Gerontology: Series B”, vol. 79(2), s. 1–6, https://doi.org/10.1093/geronb/gbad16

Carr D., Utz R. (2001), Late-life widowhood in the United States: New directions in research and theory, „Ageing International”, vol. 27, s. 65–88, https://doi.org/10.1007/s12126-001-1016-3

Cimelli L., Bonnet C., Solaz A. (2025), Do late-life divorces produce greater gender inequalities? Evidence from administrative data, „Journal of Economic Inequality”, vol. 23, s. 989–1023, https://doi.org/10.1007/s10888-024-09665-2

Cohen K.C., Demeter N. (2025), Being alone after late-life divorce: Freedom and loneliness from an intergenerational familial/dyadic perspective, „Aging & Mental Health”, vol. 29(1), s. 176–184, https://doi.org/10.1080/13607863.2024.2377264

da Silva Espindola M.M., da Costa Neto S.B. (2025), Personalidade e Ruptura Conjugal de Casais Heterossexuais: Uma Revisão Integrativa, „Fronteira. Journal of Social, Technological and Environmental Science”, vol. 14, no. 1, s. 362–381, https://doi.org/10.21664/2238-8869.2025v14i1.p362-381

Davey A., Szinovacz M.E. (2004), Dimensions of marital quality and retirement, „Journal of Family Issues”, vol. 25, s. 431–464, https://doi.org/10.1177/0192513X03257698

Dryjańska A., Piotrowska J. (2012), Różowa strefa gospodarki, Fundacja Feminoteka, Warszawa.

Dzwonkowska-Godula K. (2015), Tradycyjnie czy nowocześnie. Wzory macierzyństwa i ojcostwa w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Ekerdt D.J., Vinick B.H. (1991), Marital complaints in husband-working and husband-retired couples, „Research on Aging”, vol. 13(3), s. 364–382, https://doi.org/10.1177/0164027591133005

Eurostat, Marriage and divorce statistics, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Marriage_and_divorce_statistics (dostęp: 15.08.2025).

Gander A.M. (2018), After the Divorce: Familial Factors That Predict Well-being for Older and Younger Persons, Routledge.

Garncarek E. (2017), Podejmowanie decyzji o dobrowolnej bezdzietności w kontekście jakości relacji małżeńskiej, „Dyskursy Młodych Andragogów”, nr 18, s. 373–387.

Giddens A. (2001), Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Giddens A. (2006), Przemiany intymności. Seksualność, miłość i erotyzm we współczesnych społeczeństwach, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Giddens A., Sutton P.W. (2024), Socjologia: nowe wydanie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

GUS (2023), Sytuacja osób starszych w Polsce w 2022 r. Analizy statystyczne, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, Białystok.

Hammond R.J., Hammond A.M., Einerson L., Ludlow C. (2008), Resource variations and marital status among later-life elderly, „Journal of Applied Social Science”, vol. 2(1), s. 47–60, https://doi.org/10.1177/193672440800200104

Hatemi P.K., McDermott R., Eaves L. (2015), Genetic and environmental contributions to relationships and divorce attitudes, „Personality and Individual Differences”, vol. 72, s. 135–140, https://doi.org/10.1016/j.paid.2014.08.032

Hiedemann B., Suhomlinova O., O’Rand A.M. (1998), Economic independence, economic status, and empty nest in midlife marital disruption, „Journal of Marriage and the Family”, vol. 60, s. 219–231, https://doi.org/10.2307/353453

The Impact of Demographic Change in a Changing Environment, Publications Office of the European Union, 2023, https://commission.europa.eu/system/files/2023-01/Demography_report_2022_0.pdf (dostęp: 15.08.2025).

Kawalerowicz J., Abramsson M., Kridahl L., Turunen J. (2025), Late-life divorce and housing changes among older men and women in Sweden, „Housing Studies”, s. 1–20, https://doi.org/10.1080/02673037.2025.2517081

Kilmann P.R. (2012), Personality and interpersonal characteristics within distressed marriages, „The Family Journal”, vol. 20(2), s. 131–139, https://doi.org/10.1177/1066480712439532

Kwak A. (2005), Rodzina w dobie przemian. Małżeństwo i kohabitacja, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa.

Kwak A. (2014), Współczesne związki heteroseksualne: małżeństwa (dobrowolnie bezdzietne), kohabitacja, LAT, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa.

Kwak A. (2022), The Polish family in transition: A shift towards greater gender equality?, „Contemporary Social Science”, vol. 17(4), s. 340–352, https://doi.org/10.1080/21582041.2022.2077419

Kwaśniewska S. (2022), Nieodpłatna praca kobiet: równość zaczyna się w domu, https://krytykapolityczna.pl/gospodarka/kobiety-praca-dom-nierownosci/ (dostęp: 11.04.2025).

Lin I.F. (2008), Consequences of parental divorce for adult children’s support of their frail parents, „Journal of Marriage and Family”, vol. 70(1), s. 113–128, https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2007.00465.x

Lin I.F., Brown S.L., Wright M.R., Hammersmith A.M. (2018), Antecedents of gray divorce: A life course perspective, „The Journals of Gerontology. Series B: Psychological Sciences and Social Sciences”, vol. 73, s. 1022–1031, https://doi.org/10.1093/geronb/gbw164

Loew R.M. (1995), Determinants of divorced older women’s labor supply, „Research on Aging”, vol. 17(4), s. 385–411, https://doi.org/10.1177/0164027595174002

Mojtabai R., Stuart E.A., Hwang I., Eaton W.W., Sampson N., Kessler R.C. (2017), Long-term effects of mental disorders on marital outcomes in the National Comorbidity Survey ten-year follow-up, „Social Psychiatry and Psychiatric Epidemi-ology”, vol. 52(10), s. 1217–1226, https://doi.org/10.1007/s00127-017-1373-1

Myers S.M., Booth A. (1996), Men’s retirement and marital quality, „Journal of Family Issues”, vol. 17(3), s. 336–357, https://doi.org/10.1177/019251396017003003

Putri E.L., Dewi R., Azhari Al-Mazaahib A. (2023), Gray divorce at Palembang Religious Court 2022: Factors associated with old age divorce, „Jurnal Perbandingan Hukum”, vol. 11(2), s. 205–225.

Restifo S.J., Ryabov I., Ruiz B. (2023), Race, gender, and nativity in the Southwest economy: An intersectional approach to income inequality, „Population Research and Policy Review”, vol. 42(3), s. 1–32.

Rosenfeld M.J. (2018), Who wants the breakup? Gender and breakup in heterosexual couples, [w:] D. Alwin, D. Felmlee, D. Kreager (red.), Social Networks and the Life Course. Frontiers in Sociology and Social Research, vol. 2, Springer, Cham, https://doi.org/10.1007/978-3-319-71544-5_11

Schmidt F. (2011), Nieczyste relacje. Ambiwalencje i napięcia w dzisiejszych związkach intymnych – krytyczna analiza koncepcji Anthony’ego Giddensa, „Kultura i Społeczeństwo”, t. 1, s. 121–146, https://doi.org/10.35757/KiS.2011.55.1.7

Sikorska M. (2018), Teorie praktyk jako alternatywa dla badań nad rodziną prowadzonych w Polsce, „Studia Socjologiczne”, t. 2(229), s. 31–63.

Slany K. (2006), Alternatywne formy życia małżeńsko-rodzinnego w ponowoczesnym świecie, Wydawnictwo Nomos, Kraków.

Slany K. (2011), Rodzina w refleksji feministyczno-genderowej, [w:] K. Slany, J. Struzik, K. Wojnicka (red.), Gender w społeczeństwie polskim, Wydawnictwo Nomos, Kraków.

Stanfors M., Andersson F.N.G., Sandström G. (2025), A century of divorce: A time series analysis of macroeconomic conditions and marital dissolution in Sweden 1915–2010, „Scandinavian Economic History Review”, s. 1–22, https://doi.org/10.1080/03585522.2025.2477540

Steffan B., Jandric J., Loretto W., Airey L. (2025), The long shadow of divorce: Lifecourse, gender and later-life work and retirement, „Ageing and Society”, s. 1–21, https://doi.org/10.1017/S0144686X25100202

Szlendak T. (2010), Socjologia rodziny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Szlendak T. (2025), Miłość nie istnieje. Związki, randki i życie solo w XXI wieku, Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków.

Travers D. (2025), Why women seek divorce more often than men, „Psychology Today”, https://www.psychologytoday.com/us/blog/social-instincts/202506/why-women-are-more-likely-to-initiate-divorces-than-men (dostęp: 25.09.2025).

Walzer S. (2008), Redoing gender through divorce, „Journal of Social and Personal Relationships”, vol. 25(1), s. 5–21, https://doi.org/10.1177/0265407507086803

Ward L., Mathias J.L., Hitchings S.E. (2007), Relationships between bereavement and cognitive functioning in older adults, „Gerontology”, vol. 53(6), s. 362–372, https://doi.org/10.1159/000104787

Westrick-Payne K.K., Brown S.L. (2024), Marriage duration at time of gray divorce, „Family Profiles”, vol. 12, https://doi.org/10.25035/ncfmr/fp-24-12

Willi J. (1996), Związek dwojga: psychoanaliza pary, Wydawnictwo Santorski, Warszawa.

Wolfe J.D., Thomeer M.B. (2021), Divorce, economic resources, and survival among older black and white women, „Journal of Marriage and Family”, vol. 83, issue 1, s. 173–190, https://doi.org/10.1111/jomf.12702

Wu Z., Schimmele C.M. (2007), Uncoupling in late life, „Generations”, vol. 31, s. 41–46.

Żadkowska M. (2024), Para w pustym gnieździe – o turbulencjach relacyjnych po wyprowadzce dorosłych dzieci z domu rodzinnego, „Studia Socjologiczne”, nr 3, s. 31–58, https://doi.org/10.24425/sts.2024.151933