Analiza podatności na złudzenia wzrokowe ze względu na zależność od pola i płeć

Hanna Bednarek; Agnieszka Lukas

doi:10.18778/1427-969X.19.02

Autor

Hanna Bednarek SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny, Wydział Psychologii, Instytut Podstaw Psychologii, Katedra Psychologii Poznawczej
Agnieszka Lukas Centrum Medyczne im. dr. L. Rydygiera w Łodzi, Przychodnia Akademicka „PaLMA”, Poradnia Zdrowia Psychicznego

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-969X.19.02

Słowa kluczowe:

złudzenia kształtu i kierunku, teoria stałości przechylenia, FDI, Zӧllner i Poggendorff, iluzja Pręta i Ramy

Abstrakt

Poszukiwano odpowiedzi na pytania: czy osoby ulegające złudzeniom kształtu i kierunku ulegają także złudzeniom stałości przechylenia; czy osoby zależne w porównaniu z niezależnymi od pola w ujęciu Witkina charakteryzuje większa podatność na złudzenia; czy kobiety bardziej niż mężczyźni ulegają złudzeniom wzrokowym? Przeprowadzono dwa badania. W pierwszym wzięło udział 75 uczniów (M = 18,5; SD = 0,5), zaś w drugim 31 studentów psychologii (M = 20; SD = 0,5). Zastosowano Rod and Frame Test do badania iluzji Pręta i Ramy, komputerową symulację złudzeń wzrokowych: Zollnera, Poggendorffa, Ponzo, Ebbinghausa, Millera-Lyera oraz EFT Witkina do określania zależności od pola. Okazało się, że kobiety bardziej niż mężczyźni ulegają iluzji Pręta i Ramy, Poggendorffa i Zӧllnera, natomiast zależność od pola nie różnicuje podatności na badane złudzenia. Związki pomiędzy iluzją Pręta i Ramy a pozostałymi złudzeniami uzyskano dla kąta odchylenia ramy od pionu o 15 stopni.

Bibliografia

Aglioti S., DeSouza J. F. X., Goodale M. A. (1995). Size-contrast illusions deceive the eye but not the hand. Current Biology, 5 (6), 679–685. DOI: https://doi.org/10.1016/S0960-9822(95)00133-3

Asch S. E., Witkin H. A. (1948a). Studies in space orientation: I. Perception of the upright with displaced visual fields. Journal of Experimental Psychology, 38 (3), 325–337. DOI: https://doi.org/10.1037/h0057855

Asch S. E., Witkin H. A. (1948b). Studies in space orientation: II. Perception of the upright with displaced visual fields and with body tilted. Journal of Experimental Psychology, 38 (4), 455–475. DOI: https://doi.org/10.1037/h0054121

Bednarek H. (2011). Czy piloci ulegają złudzeniom percepcyjnym? Poznawcze uwarunkowania dezorientacji przestrzennej. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Bolouki S., Grosse R., Lee H., Ng A. (2007). Optical Illusion. Standford University, Stanford.

Changizi M. A., Widders D. M. (2002). Latency correction explains the classical geometrical illusions. Perception, 31, 1241–1262. DOI: https://doi.org/10.1068/p3412

Coren S., Girgus J. S., Erlichman H., Hakstian A. R. (1976). An empirical taxonomy of visual illusions, Perception and Psychophysics, 20 (2), 129–137. DOI: https://doi.org/10.3758/BF03199444

Gibson J. J. (1937). Adaptation, after-effect, and contrast in the perception of tilted lines: II. Simultaneous contrast and the areal restriction of the after-effect. Journal of Experimental Psychology, 20 (6), 553–569. DOI: https://doi.org/10.1037/h0057585

Gibson J. J. (1979). The Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin.

Ginsburg A. P. (1984). Visual form perception based on biological filtering. W: I. Kohler, L. Spillmann, B. R. Wotten (red.), Sensory Experience, Adaptation and Perception (s. 53–72). Hillsdale: L. Erlbaum Associates.

Girgus J. S., Coren S. (1982). Assimilation and contrast illusions: Differences in plasticity. Perception and Psychophysics, 32 (6), 555–561. DOI: https://doi.org/10.3758/BF03204210

Gregory R. L. (1971). Oko i mózg. Psychologia widzenia. Przekł. S. Bogusławski. Warszawa: PWN.

Gregory R. L. (1997). Knowledge in perception and illusion. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences, 352 (1358), 1121–1127. DOI: https://doi.org/10.1098/rstb.1997.0095

Gregory R. L. (2005). The Medawar Lecture 2001. Knowledge for vision: vision for knowledge. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences, 360 (1458), 1231–1251. DOI: https://doi.org/10.1098/rstb.2005.1662

Huteau M. (1983). Zależność – niezależność od pola i rozwój myślenia operacyjnego. Przegląd Psychologiczny, 2, 253–286.

Isableu B., Gueguen M., Fourré B., Giraudet G., Amorim M.A. (2008). Assessment of visual field dependence: Comparison between the mechanical 3D rod-and-frame test developed by Oltman in 1968 with a 2D computer-based wersion. Journal of Vestibular Research, 18, 239–247. DOI: https://doi.org/10.3233/VES-2008-185-601

Karmiloff-Smith A. (2007). Williams syndrome. Current Biology 17 (24): R1035–R1036. DOI: https://doi.org/10.1016/j.cub.2007.09.037

Kolańczyk A. (2011). Uwaga ekstensywna. Model ekstensywności vs. intensywności uwagi. Studia Psychologiczne, 49 (3), 7–27. DOI: https://doi.org/10.2478/v10167-010-0024-x

Kozhevnikov M. (2007). Cognitive styles in the context of modern psychology: Toward an integrated framework of cognitive style. Psychological Bulletin, 133 (3), 464–481. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.3.464

Króliczak G. (1999). Dwa mózgi wzrokowe: percepcja a wzrokowa kontrola działania. Kognitywistyka i Media w Edukacji, 199–223.

Króliczak G. (2002). Czy iluzje zwodzą jedynie „oko”, ale już nie rękę? http://www.kognitywistyka.net/artykuly/gk-czizjolnr.pdf [dostęp: 16.02.2015].

Künnapas T. M. (1955). Influence of frame size on apparent length of a line. Journal of Experimental Psychology, 50 (3), 168–170. DOI: https://doi.org/10.1037/h0044569

Ling J., Hamilton C., Heffernan T. M. (2006). Sex differences in the Poggendorff illusion: Identifying the locus of the effect. Perceptual and Motor Skills, 102, 142–146. DOI: https://doi.org/10.2466/pms.102.1.142-146

Lukas A. (2011). Zależność vs niezależność od pola a podatność na złudzenia wzrokowe i grawitacyjne. Niepublikowana praca magisterska, Uniwersytet Łódzki, Łódź.

Maheux M. J., Townsend J. C., Gresock C. J. (1960). Geometrical factors in illusions of direction. The American Journal of Psychology, 73 (4), 535–543. DOI: https://doi.org/10.2307/1419941

Miller A. (1991). Personality types, learning styles, and educational goals. Educational Psychology, 11 (3–4), 217–238. DOI: https://doi.org/10.1080/0144341910110302

Milner A. D., Goodale M. A. (2008). Mózg wzrokowy w działaniu. Przekł. G. Króliczak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Miyake A., Witzki A., Emerson M. (2001). Field dependence-independence from a working memory perspective: A Dual-task investigation of the Hidden Figures Test. Memory, 9, 445–457. DOI: https://doi.org/10.1080/09658210143000029

Młyniec A. (2013). Style poznawcze, sprawność funkcji uwagowo-pamięciowych a odporność na złudzenia wzrokowe w grupie architektów. Niepublikowana praca magisterska, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Warszawa.

Ninio J. (2014). Geometrical illusions are not always where you think they are: A review of some classical and less classical illusions, and ways to describe them. Frontiers in Human Neuroscience, 8, 856–870. DOI: https://doi.org/10.3389/fnhum.2014.00856

Nosal C. S. (1990). Psychologiczne modele umysłu. Warszawa: PWN.

Oyama T. (1977). Feature analysers, optical illusions, and figural aftereffects. Perception, 6 (4), 401–406. DOI: https://doi.org/10.1068/p060401

Prinzmetal W., Beck D. (2001). The tilt-constancy theory of visual illusions. Journal of Experimental Psychology. Human Perception And Performance, 27 (1), 206–217. DOI: https://doi.org/10.1037/0096-1523.27.1.206

Prinzmetal W., Shimamura A. P., Mikolinski M. (2001). The Ponzo Illusion and the perception of orientation. Perceptions and Psychophysics, 63 (1), 99–114. DOI: https://doi.org/10.3758/BF03200506

Porac C., Coren S., Girgus J. S., Verde M. (1979). Visualgeometric illusions: Uni-sexed phenomena. Perception, 8, 401–412. DOI: https://doi.org/10.1068/p080401

Robinson K. E. (2001). Intellectual biography of Herman Witkin and his theory of psychological differentiation. Doctoral dissertation, Carlos Albizu University.

Rock I. (1984). Perception. New York: Scientific American Library.

Smeets J. B., Brenner E. (2006). 10 years of illusions. Journal of Experimental Psychology. Human Perception and Performance, 32 (6), 1501–1504. DOI: https://doi.org/10.1037/0096-1523.32.6.1501

Witkin H. A., Oltman P. K., Raskin E., Karp S. A. (1971). A Manual for the Embedded Figures Tests. Palo Alto: Consulting Psychologist Press. DOI: https://doi.org/10.1037/t06471-000

Witkin H. A., Goodenough D. R. (1981). Cognitive style: essence and origins. New York: International Universitatis Press.

Walter E. L. (2007). Visuospatial Contextual Processing: Illusions, Hidden Figures and Autistics Traits. Oregon: University of Oregon.

Walter E., Dassonville P. (2008). Visuospatial contextual processing in the parietal cortex: An fMRI investigation of the induced Roelofs effect. Neuroimage, 42, 1686–1697. DOI: https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2008.06.016

Zhang L.-F. (2004). Field-dependence/independence: Cognitive style or perceptual ability? Validating against thinking styles and academic achievement. Personality and Individual Differences, 37 (6), 1295–1311. DOI: https://doi.org/10.1016/j.paid.2003.12.015

Zimbardo P. G., Johnson R. L., McCann V. (2010). Psychologia. Kluczowe koncepcje. Struktura i funkcje świadomości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zoccolotti P., Antonucci G., Goodenough D. R., Pizzamiglio L., Spinelli D. (1992). The role of frame size on vertical and horizontal observers in the rod-and-frame illusion, Acta Psychologica, 79 (2), 171–187. DOI: https://doi.org/10.1016/0001-6918(92)90031-8