Nastrój a racjonalność myślenia w zależności od dominującego mechanizmu regulacji zachowania

Monika Wróbel

doi:10.18778/1427-969X.11.10

Authors

Monika Wróbel Uniwersytet Łódzki, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Osobowości i Różnic Indywidualnych

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-969X.11.10

Keywords:

mood, mechanisms of regulation of behaviour, rationality

Abstract

The article addresses the issue of the relationship between cognitive and affective processes, in particular mood and thinking. The aim of the study was to examine the relationship between mood and rational reasoning as well as the role of the systems of direct and indirect regulation of behaviour in this process. Two study groups (N = 51 and N = 53), a control group (N = 51) and a group of so-called “listening persons” (N = 104) took part in the study. The following measures were used: Mood Scale, Tasks Set, Questionnaire for Listening Person (the author’s techniques) and A. Kolańczyk’s AR Scale. The results show that those in whom negative mood was induced, solved tasks better and were more aware of their sensual experiences than those in whom positive mood was induced (which increased the awareness of reflections). However, the hypothesis that greater rationality of reasoning results from the interactive influence of both mood and systems of regulation of behaviour activity was not supported.

References

Abele A. (1992a), Positive versus negative mood influences on problem solving: A review, "Polish Psychological Bulletin", 23, 187–202

Abele A. (1992b), Positive and negative mood influences on creativity: Evidence for asymmetrical effects, "Polish Psychological Bulletin", 23, 203–221

Aronson E., Wieczorkowska G. (2001), Kontrola naszych myśli i uczuć, Jacek Santorski & Co. Agencja Wydawnicza, Warszawa

Bower G. H. (1981), Mood and memory, "American Psychologist", 36, 129–148 DOI: https://doi.org/10.1037//0003-066X.36.2.129

Buss D. (2001), Psychologia ewolucyjna. Jak wytłumaczyć społeczne zachowania człowieka? Najnowsze koncepcje, GWP, Gdańsk

Czapinski J. (1995), Psychologia szczęścia, Wydawnictwo PTP, Warszawa

Davidson R. J. (1998), O emocji, nastroju i innych pojęciach afektywnych, [w:] P. Ekman, R. J. Davidson (red.), Natura emocji, GWP, Gdańsk, 50–54

Dolinski D. (2000), Emocje, poznanie, zachowanie, [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2, GWP, Gdańsk, 369–394

Epstein S. (1990), Cognitive-experiential Self-theory, [w:] L. Pervin (ed.), Handbook of personality theory and research: Theory and research, Guilford Publications, New York, 165–192

Epstein S., Pacini R., Denes-Raj V. (1996), Individual differences in intuitive-experimental and analytical-rational thinking styles, "Journal of Personality and Social Psychology", 71, 390–405 DOI: https://doi.org/10.1037//0022-3514.71.2.390

Grzesiuk L. (1994), Psychoterapia. Szkoły, zjawiska i specyficzne problemy, PWN, Warszawa

Karpinska E. (2000), Miejsce wyodrębnione ze świata: przykład łódzkich kamienic czynszowych, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Łódź

Kirkpatrick L. A., Epstein S. (1992), Cognitive-Experiential Self-Theory and subjective probability. Further evidence for two conceptual systems, "Journal of Personality and Social Psychology", 63, 534–544 DOI: https://doi.org/10.1037//0022-3514.63.4.534

Kocowski T. (1991), Szkice z teorii twórczości i motywacji, SAWW, Poznań

Kolańczyk A. (1991), Intuicyjność procesów przetwarzania informacji, Wydawnictwo UG, Gdańsk

Kolańczyk A. (1997), O współzmienności emocji i poznania, "Przegląd Psychologiczny", 49, 57–79

Kolańczyk A. (1999), Czuję – myślę – jestem. Świadomość i procesy psychiczne w ujęciu poznawczym, GWP, Gdańsk

Kolańczyk A., Świerzyński R. (1995), Emocjonalne wyznaczniki stylu i plastyczności myślenia, "Przegląd Psychologiczny", 38, 279–304

Kolańczyk A., Dembowska A., Krysińska A (1996), Dwa sposoby przeżywania emocji a efekty asymilacji i kontrastu, "Czasopismo Psychologiczne", 2, 161–182

Kozielecki J. (1992), Myślenie i rozwiązywanie problemów, [w:] T. Tomaszewski (red.), Psychologia ogólna. Percepcja. Myślenie. Decyzje, t. 1, PWN, Warszawa, 91–154

Larsen R. J. (2000), Toward a Science of Mood Regulation, "Psychological Inquiry", 11, 129–141 DOI: https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1103_01

Lazarus R. (1998), Ocena poznawcza, [w:] P. Ekman, R. J. Davidson (red.), Natura emocji, GWP, Gdańsk, 183–190

Lewicka M. (1991), Czy jesteśmy racjonalni?, [w:] M. Kofta, T. Szustrowa (red.), Złudzenia, które pozwalają żyć. Szkice z psychologii społecznej, PWN, Warszawa, 15–66

Lewicka M. (1993), Aktor czy obserwator. Psychologiczne mechanizmy odchyleń od racjonalności w myśleniu potocznym, Pracownia Wydawnicza PTP, Warszawa–Olsztyn

Lewicka M. (2000), Myślenie i rozumowanie, [w:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2, GWP, Gdańsk, 275–316

Maruszewski T. (1996), Psychologia poznawcza, Polskie Towarzystwo Semiotyczne, Warszawa

Maruszewski T. (2001), Psychologia poznania, GWP, Gdańsk

Matczak A. (1982), Style poznawcze. Rola indywidualnych preferencji, PWN, Warszawa

Nęcka E. (2001), Psychologia twórczości, GWP, Gdańsk

Obuchowski K. (1982), Kody orientacji i struktura procesów emocjonalnych, PWN, Warszawa

Parrot W. G., Sabini J. (1990), Mood and memory under natural conditions: Evidence for mood incongruent recall, "Journal of Personality and Social Psychology", 59, 321–336 DOI: https://doi.org/10.1037//0022-3514.59.2.321

Schwarz N., Clore G. L. (2003), Mood as Information: 20 Years Later, "Psychological Inquiry", 14, 296–303 DOI: https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1403&4_20

Sheridan C. L., Radmacher S. A. (1998), Psychologia zdrowia, Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa

Tversky A., Kahneman D. (1983), Extensional vs. intuitive thinking. The conjunction fallacy in probability judgment, "Psychological Review", 90, 293–315 DOI: https://doi.org/10.1037//0033-295X.90.4.293

Urada D. I., Miller N. (2000), The Impact of Positive Mood and Category Importance on Crossed Categorization Effect, "Journal of Personality and Social Psychology", 78, 417–433 DOI: https://doi.org/10.1037//0022-3514.78.3.417

Watson D. (2000a), Basic Problems in Positive Mood Regulation, ,,Psychological Inquiry”, 11, 205–209

Watson D. (2000b), Mood and Temperament, Guilford Press, New York

Westermann R., Spies K., Stahl G., Hesse F. W. (1996), Relative effectiveness and validity of mood induction procedures: A meta-analysis, ,,European Journal of Social Psychology”, 26, 557–580 DOI: https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-0992(199607)26:4<557::AID-EJSP769>3.3.CO;2-W

Wojciszke B. (1991a), Procesy oceniania ludzi, Wydawnictwo Nakom, Poznań

Wojciszke B. (1991b), Korzystanie z danych i pseudodanych przy poznawaniu ludzi, [w:] M. Kofta, T. Szutowa (red.), Złudzenia, które pozwalają żyć. Szkice z psychologii społecznej, PWN, Warszawa, 15–66

Wojciszke B. (2003), Skale Regulacji Nastroju, [w:] M. Marszał-Wiśniewska, T. Klonowicz, M. Fajkowska-Stanik (red.), Psychologia różnic indywidualnych, GWP, Gdańsk, 163–179

Wojciszke B., Baryła W. (2004), Skale do pomiaru nastroju i sześciu emocji, ,,Czasopismo Psychologiczne”, 11, 31–47

Wróbel M. (2005a), Podstawowe problemy w badaniach nad wpływem nastroju na funkcjonowanie człowieka, ,,Acta Universitatis Lodziensis”, Folia Psychologica, 9, 81–93

Wróbel M. (2005b), Sposoby zmiany nastroju. W poszukiwaniu związku między aktywnością człowieka a samopoczuciem, ,,Psychologia Jakości Życia”, 4, 89–106

Zajonc R. B. (1980), Feeling and thinking. Preferences need no inferences, „American Psychologist”, 35, 151–172 DOI: https://doi.org/10.1037//0003-066X.35.2.151