Wpływ sprawności funkcjonowania pamięci roboczej na powstawanie fałszywych wspomnień

Patrycja Maciaszek

doi:10.18778/1427-969X.19.03

Autor

Patrycja Maciaszek Uniwersytet Jagielloński, Wydział Filozoficzny, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Eksperymentalnej

DOI:

https://doi.org/10.18778/1427-969X.19.03

Słowa kluczowe:

pamięć, pamięć robocza, uwaga, paradygmat list słów skojarzonych, DRM, fałszywe wspomnienia, poziomy przetwarzania, alokacja zasobów

Abstrakt

Celem prezentowanych badań było określenie, czy sprawność funkcji pamięci roboczej jednostki (working memory, WM) wpływa na skłonność do wytwarzania fałszywych wspomnień. Do operacjonalizacji terminu „fałszywe wspomnienia” wykorzystano klasyczny paradygmat słów skojarzonych (DRM paradigm; Deese, 1959; McDermott, Roediger, 1995), którego adaptację przeprowadzono na potrzeby pracy. Funkcje WM zdefiniowano za Miyake i Shah (1999) jako: (1) przerzutność uwagi, (2) aktualizacja treści oraz (3) hamowanie reakcji. W badaniach wzięło udział 94 studentów Uniwersytetu Łódzkiego w wieku 19–26 lat (M = 20; SD = 1,735). Do pomiaru pamięci roboczej wykorzystano komputerowe zadania SWATT oraz MEMATT w opracowaniu A. Chuderskiego, a fałszywych przypomnień – prezentację list słów skojarzonych. Porównanie wyników pozwala stwierdzić, że sprawność WM istotnie wpływa na liczbę fałszywych wspomnień u osób badanych, co wyrażało się doborem adekwatnej strategii decyzyjnej. Stosowanie refleksyjnej strategii powodowało powstanie mniejszej liczby fałszywych przypomnień, ale było związane z popełnianiem większej liczby błędów ominięcia, niż w przypadku strategii impulsywnej. Otrzymane wyniki tłumaczono jako przejaw głębszego przetworzenia informacji przez osoby refleksyjne (Craik, Lockhart, 1972). Stosowanie refleksyjnej strategii interpretowano jako wyraz sprawnej polityki przydzielania zasobów przez WM (Kahneman, 1973). Udało się też zbudować model regresji, pozwalający na predykcje spadku liczby fałszywych wspomnień o 45,5% w przypadku zmiany strategii decyzyjnej z bardziej impulsywnej w kierunku bardziej refleksyjnym.

Bibliografia

Alberts J. W. (2010). Inhibitory Control as a Mediator of Individual Differences in Rates of False Memories in Children and Adults. Niepublikowana praca doktorska. Nowa Zelandia: University of Canterbury.

Arndt J., Reder L. M. (2003). The effect of distinctive visual information on false recognition. Journal of Memory and Language, 48, 1–15. DOI: https://doi.org/10.1016/S0749-596X(02)00518-1

Baddeley A., Kopelman D. M.,Wilson B. A. (2002). The handbook of Memory Disorders. England: John Wiley and Sons.

Baumeister R. F., Heatherton T. F., Tice D. M. (2000). Utrata kontroli. Jak i dlaczego tracimy zdolność samoregulacji. Warszawa: Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Bednarek H. (2011a). Analiza efektywności zachowania pilotów pod wpływem złudzenia fałszywego horyzontu. Studia Psychologiczne, 49 (1), 5–20. DOI: https://doi.org/10.2478/v10167-010-0029-5

Bednarek H. (2011b). Czy piloci ulegają złudzeniom percepcyjnym? Poznawcze uwarunkowania dezorientacji przestrzennej. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Bednarek H., Orzechowski. J. (2004). Uwaga jako mechanizm zróżnicowania struktur poznawczych. Studia Psychologiczne, 42 (1), 125–137.

Bixter M., Daniel F. (2013). Working memory differences in illusory recollection of critical lures. Memory and Cognition, 41, 716–725. DOI: https://doi.org/10.3758/s13421-013-0293-x

Brzeziński J. (2003), Metodologia badań psychologicznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 89–120.

Chuderska A., Chuderski A. (2009). Executive control in analogical reasoning: Beyond interference resolution. [W:] N. Taatgen, H. van Rijn (red.), Proceedings of the 31st Annual Conference of the Cognitive Science Society (s. 1758–1763). Austin: Cognitive Science Society.

Chuderski A. (2010). Samokontrola: własności, funkcje, mechanizmy i ograniczenia. Studia z Kognitywistyki i Filozofii Umysłu, 4 (1), 27–51.

Chuderski A., Nęcka E. (2004). Sprawność uwagi a inteligencja: model parametryczny w architekturze poznawczej ACT-R. Studia Psychologiczne, 42 (1), 111–124.

Collins A. M., Loftus E. F. (1975). A spreading-activation theory of semantic processing. Psychological Review, 82 (6), 407–428. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-295X.82.6.407

Craik F. I., Lockhart R. S. (1972). Levels of processing: A framework for memory research. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 11(6), 671–684. DOI: https://doi.org/10.1016/S0022-5371(72)80001-X

Deese J. (1959). On the predictions of occurrence of particular verbal intrusions in immediate recall. Journal of Experimental Psychology, 58 (1), 17–22. DOI: https://doi.org/10.1037/h0046671

Druey M. D., Hübner R. (2008). Response inhibition under task switching: Its strength depends on the amount of task-irrelevant response activation. Psychological Research, 72, 515–527. DOI: https://doi.org/10.1007/s00426-007-0127-1

Embretson S. E. (1995). The role of working memory capacity and general control processes in intelligence. Intelligence, 20 (2), 169–189. DOI: https://doi.org/10.1016/0160-2896(95)90031-4

Franken R. E. (2005). Psychologia motywacji. Warszawa: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Friedman N. P., Miyake A. (2004). The relations among inhibition and interference control functions: A latent-variable analysis. Journal of Experimental Psychology: General, 133, 101–135. DOI: https://doi.org/10.1037/0096-3445.133.1.101

Gallo D. A., McDermott K. B., Roediger H. L., Percer J. M. (2001). Modality effects in false recall and false recognition. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory and Cognition, 27(2), 339–353. DOI: https://doi.org/10.1037/0278-7393.27.2.339

Israel L., Schacter D. L. (1997). Pictorial encoding reduces false recognition of semantic associates. Psychonomic Bulletin and Review, 4, 577–581. DOI: https://doi.org/10.3758/BF03214352

Jachinski U., Wentura D. (2002). Misleading posevent information and working memory capacity: An individual differences approach to eyewitness memory. Applied Cognitive Psychology, 16, 223–231. DOI: https://doi.org/10.1002/acp.783

Jagodzińska M. (2001). Psychologia pamięci. Warszawa: Helion.

Jakubczyk A., Wojnar M. (2009). Impulsywność – definicje, teorie i modele. Postępy Psychiatrii i Neurologii, 18 (4), 349–356.

Jodzio K. (2006). Neuropoznawcze mechanizmy działania pamięci operacyjnej. Kolokwia Psychologiczne, 14, 25–42.

Johansson M., Stenberg G. (2002). Inducting and reducting false memories: A Swedish version of the Deese-Roediger-McDermott paradigm. Scandinavian Journal of Psychology, 43, 369–383. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-9450.00305

Juczyński Z. (2001). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

Kahneman D. (1973). Attention and effort. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Kantner J., Lindsay D. S. (2014). Cross-situational consistency in recognition memory response bias. Psychonomic Bulletin and Review, 21, 1272–1280. DOI: https://doi.org/10.3758/s13423-014-0608-3

Lindsay D. S. (2014). Remembering. Abingdon: Taylor and Francis. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315752808

Loftus E. F. (1975). Leading questions and the eyewitness report. Cognitive Psychology, 7, 560–572. DOI: https://doi.org/10.1016/0010-0285(75)90023-7

Loftus E. F., Hoffman H. G. (1989). Misinformation and memory: The creation of new memories. Journal of Experimental Psychology, 118 (1), 100–104. DOI: https://doi.org/10.1037/0096-3445.118.1.100

Loftus E. F., Pickrell J. E. (1995). The formation of false memories. Psychiatric Annals, 12, 720–725. DOI: https://doi.org/10.3928/0048-5713-19951201-07

Maciaszek P. (2013). Fałszywe wspomnienia: jak to się dzieje, że umysł pamięta coś, czego nie było. Przegląd Filozoficzny: Nowa Seria, 86 (2), 305–322.

Maciaszek P. (2014). Paradoks subiektywnej pewności: psychologiczne uwarunkowania powstawania błędów w zeznaniach szczerych. Kraków: VII Cracov Conference of Psychology and Law, 11–12 października.

Maciaszek P. (2015). Paradoks subiektywnej pewności… czyli dlaczego czasem warto wiedzieć mniej. Kraków: V Ogólnopolska Studencko-Doktorancka Konferencja Naukowa „Psychodebiuty”, 6–7 stycznia.

Maciuszek J. (2012). Automatyzmy i bezrefleksyjność w kontekście wpływu społecznego. Warszawa: PWN.

Mao W. B., Wang L. S., Yang Z. L. (2010). Modality effect in false recognition: Evidence from Chinese characters. International Journal of Psychology, 45 (1), 4–11. DOI: https://doi.org/10.1080/00207590902757641

Maruszewski T. (2001). Psychologia poznania. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Maruszewski T. (2005). Pamięć autobiograficzna. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

McDermott K. B., Roediger H. R. (1995). Creating false memories: Remembering words not presented in lists. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory and Cognition, 21 (4), 803–814. DOI: https://doi.org/10.1037/0278-7393.21.4.803

Miyake A., Shah P. (red.) (1999). Models of Working Memory: Mechanisms of Active Maintenance and Executive Control. New York: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139174909

Nęcka E., (2000). Pobudzenie intelektu. Zarys formalnej teorii inteligencji. Kraków: Universitas.

Nęcka E., Orzechowski J., Szymura B. (2008). Psychologia poznawcza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Niedźwieńska A. (2000). Fałszywe wspomnienia. Studia Psychologiczne, 38, 11–37.

Niedźwieńska A. (2004). Poznawcze mechanizmy zniekształceń w pamięci zdarzeń. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Nosal Cz. (1990). Psychologiczne modele umysłu, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Olszewska J., Ulatowska J. (2013). Encoding strategy affects in decreasing false recall and recognition. Advances in Cognitive Psychology, 9 (1), 44–52. DOI: https://doi.org/10.5709/acp-0130-0

Orzechowski J. (2012). Magiczna liczba jeden, czyli co jeszcze zmieści się w pamięci roboczej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Orzechowski J., Piotrowski K., Balas K., Stetter Z. (red.) (2009). Pamięć robocza. Warszawa: Wydawnictwo SWPS Academica.

Polczyk R. (2007). Mechanizmy efektu dezinformacji w kontekście zeznań świadka naocznego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Schacter D. L. (2001). Siedem grzechów pamięci. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Smith E. R., Engle W. R. (2011). Study modality and false recall: The influence of resource availability. Experimental Psychology, 58 (2), 117–124. DOI: https://doi.org/10.1027/1618-3169/a000076

Smith R. E., Hunt R. R. (1998). Presentation modality affects false memory. Psychonomic Buletin and Review, 5, 710–715. DOI: https://doi.org/10.3758/BF03208850

Strelau J., Doliński D. (2008). Psychologia. Podręcznik akademicki. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Szymczak W. (2008). Podstawy statystyki dla psychologów. Podręcznik akademicki. Warszawa: Wydawnictwo Difin.

Śpiewak S. (2013). Rozgrzewanie uwagi – wyczerpywanie woli – uległość. Mechanizmy adaptacji umysłu do wysiłku poznawczego. Warszawa: Scholar Wydawnictwo Naukowe.

Tarnowski A. (2009). Pamięć robocza i mechanizmy kontroli ruchów oka. 300 milisekund z życia człowieka. Warszawa: Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk.

Tulving E. (1985). Memory and consciousness. Canadian Psychologist, 26, 1–12. DOI: https://doi.org/10.1037/h0080017

Van Damme I., d’Ydewalle G. (2010). Confabulation versus experimentally induced false memories in Korsakoff patients. Journal of Neuropsychology, 4, 211–230. DOI: https://doi.org/10.1348/174866409X478231