Stół. Obrzęd – codzienność – dizajn. Krótki raport z badań etnograficznych o praktykach zamieszkiwania
DOI:
https://doi.org/10.18778/1506-6541.S2024.21Słowa kluczowe:
stół, kultura materialna, kultura zamieszkiwania, codzienność, antropologia dizajnuAbstrakt
Przedmiotem rozważań przedstawionych w artykule jest stół rozumiany jako ważny element współtworzący przestrzeń zamieszkiwaną w różnych środowiskach kulturowych. W tradycji polskiej naznaczany różnymi znaczeniami – sakralizowany, powiązany z zachowaniami obrzędowymi, funkcjonujący jako metafora spotkania i znak gościnności. Uwikłany zarówno w praktyki codzienne, jak i celebrowanie świąt. W kulturze współczesnej traktowany zaś przede wszystkim jako mebel i typowy przedmiot wyposażenia domu, dopasowywany do określonej stylistyki wnętrza i indywidualnych gustów użytkowników. Autorka, wykorzystując wyniki własnych badań etnograficznych, inspirowanych antropologią dizajnu, prowadzonych w latach 2020–2023, stara się odpowiedzieć na pytania: jak obecnie traktowany jest stół w polskich przestrzeniach domowych, jakie przypisuje się mu znaczenia, jak jest wykorzystywany w sytuacjach zwyczajnych oraz szczególnych. Wiedza ta zaś stanowić może zespół wskazówek dla specjalistów z obszaru projektowania, ale także dokumentację sposobów zamieszkiwania praktykowanych we współczesnym polskim społeczeństwie.
Pobrania
Bibliografia
Bailey G., Time perspectives, palimpsests and the archaeology of time, „Journal of Anthropological Archaeology” 2007, 26(2). DOI: https://doi.org/10.1016/j.jaa.2006.08.002
Benedyktowicz D., Benedyktowicz Z., Symbolika domu. Literatura i etnografia, Kraków 2022.
Biegeleisen H., U kolebki, przed ołtarzem, nad mogiłą, Lwów 1929.
Brzozowska-Brywczyńska M., Akrobatyczny wymiar gościnności albo kilka uwag o tańcu na linie gościa z gospodarzem, [w:] Gość w dom. Współczesne praktyki przyjmowania gości, red. B. Mateja-Jaworska, M. Skowrońska, Poznań 2019.
Bułat J., Przestrzeń sakralna domu wiejskiego, albo okno i stół, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 1990, nr 4.
Dant T., Kultura materialna w rzeczywistości społecznej, Kraków 2007.
Design anthropology. Objects cultures in Transition, red. A.J. Clarke, London–New York 2018.
Design anthropology. Theory and practice, red. W. Gunn, T. Otto, R.Ch. Smith, London–New York 2013.
Drenda O., Duchologia. Rzeczy i ludzie w latach transformacji, Kraków 2016.
Droit R.-P., 51 zabaw (z) rzeczami. Doświadczanie rzeczywistości, Gdańsk 2005.
Karpińska G.E., Wokół pieca i stołu. Praktyki zamieszkiwania łódzkich włókniarzy, [w:] W kuchni. Kulturowe szkice o przestrzeni, red. A. Krupa-Ławrynowicz, K. Orszulak-Dudkowska, Łódź 2019.
Kowalski P., Leksykon znak świata. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa–Wrocław 1998.
Krajewski M., Stół, [w:] Gość w dom. Współczesne praktyki przyjmowania gości, red. B. Mateja-Jaworska, M. Skowrońska, Poznań 2019.
Mateja-Jaworska, B., Gościnne Polaków rozmowy, [w:] Gość w dom. Współczesne praktyki przyjmowania gości, red. B. Mateja-Jaworska, M. Skowrońska, Poznań 2019.
Orszulak-Dudkowska K., Co się dzieje we współczesnej kuchni domowej? O możliwościach antropologii designu, [w:] W kuchni. Kulturowe szkice o przestrzeni, red. A. Krupa-Ławrynowicz, K. Orszulak-Dudkowska, Łódź 2019.
Poprzęcka M., W domu, u siebie, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 2010, nr 2–3.
Rewers E., Dom w intelektualnym krajobrazie XX/XXI w. Od filozofii ku aktywizmowi, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 2010, nr 2–3.
Sękowska E., Rytuały „stołu” ziemiańskiego na podstawie pamiętników, [w:] Kuchnia i stół w komunikacji społecznej. Tekst, dyskurs, kultura, red. W. Żarski, Wrocław 2016.
Sulima R., Powidoki codzienności. Obyczajowość Polaków u progu XXI wieku, Warszawa 2022.
Szydłowska A., Futerał o urządzaniu mieszkań w PRL-u, Wołowiec 2023.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
