Wizualne badania socjologiczne z wykorzystaniem filmu i wideo (na przykładzie badań nad miastem)
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-600X.73.01Słowa kluczowe:
film a socjologia, socjologia filmu, badania wizualne, film socjologiczny, miastoAbstrakt
Wykorzystanie filmu i wideo w badaniach socjologicznych, czy też w ogóle na obszarze nauk społecznych, ma już swoją długą i ugruntowaną tradycję. Obrazy ruchome stanowiły z jednej strony obiekt analiz, jak miało to chociażby miejsce w socjologii filmu, z drugiej zaś używano ich jako narzędzia badawczego. Poza tym nagrania filmowe mogą przybrać postać samodzielnej wypowiedzi naukowej, jak dzieje się to w filmie socjologicznym.
Zastosowanie metod wizualnych, opartych zarówno na obrazach nieruchomych, jak i ruchomych, bardzo dobrze sprawdza się w eksploracji przestrzeni fizycznej i społecznej miasta. W swoim artykule chciałbym pokazać, w jaki sposób można wykorzystać filmy oraz sam proces pozyskiwania danych filmowych w badaniach socjologicznych, zaś szczególnymi przypadkami, którymi głównie chciałbym zilustrować moje rozważania, będą przykłady prac dotyczących tematyki miejskiej. Trzeba zauważyć, że już początki kina związane są z pokazywaniem przestrzeni miejskiej, czego przykładem mogą być chociażby filmy braci Lumière’ów, którzy zresztą swój kinematograf traktowali przede wszystkim jako narzędzie naukowe.
Problematyka związana z miastami pojawia się w pracach badawczych socjologów filmu, którzy poddawali analizie między innymi obrazy o tematyce miejskiej. Później socjologowie sami zaczynają już używać kamer w swoich badaniach, jak również w działalności dydaktycznej. Jednym ze sposobów użycia kamery w ich pracach jest po prostu zapis obserwacji pewnych miejsc i zachowań ludzi, które następnie poddaje się analizie przy zastosowaniu różnych metod wykształconych na obszarze socjologii czy też przejętych z innych nauk. Następną techniką, szczególnie nadającą się do eksploracji przestrzeni miejskiej, jest użycie mobilnej kamery, czego przykładem jest chociażby wideozwiedzanie, którego pomysłodawczynią jest Sarah Pink. Ważne miejsce w badaniach społecznych zajmuje wreszcie film socjologiczny, którego obiektem zainteresowań jest także miasto.
Bibliografia
Albrecht G.L. (1985), Videotape Safaris: Entering the Field with a Camera, “Qualitative Sociology”, no. 4, pp. 325–344. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00988843
Altenloh E. (1914), Zur Soziologie des Kino. Die Kino-Unternehmung und die sozialen Schichten ihrer Besucher, Eugen Diederichs, Jena.
Birri F. (1986), The Roots of Documentary Realism, [in:] J. Burton (ed.), Cinema and Social Change in Latin America: Conversations with Filmmakers, University of Texas Press, Austin.
Bohnsack R. (2007), Die dokumentarische Methode in der Bild- und Fotointerpretation, [in:] R. Bohnsack, I. Nentwig-Gesemann, A.-M. Nohl (eds.), Die dokumentarische Methode und ihre Forschungspraxis. Grundlagen qualitativer Sozialforschung, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-531-90741-3
Bohnsack R. (2009), Qualitative Bild- und Videointerpretation. Die dokumentarische Methode, Verlag Barbara Budrich, Opladen, Farmington Hills. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-8349-9441-7_20
Bystroń J.S. (1975), Socjologia kina, [in:] J. Bocheńska (ed.), Polska myśl filmowa. Antologia tekstów z lat 1898–1939, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Caldwell G. (2011), Zastosowanie wideo do celów rzecznictwa, transl. K. Olechnicki, [in:] M. Frąckowiak, K. Olechnicki (eds.), Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa.
Czeczot-Gawrak Z. (1977), Zarys dziejów teorii filmu pierwszego pięćdziesięciolecia 1895–1945, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław.
Drozdowski R., Kaczmarek J., Krajewski M. (2006), Otwarta Baza Danych Wizualnych, [in:] J. Kaczmarek, M. Krajewski (eds.), Co widać?, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.
Dudek K.J. (2009), Filmy weselne. Nowe media a zmiany w rytuale, “Kultura i Społeczeństwo”, no. 4, pp. 117–130. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2009.53.4.5
Heath C., Knoblauch H., Luff P. (2000), Technology and social interaction: the emergence of ‘workplace studies’, “British Journal of Sociology”, no. 2, pp. 299–320. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-4446.2000.00299.x
Heusch L. de (1962), Cinéma et sciences sociales. Panorama du film ethnographique et sociologique, [in:] Rapports et documents de sciences sociales, no. 16.
Kaczmarek J. (2011), Gubin i Guben – miasta na pograniczu: socjologiczne studium sąsiedztwa, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.
Kaczmarek J. (2014), Zobaczyć społeczeństwo: film i wideo w badaniach socjologicznych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.
Konecki K.T. (2012), Czy ciało jest świątynią duszy? Współczesna praktyka jogi jako fenomen psychospołeczny, Difin, Warszawa.
Kurt R. (2010), Diener zweier Damen. Videobasierte Sozialforschung zwischen Datendokumentation und Filmproduktion, [in:] M. Corsten, M. Krug, C. Moritz (eds.), Videographie praktizieren: Herangehensweisen, Möglichkeiten und Grenzen, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-531-92054-2_8
Lomax H., Casey N. (1998), Recording Social Life: Reflexivity and Video Methodology, “Sociological Research Online”, no. 2, http://www.socresonline.org.uk/3/2/1 (accessed 8.10.2019). DOI: https://doi.org/10.5153/sro.1372
Mitchell W.J.T. (2009), Zwrot piktorialny, “Kultura Popularna”, no. 1, pp. 4–19.
Moritz C. (2010), Die Feldpartitur. Mikroprozessuale Transkription von Videodaten, [in:] M. Corsten, M. Krug, C. Moritz (eds.), Videographie praktizieren: Herangehensweisen, Möglichkeiten und Grenzen, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-531-92054-2_7
Murray L. (2012), Patrząc na i patrząc wstecz: wizualizacja w badaniach nad przemieszczaniem się, transl. A. Dzik, [in:] M. Bogunia-Borowska, P. Sztompka (eds.), Fotospołeczeństwo. Antologia tekstów z socjologii wizualnej, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Pauwels L. (2011), Zwrot wizualny w badaniach i komunikacji wiedzy. Kluczowe problemy rozwijania kompetencji wizualnej w naukach społecznych, transl. M. Frąckowiak, [in:] M. Frąckowiak, K. Olechnicki (eds.), Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa.
Pink S. (2009), Etnografia wizualna. Obrazy, media i przedstawienie w badaniach, transl. M. Skiba, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Pink S. (2011), Uruchamiając etnografię wizualną. Wytwarzanie szlaków, miejsc i obrazów, transl. Ł. Rogowski, [in:] M. Frąckowiak, K. Olechnicki (eds.), Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa.
Reichertz J., Englert C.J. (2011), Einführung in die qualitative Videoanalyse. Eine hermeneutisch-wissenssoziologische Fallanalyse, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-531-92053-5
Ruby J. (2011), Kilka opowieści z Oak Park: eksperymentalna wideoetnografia, transl. W. Rapior, [in:] M. Frąckowiak, K. Olechnicki (eds.), Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa.
Saryusz-Wolska M. (2007), Berlin: filmowy obraz miasta, Rabid, Kraków.
Sooryamoorthy R. (2011), Kulisy kręcenia filmów badawczych w socjologii, transl. M. Brzozowska-Brywczyńska, [in:] M. Frąckowiak, K. Olechnicki (eds.), Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów, Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, Warszawa.
Wagner-Willi M. (2007), Videoanalysen des Schulalltags. Die dokumentarische Interpretation schulischer Übergangsrituale, [in:] R. Bohnsack, I. Nentwig-Gesemann, A.-M. Nohl (eds.), Die dokumentarische Methode und ihre Forschungspraxis. Grundlagen qualitativer Sozialforschung, VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
