Choroba jako podstawa konstruowania nowych tożsamości w zmedykalizowanym świecie

Magdalena Wieczorkowska

doi:10.18778/0208-600X.45.06

Autor

Magdalena Wieczorkowska Zakład Socjologii, Katedra Nauk Humanistycznych, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.45.06

Słowa kluczowe:

choroba, medykalizacja, autoetykietowanie, społeczne konstruowanie choroby, tożsamość

Abstrakt

Proces medykalizacji jest zjawiskiem przybierającym w ostatnich dekadach na sile i charakteryzującym się nowymi aspektami i wymiarami (m.in. wzrost znaczenia laików jako aktywnych medykalizerów, farmaceutykalizacja, konsekwencje postępu biotechnologicznego). Zmienia on tym samym oblicze choroby nie tylko w wymiarze medycznym, ale przede wszystkim psychospołecznym, stając się podstawą do kreowania nowych odmian roli chorego i związanych z nimi tożsamości. Celem artykułu jest ukazanie tych aspektów medykalizacji, które wpływają na zmiany w: definiowaniu i odgrywaniu roli chorego, interakcjach między „chorymi”2 a otoczeniem i w ich koncepcjach oraz obrazach siebie. Jako materiał ilustracyjny wykorzystano wyniki badań pilotażowych przeprowadzonych w 2011 r. na grupie 150 dorosłych mieszkańców województwa łódzkiego z wykorzystaniem techniki wywiadu kwestionariuszowego. Skrytykowano teorię roli chorego Parsonsa ukazując jej nieadekwatność w odniesieniu do współczesnych zjawisk medykalizacji. Jako rama konstrukcyjna została wykorzystana interakcjonistyczna koncepcja Turnera (obraz siebie i koncepcja siebie), a proces medykalizacji został zaprezentowany w perspektywie historycznej oraz w kontekście praktyk biowładzy w ujęciu Michela Foucaulta.

Bibliografia

Barański J., Piątkowski W. (2002), Zdrowie i choroba. Wybrane zagadnienia z socjologii medycyny, ATUT, Wrocław

Bińczyk E. (2002), Nieklasyczna socjologia medycyny: praktyki medykalizacji jako praktyki władzy w ujęciu Michela Foucaulta, [w:] W. Piątkowski (red.), W stronę socjologii zdrowia, Wydawnictwo UMCS, Lublin, s. 181‒193

Bird Ch. E., Conrad P., Fremont A. M. (eds.) (2000), Handbook of Medical Sociology, Prentice Hall, Upper Saddle River (NJ).

Charmaz K. (2006), Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Conrad P. (1992), Medicalization and Social Control, „Annual Review of Sociology”, Vol. 18, s. 209‒232 DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.soc.18.1.209

Conrad P. (2005), The Shifting Engines of Medicalization, „Journal of Health and Social Behavior”, March, Vol. 46, s. 3‒14 DOI: https://doi.org/10.1177/002214650504600102

Conrad P. (2007), The Medicalization of Society. On the Transformation of Human Conditions into Treatable Disorders, The Johns Hopkins University Press, Baltimore (MD).

Davis J. E. (2006), How Medicalization Lost Its Way, „Society”, Vol. 43, No. 6, s. 51‒56. DOI: https://doi.org/10.1007/BF02698486

Foucault M. (1993), Trzeba bronić społeczeństwa. Lectures at the College de France, 1976, Wydawnictwo KR, Warszawa

Foucault M. (2010), Bezpieczeństwo, terytorium, populacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Foucault M. (2012), Narodziny biopolityki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Furedi F. (2002), Culture of Fear, Risk-taking and the Morality of Low Expectation, Continuum, London‒New York, (Revised Edition).

Giddens A. (2012), Socjologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Jasińska-Kania A., Nijakowski L. (red.) (2006), Współczesne teorie socjologiczne, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa

Lemke T. (2010), Biopolityka, Wydawnictwo Sic!, Warszawa.

Merton R. (2002), Teoria socjologiczna i struktura społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

Moynihan R., Heath I., Henry D. (2002), Selling sickness: The pharmaceutical industry and disease mongering, „British Medical Journal”, April, Vol. 324, No. 13, s. 886‒890. DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.324.7342.886

On the Medicalization of Our Culture [2009], „Harvard Magazine”, http://harvardmagazine.com/ 2009/04/medicalization-of-our-culture, 23.04.2009

Ostrowska A. (red.) (2009), Socjologia medycyny. Podejmowane problemy, kategorie analizy, IFiS PAN, Warszawa

Parsons T. (1969), Struktura społeczna a osobowość, PWN, Warszawa

Piątkowski W. (red.) (2010), Socjologia z medycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, IFiS PAN, Warszawa

Poitras G., Meredith L. (2009), Ethical Transparency and Economic Medicalization, „Journal of Business Ethics”, June, Vol. 86, s. 313‒325 DOI: https://doi.org/10.1007/s10551-008-9849-2

Sokołowska M. (1986), Socjologia medycyny, PWN, Warszawa

Słońska Z. (2010), Społeczna natura zdrowia: teoria i praktyka, [w:] W. Piątkowski (red.), Socjologia z medycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, IFiS PAN, Warszawa, s. 64‒83

Sztompka P. (2008), Kultura, rola chorego i konsumpcja zdrowia, [w:] M. Bogunia-Borowska (red.), Socjologia codzienności, Znak, Kraków, s. 733‒756

Tobiasz-Adamczyk B. (2000), Wybrane elementy socjologii zdrowia i choroby, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków

Turner B. S. (1987), Medical Power and Social Knowledge, Sage, Newbury Park (CA).

Turner R. H. (2006), Koncepcja siebie w interakcji społecznej, [w:] A. Jasińska-Kania, L. Nijakowski (red.), Współczesne teorie socjologiczne, t. 1, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa, s. 272‒284

Uramowska-Żyto B. (2009), Socjologiczne koncepcje zdrowia i choroby, [w:] A. Ostrowska (red.), Socjologia medycyny. Podejmowane problemy, kategorie analizy, IFiS PAN, Warszawa, s. 65‒86.

Wieczorkowska M. (2012a), Farmaceutykalizacja społeczeństwa ‒ między konsumpcjonizmem a kulturą lęku, [w:] M. Gałuszka, M. Wieczorkowska (red.), Społeczne, kulturowe i polityczne uwarunkowania ryzyka zdrowotnego, Wydawnictwo UM w Łodzi, Łódź, s. 17‒37

Wieczorkowska M. (2012b), Medykalizacja społeczeństwa w socjologii amerykańskiej, „Przegląd Socjologiczny”, vol. LXI, nr 2, s. 31‒56