O wejściu w boskie i lekarskie kompetencje. Zbieżności medycznych i katolickich perspektyw na aborcję w polskiej debacie publicznej

Dorota Wójciak; Joanna Krotofil; Dagmara Mętel

doi:10.18778/0208-600X.93.02

Autor

Dorota Wójciak Uniwersytet Jagielloński, Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych https://orcid.org/0000-0002-9114-9331
Joanna Krotofil Uniwersytet Jagielloński, Instytut Religioznawstwa https://orcid.org/0000-0003-2308-5329
Dagmara Mętel Uniwersytet im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Wydział Psychologii, Pedagogiki i Nauk Humanistycznych https://orcid.org/0000-0002-5036-9821

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.93.02

Słowa kluczowe:

aborcja, medykalizacja ciąży, religia i medycyna, Kościół wobec aborcji, lekarze wobec aborcji

Abstrakt

Artykuł omawia przenikanie się medycznych i religijnych perspektyw na aborcję w polskiej debacie publicznej. Uwzględniająca wypowiedzi lekarzy analiza dyskursu medialnego po dwóch śmierciach ciężarnych kobiet w 2021 i 2023 roku ujawnia zbieżności w medycznych i katolickich praktykach dyskursywnego konstruowania płodu jako podmiotu i ograniczania autonomii reprodukcyjnej poprzez definiowanie samodzielnej decyzji o aborcji jako wkroczenia w cudze (lekarskie lub boskie) kompetencje. Rozważania osadzone są w kontekście zjawiska medykalizacji ciąży i historii antyaborcyjnych sojuszy między Kościołem katolickim a polskim środowiskiem medycznym.

Bibliografia

Bińczyk E. (1999), O czym szepcze władza (w ujęciu Michela Foucaulta), „Przegląd Artystyczno-Literacki”, nr 9, s. 67–72.

Bińczyk E. (2002), Nieklasyczna socjologia medycyny Michela Foucault: praktyki medykalizacji jako praktyki władzy, [w:] W. Piątkowski, A. Titkow (red.), W stronę socjologii zdrowia, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 181–193.

Borowik I., Koralewska I. (2018), Religia w dyskursie o aborcji w Polsce. Analiza dokumentów Episkopatu Kościoła rzymskokatolickiego i wybranych tygodników opinii, „Przegląd Religioznawczy”, t. 268, nr 2, s. 199–220.

Bulsa M. (2023), Ginekolog po tragedii w Nowym Targu: czekam z niecierpliwością na wytyczne, rozm. J. Rokicka, „Medonet”, https://dziecko.medonet.pl/ciaza/ginekolog-po-tragedii-w-nowymtargu-czekam-z-niecierpliwoscia-na-wytyczne/hwmp06l [dostęp: 2.02.2024].

Chełstowska A., Dziewanowska M., Więckiewicz K. (2016), „Dzień dobry, chcę przerwać ciążę…” O procedurach dostępu do legalnej aborcji w polskich szpitalach. Raport z Monitoringu, FEDERA, Warszawa.

Coleman E.B., White K. (2010), The meanings of health and illness: medicine, religion, and the body, [w:] E.B. Coleman, K. White (red.), Medicine, Religion, and the Body, Brill, Leiden–Boston, s. 1–14. DOI: https://doi.org/10.1163/ej.9789004179707.i-300.6

De Zordo S., Mishtal J. (2011), Physicians and abortion: Provision, political participation and conflicts on the ground – The cases of Brazil and Poland, „Women’s Health”, t. 21, nr 3, s. S32–S36. DOI: https://doi.org/10.1016/j.whi.2011.01.006

Deklaracja wiary lekarzy katolickich i studentów medycyny w przedmiocie płciowości i płodności ludzkiej (2014), https://pl.wikipedia.org/wiki/Deklaracja_wiary_lekarzy_katolickich#cite_ref-12 [dostęp: 2.02.2024].

Dębska M. (2021), Fakty po Faktach, TVN 24, https://tvn24.pl/polska/pszczyna-kobieta-zmarla-w-22-tygodniu-ciazy-ginekolozka-profesor-marzena-debska-komentuje-5475352 [dostęp: 2.02.2024].

Domańska U. (2005), Medykalizacja i demedykalizacja macierzyństwa, [w:] W. Piątkowski, W.A. Brodniak (red.), Zdrowie i choroba. Perspektywa socjologiczna, Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza, Tyczyn, s. 311–322.

Doroszewska A., Nowakowski M. (2017), Medykalizacja opieki okołoporodowej w Polsce, „Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia”, t. 15, nr 2, s. 172–177. DOI: https://doi.org/10.4467/20842627OZ.17.019.6789

Foucault M. (1978), The History of Sexuality. Volume 1: An Introduction, Pantheon Books, New York.

Foucault M. (1995), Discipline and Punish. The Birth of the Prison, Vintage Books, New York.

Fuszara M. (1991), Legal regulation of abortion in Poland, „Signs”, t. 17, nr 1, s. 117–128. DOI: https://doi.org/10.1086/494716

Głowacki M., Kuś M. (2019), Media accountability meets media polarisation: A case study from Poland, [w:] T. Eberwein, S. Fengler, M. Karmasin (red.), Media Accountability in the Era of Post-Truth Politics, Routledge, London–New York, s. 100–115. DOI: https://doi.org/10.4324/9781351115780-7

Grabowska M. (2017), Zróżnicowanie, strach i konformizm. Lekarze w debacie na temat prawa kobiet do przerywania ciąży: wyniki badań jakościowych, [w:] A. Grzybek, M. Kicińska (red.), Sojusznicy czy przeciwnicy? Środowisko lekarskie w debacie o prawie kobiet do przerywania ciąży, STER, Warszawa, s. 2–94.

Ignaciuk A. (2021), In sickness and in health. Expert Discussions on abortion indications, risks and patient-doctor relationships in postwar Poland, „Bulletin for the History of Medicine”, t. 95, nr 1, s. 83–112. DOI: https://doi.org/10.1353/bhm.2021.0003

Kościelniak M. (2020), Transformacja i aborcja. Genealogia „kompromisu aborcyjnego”, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej”, nr 27, s. 134–170. DOI: https://doi.org/10.36854/widok/2020.27.2247

Krajewska A. (2022), Revisiting Polish abortion law: Doctors and institutions in a restrictive regime, „Social & Legal Studies”, t. 31, nr 3, s. 409–438. DOI: https://doi.org/10.1177/09646639211040171

Kraśko N. (1994), O życiu ludzkim, wartościach, odpowiedzialności i wygodnictwie życiowym. Przyczynek do kwestii ustawy antyaborcyjnej w prasie katolickiej, [w:] M. Chałubiński (red.), Polityka i aborcja, Agencja Scholar, Warszawa, s. 68–88.

Maciąg R. (2021), Medicalization of abortion in Poland: How medicine affects the lives of women, „Sociology Study”, t. 11, nr 5, s. 195–210. DOI: https://doi.org/10.17265/2159-5526/2021.05.003

Mishtal J. (2015), The Politics of Morality: The Church, the State and Reproductive Rights in Postsocialist Poland, Ohio University Press, Athens.

Morgan L.M. (2014), Claiming Rosa Parks: Conservative catholic bids for ‘rights’ in contemporary Latin America, „Culture, Health & Sexuality”, t. 16, nr 10, s. 1245–1259. DOI: https://doi.org/10.1080/13691058.2014.885086

Prosen M., Tavčar Krajnc M. (2013), Sociological conceptualization of the medicalization of pregnancy and childbirth: The implications in Slovenia, „Revija za socjologiju”, nr 43, s. 251–272. DOI: https://doi.org/10.5613/rzs.43.3.3

Rodak O. (2017), Twitter jako przedmiot badań socjologicznych i źródło danych społecznych: perspektywa konstruktywistyczna, „Studia Socjologiczne”, t. 226, nr 3, s. 209–236.

Sieroszewski P. (2023), Prof. Sieroszewski: zasłanianie się lekarzy klauzulą sumienia w sytuacji zagrożenia życia pacjentki jest niedopuszczalne, rozm. K. Matusewicz, „Puls Medycyny”, https://pulsmedycyny.pl/prof-sieroszewski-zaslanianie-sie-lekarzy-klauzula-sumienia-w-sytuacjizagrozenia-zycia-pacjentki-jest-niedopuszczalne-1188472 [dostęp: 2.02.2024].

Smolińska N. (2018), Moment animacji płodu jako element dyskusji o dopuszczalności aborcji w Kościele katolickim, „Prawo Kanoniczne”, t. 61, nr 4, s. 79–91. DOI: https://doi.org/10.21697/pk.2018.61.4.04

Socha M. (2021), Biegnę do umierającej pacjentki i myślę o dokumentach. Boję się, bo w brzuchu bije jeszcze serce, rozm. J. Theus, OKO Press, https://oko.press/biegne-do-pacjentki-z-peknieta-ciaza-i-mysle-co-wpisac-w-dokumentacje [dostęp: 2.02.2024].

Sprawozdanie Rady Ministrów z wykonywania oraz o skutkach stosowania w 2021 r. ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (2022), https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/druk.xsp?nr=2758 [dostęp: 22.01.2025].

Szewczyk M. (2016), Opowieści z ultrasonograficznych mroków, „Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej”, nr 16. DOI: https://doi.org/10.36854/widok/2016.16.708

Wejbert-Wąsiewicz E. (2012), Aborcja w dyskursie publicznym, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-684-0

Wężyk K. (2021), Aborcja jest, Wydawnictwo Agora, Warszawa.

Wężyk K. (2023), W sprawie kobiet lekarze szli i idą pod rękę z Kościołem, „Gazeta Wyborcza”, https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,29323840,katarzyna-wezyk-w-sprawie-aborcji-srodowiskolekarskie-szlo.html [dostęp: 2.02.2024].

Wieczorkowska M. (2012), Medykalizacja społeczeństwa w socjologii amerykańskiej, „Przegląd Socjologiczny”, t. 61, nr 2, s. 31–56.

Zaręba K., La Rosa V.L., Wójtowicz S., Kołb-Sielecka E., Banasiewicz J., Ciebiera M., Jakiel G. (2022), The opinions of specialists in obstetrics and gynecology on the indications for pregnancy termination in Poland – A preliminary cross-sectional study, „International Journal of Environmental Research and Public Health”, t. 19, nr 19. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph191912578

Ziemkiewicz R. (2021), Lewicowe hieny każdą tragedię dostosują do swojej wersji, „Do Rzeczy”, https://dorzeczy.pl/opinie/224134/ziemkiewicz-lewicowe-hieny-kazda-tragedie-dostosuja-do-swojej-wersji.html [dostęp: 2.08.2024].