Fenomen pamięci. O trudnościach badań narracji autobiograficznych o utracie

Małgorzata Okupnik

doi:10.18778/0208-600X.41.07

Authors

Małgorzata Okupnik Akademia Muzyczna im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu, Katedra Edukacji Muzycznej

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.41.07

Keywords:

phenomenon of loss, autobiographical narration, memory

Abstract

The aim of this essay is to point out some methodological problems during conducting research in autobiographical narrations about the loss. Therefore, edited and published texts, whose authors are writers and journalists, have been studied. The analysis of individual narrations brings us closer to the essence of loss, which is universal but very individual in the form and intensity of its experience. In the semantic field of “loss” there are: the death of a close relative (especially mother), a struggle against an illness, the loss of home, the exile. In research in autobiographical narrations two categories are important: the narration and the identity. The experience of loss influences the coherence of identity and the form of narration. A separate problem is the phenomenon of memory and its mechanisms of manipulations (for example auto-fiction, confabulation) and the oblivion. The study of the phenomenon of loss should be interdisciplinary.

References

Assmann J. (2008), Pamięć kulturowa: pismo, zapamiętywanie i polityczne tożsamości w cywilizacjach starożytnych, przeł. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Bielik-Robson A. (2001) Wstęp, [w:] Taylor Ch., Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, przeł. M. Gruszczyński i in., Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bieńczyk M. (1998), Melancholia. O tych, co nigdy nie odnajdą straty, Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Burzyńska A. (2004), Kariera narracji. O zwrocie narratywistycznym w humanistyce, [w:] Bolecki W., Nycz R. (red.), Narracja i tożsamość (II). Antropologiczne problemy literatury, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.

Cichocka M.E. (2009), Ballada o Susan i Annie, [w:] Ferenc T., Kowalewicz K. (red.), Interpretując fotografię. Śladami Susan Sontag, Kraków: f5 & Księgarnia Fotograficzna.

Cohen A. (2000), Książka o mojej matce, przeł. A. Sochowa, Kraków: Wydawnictwo Krakowskie.

Denzin N. (1990), Reinterpretacja metody biograficznej w socjologii: znaczenie a metoda w analizie biograficznej, [w:] Włodarek J., Ziółkowski M. (red.), Metoda biograficzna w socjologii, Warszawa–Poznań: PWN.

Didion J. (2007), Rok magicznego myślenia, przeł. H. Pasierska, Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S-ka.

Draaisma D. (2010), Fabryka nostalgii. O fenomenie pamięci wieku dojrzałego, przeł. E. Jusewicz-Kalter, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Dryll E. (2004), Homo narrans – wprowadzenie, [w:] Dryll E., Cierpka A. (red.), Narracja. Koncepcje i badania psychologiczne, Warszawa: Wyd. IP PAN.

Lalak D. (2010), Życie jako biografia. Podejście biograficzne w perspektywie pedagogicznej, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Drwięga M. (1998), Paul Ricoeur daje do myślenia, Bydgoszcz: Wydawnictwo Homini.

Giddens A. (2001), Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, przeł. A. Szulżycka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Głowiński M. (2002), Narratologia – dzisiaj i nieco dawniej, [w:] Bolecki W., Nycz R. (red.), Sporne i bezsporne problemy współczesnej wiedzy o literaturze, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.

Gołaszewska M. (1984), Estetyka rzeczywistości, Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.

Grass G. (1991), Z dziennika ślimaka, przeł. S. Błaut, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.

Grass G. (2007), Przy obieraniu cebuli, przeł. S. Błaut, Gdańsk: Wydawnictwo Oskar.

Latkowska M. (2008), Günter Grass i polityka, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Leibovitz A. (2006), A Photographer’s Life: 1990–2005, New York Random House.

Lejeune Ph. (2001), Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii, przeł. W. Grajewski i in., Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Lis J. (2006), Obrzeża autobiografii. O współczesnym pisarstwie autofikcyjnym we Francji, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Lubas-Bartoszyńska R. (2003), Pisanie autobiograficzne w kontekstach europejskich, Katowice: Wydawnictwo Śląsk.

Mamzer H. (2007), Tożsamość jako narracja, [w:] Leoński J., Kozłowska U. (red.), W kręgu socjologii interpretatywnej. Badania jakościowe nad tożsamością, Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.

Mikułowski-Pomorski J. (2009), Ogród niepamięci, [w:] Augé M., Formy zapomnienia, przeł. A. Turczyn, Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Maruszewski T. (2005), Pamięć autobiograficzna, Gdańsk: Wydawnictwo GWP.

Mitosek Z. (2002), Hermeneuta i autobiografia, „Teksty Drugie”, nr 3.

Nouwen H.J.M. (2007), List pocieszenia, przeł. M. Rusiecka, Kraków: Wydawnictwo Salwator.

Nowaczewski A. (2007), Cebula i Panzerpapst, „Przegląd Polityczny”, nr 85/86.

Nowak-Dziemianowicz M. (2007), Czy świat człowieka ma postać narracji? O możliwościach badania, rozumienia i zmiany, [w:] Kurnatowicz E., Nowak-Dziemianowicz M. (red.), Narracja – krytyka – zmiana. Praktyki badawcze we współczesnej pedagogice, Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSWE.

Okupnik M. (2012), Dokumentacja prywatności i prywatność dokumentu (Susan Sontag – Annie Leibovitz – David Rieff), [w:] Kiec I. (red.), Dokument w sztuce współczesnej, Poznań: Wyższa Szkoła Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa.

Pawlak J. (2000), Paula Ricoeura koncepcja tożsamości narracyjnej, [w:] Gałdowa A. (red.), Tożsamość człowieka, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ratzinger J. (2005), Moje życie, przeł. W. Wiśniowski, Częstochowa: Wydawnictwo Święty Paweł.

Ricoeur P. (1992a), Filozofia osoby, przeł. M. Frankiewicz, Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT.

Ricoeur P. (1992b), Zło: wyzwanie rzucone filozofii i teologii, przeł. E. Burska, Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.

Ricoeur P. (1993), Życie w poszukiwaniu opowieści, „Logos i Ethos”, nr 2.

Ricoeur P. (2003), O sobie samym jako innym, przeł. B. Chełstowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Ricoeur P. (2007), Pamięć, historia, zapomnienie, przeł. J. Margański, Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Ricoeur P. (2008a), Czas i opowieść. Tom 3. Czas opowiadany, przeł. U. Zbrzeźniak, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ricoeur P. (2008b), Żyć aż do śmierci oraz fragmenty, przeł. A. Turczyn, Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Rieff D. (2009), W morzu śmierci. Wspomnienie syna, przeł. A. Nowakowska, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.

Rosner K. (2003), Narracja, tożsamość i czas, Kraków Wydawnictwo Universitas.

Rosner K. (2004), Narracja jako pojęcie filozofii współczesnej, [w:] Bolecki W., Nycz R. (red.), Narracja i tożsamość (I). Narracje w kulturze, Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN.

Różewicz T. (1999), Matka odchodzi, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie

Saryusz-Wolska M. (2009), Wprowadzenie, [w:] Saryusz-Wolska M. (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Schaeder B. (2008), Es muβte raus, endlich. Das Geständnis des Günter Grass, Soldat der WaffenSS gewesen zu sein. Eine kommunikationswissenschaftliche Betrachtung, [w:] Honsza N., Światłowska I. (red.), Günter Grass. Bürger und Schriftsteller, Wrocław–Dresden: Neisse Verlag.

Skarga B. (1995), Tożsamość Ja i pamięć, „Znak”, nr 5.

Skarga B. (2002), Ślad i obecność, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Skarga B. (2009), Tercet metafizyczny, Kraków: Wydawnictwo Znak.

Sławiński J. (1989), Narracja, [w:] Głowiński M., Kostkiewiczowa T., Okopień-Sławińska A., Sławiński J. (red.), Słownik terminów literackich, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Sontag S. (2010), Widok cudzego cierpienia, przeł. S. Magala, Kraków: Wydawnictwo Karakter.

Steuden S., Janowski K. (2009), Wstęp, [w:] Steuden S., Janowski K. (red.), Psychospołeczne konteksty doświadczania straty, Lublin: Wydawnictwo KUL.

Trzebiński J. (2002), Narracyjne konstruowanie rzeczywistości, [w:] Trzebiński J. (red.), Narracja jako sposób rozumienia świata, Gdańsk: Wydawnictwo GWP.

Zuger A. (2008), A Fight for Life Consumes Both Mother and Son, „The New York Times”, 28 January.