Dramatopisarski debiut Władysława Stanisława Reymonta. Za późno (1899) w świetle brulionów

Jadwiga Goniewicz-Potocka

doi:10.18778/2299-7458.14.07

Authors

Jadwiga Goniewicz-Potocka Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-5715-2772

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.07

Keywords:

textual process, genetic criticism, writer's archive, Wladyslaw Reymont, one-act play, Young Poland

Abstract

The study offers an analysis of Za późno, a one-act play by Władysław S. Reymont – the first of his dramas to be staged in a theatre. The play was written in the spring of 1899 and premiered on stage on 28 April 1899. Although never published in print, the work has survived in three handwritten versions. These manuscripts are examined in the present article through the lens of genetic criticism, which makes it possible to trace the changes introduced in successive drafts and reconstruct the stages of Reymont’s creative process. By analysing the play and its reception, the article also seeks to explore the reasons behind the author’s ‘theatrical unfulfilment’.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Jadwiga Goniewicz-Potocka, Uniwersytet Łódzki

Jadwiga Goniewicz-Potocka – dr, asystentka w Zakładzie Literatury XIX wieku Uniwersytetu Łódzkiego. Autorka rozprawy doktorskiej W cieniu „Śmierci”. Życie i twórczość Ignacego Dąbrowskiego (1869–1932), artykułów naukowych z zakresu historii literatury przełomu wieków XIX i XX oraz edytorstwa, publikowanych m.in. w „Pamiętniku Literackim”, „Sztuce Edycji” czy „Roczniku Historii Prasy Polskiej”; współautorka dwutomowej edycji pism Włodzimierza Kirchnera. Od 2023 roku wykonawczyni w grancie NPRH: „Literacka i rodzinna korespondencja Zofii Kossak – edycja krytyczna”. Główne zainteresowania naukowe: polska proza przełomu XIX i XX wieku, egodokumenty, edytorstwo, dyskurs maladyczny.

References

Antoniuk M., Przyjemność przed-tekstu. Proces tekstotwórczy jako temat dla polskiego „literaturoznawstwa (w) przyszłości”, „Er(r)go. Teoria–Literatura– Kultura” 2017, nr 1, s. 23–36.

Bartyzel M., Teatralne niespełnienie, [w:] Reymont. Dwa końce wieku, red. M. Swat-Pawlicka, Kraków 2001, s. 122–143.

Biasi P.-M. de, Genetyka tekstów, przeł. F. Kwiatek, M. Prussak, Warszawa 2015.

Bogusławski W., Na scenie i na estradzie, „Tygodnik Ilustrowany” 1899, nr 51, s. 1009–1010.

Chruściński K., Reymont i Cazin – dzieje współpracy, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 193–202.

Dawidowicz-Chymkowska O., Przez kreślenie do kreacji. Analiza procesu twórczego zapisanego w brulionach dzieł literackich, Warszawa 2007.

Dybizbański M., Władysława Reymonta zmagania z dramatyczną formą „Chłopów”, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Poznań 2017, s. 377–390.

Ferrer D., Groden M., Introduction: A Genesis of French Genetic Criticism, [w:] Genetic Criticism. Texts and Avant-textes, red. J. Deppman, D. Ferrer, M. Groden, Philadelphia 2004, s. 1–16.

Grzymała-Siedlecki A., Fantastyka żywota Reymontowego, [w:] A, Grzymała-Siedlecki, Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim, Kraków 1974, s. 246–277.

Jodełka-Burzecki T., Reymont przy biurku, Warszawa 1978.

Kruszewski W., Rękopisy i formy. Badanie literatury jako sztuka odnajdywania pytań, Lublin 2010.

Kuniczuk-Trzcinowicz A., Czytane pod skreśleniem. Sienkiewiczowskie bruliony nowel jako wskazówki do analizy procesu twórczego, Warszawa 2017.

Lam S., Laureat Nobla Wł. St. Reymont i kilka jego zwierzeń, „Naokoło Świata” 1924, nr 8, s. 5–24.

Lorentowicz J., Spojrzenie wstecz, Warszawa 1935.

Nouvelles diverses, „Bulletin Polonais” 1899, nr 130, s. 134–135.

Oracki T., Reymont – teatr – film – radio: rekonesans, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 173–186.

Parandowski J., Alchemia słowa, Warszawa 2020.

Pietkiewicz Z., Przegląd teatralny, „Prawda” 1899, nr 48, s. 574.

Reymont W.S., [Bruliony utworów prozą i dramatów z lat 1899–1900]. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rkps 6962/I, k. 315–346.

Reymont W.S., Korespondencja, oprac. B. Kocówna, Warszawa 2002.

Reymont W.S., Listy do rodziny, oprac. T. Jodełka-Burzecki, B. Kocówna, Warszawa 1975.

Reymont W.S., Za późno, 1899, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rkps 5245/I.

Rusek M., Miniaturowe światy. Z dziejów jednoaktówki w Młodej Polsce, Kraków 2007.

Simon L., Bibliografia dramatu polskiego 1765–1964, t. 2, Warszawa 1971.

Sobiecka A., Świat teatru w jednoaktówce przełomu XIX i XX wieku, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2008, nr 6, s. 119–134.

Sobieraj T., „Próba dramatyczna”. „Przegrana” Władysława Reymonta, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane i in., Poznań 2017, s. 391–400.

Utkowska B., Reymonta teksty możliwe. O późnych autografach pisarza, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Poznań 2017, s. 363–375.

Ziejka F., Władysława Stanisława Reymonta droga na francuski Parnas, „Pamiętnik Literacki” 1991, nr 82(4), s. 71–94.