Topole, wierzby i wiśnie, czyli o symbolice drzew w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Zarys problemu

Iwona E. Rusek

doi:10.18778/2299-7458.14.08

Autor

Iwona E. Rusek Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0002-4894-7987

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.08

Słowa kluczowe:

drzewa, przyroda, Jagna, Chłopi W.S. Reymonta, topole, jabłoń

Abstrakt

Autorka analizuje symboliczne znaczenie wybranych drzew, takich jak: brzoza, wierzba, sosna, osika, topola i wiśnia. Drzewa te bowiem oddają nie tylko sens toczącej się w powieści akcji, lecz także odzwierciedlają stany emocjonalne bohaterów i stają się nośnikami informacji o ich wewnętrznym świecie. Poza tym Reymont przypisuje niektórym bohaterom symboliczne cechy drzew (Boryna – dąb, Jagna – jabłoń). Na szczególna uwagę zasługują topole, bowiem drzewa te są niemymi świadkami kaźni Jagny oraz stają się duchowymi powiernikami krzywdy, jaka ją spotkała z rąk okrutnej gromady.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Iwona E. Rusek - Uniwersytet w Białymstoku

Iwona E. Rusek – profesor Uniwersytetu w Białymstoku, Kierownik Zakładu Badań Źródłowych nad Literaturą XIX i XX wieku, badaczka literatury XIX i XX wieku, twórczości Wacława Berenta, Juliusza Słowackiego i Stanisława Wyspiańskiego. Opublikowała pięć autorskich monografii (Pragnienie – Symbol – Mit. Studium o „Próchnie” Wacława Berenta, Warszawa 2013; Poznaj samego siebie. O „Fachowcu” Wacława Berenta, Warszawa 2014; Życia lampy niewygasłe. Studium o „Oziminie” Wacława Berenta, Warszawa 2017; Rytuał i śmierć. Studia o literaturze XIX wieku, Białystok 2022; Stanisław Wyspiański, Mit – Tradycja – Historia, Warszawa 2024), obecnie pracuje nad biografią Wacława Berenta oraz książką o wizerunku Barbary Radziwiłłówny w polskiej literaturze od XVII do XXI wieku (Barbara Radziwiłłówna – fantazmat wcielony).

Bibliografia

Archer P., Mitologia Wikingów, przeł. M.P. Jabłoński, Kraków 2023.

Biegeleisen H., Wesele, Lwów 1928.

Brzozowska S., Człowiek – zwierzę – rzecz w „Chłopach” Władysława Reymonta, „Porównania” 2021, nr 2 (29), s. 97–116. https://doi.org/10.14746/por.2021.2.6

Brzozowska S., Korale „z kropel krwi nanizane”. „Chłopi” Władysława Reymonta jako studium namiętności, „Pamiętnik Literacki” 2021, z. 4, s. 131–146. https://doi.org/10.18318/pl.2021.4.7

Brzozowska S., Ludzie i krowy w „Chłopach” Władysława Reymonta, „Teksty Drugie” 2022, nr 2. https://doi.org/10.18318/td.2022.2.15

Chenel Á.P., Simarro A.S., Słownik symboli, przeł. M. Boberska, Warszawa 2008.

Chwedczuk M., Drzewa Elizy Orzeszkowej, Toruń 2007.

Cirlot J.E., Słownik symboli, przeł. I. Kania, Kraków 2001.

Dąbrowska A., Literackie obrazy natury w twórczości poetyckiej Adama Asnyka, Bydgoszcz 2013.

Eliade M., Traktat o historii religii, przeł. J. Wierusz-Kowalski, Łódź 1993.

Frazer J.G., Złota Gałąź. Studia z magii i religii, przeł. H. Krzeczkowski, Warszawa 2002.

Fischer A., Drzewa w wierzeniach i obrzędach ludu polskiego, Lwów 1938.

Gutowski W., Tajemnice młodopolskich lasów. O kluczowym symbolu poetyckim, [w:] W. Gutowski, Mit – Eros – sacrum. Sytuacje młodopolskie, Bydgoszcz 1999.

Jaworski K., Wyobraźnia dendrologiczna Jana Kasprowicza, Lublin 2012.

Kaczor I., Kult drzew w tradycji mitologicznej i religijnej starożytnych Greków i Rzymian, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2001, nr 3. https://doi.org/10.18778/1505-9057.03

Kamisińska D., Inspiracje roślinne w motywach dekoracyjnych wybranych numerów „Życia” pod redakcją artystyczną Stanisława Wyspiańskiego, [w:] Kraków – Lwów. Książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX wieku, t. 9, cz. 2, red. H. Kosętka, B. Góra, E. Wójcik, Kraków 2009.

Kamocki J., Polski rok obrzędowy, Kraków 2008.

Kielak O., Etymologia a językowo-kulturowy obraz jałowca i kaliny, „LingVaria” 2015, nr 19. https://doi.org/10.12797/LV.10.2015.19.12

Kopaliński W., Słownik symboli, Warszawa 1990.

Kowalski P., Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 2007.

Kralkowska-Gątkowska K., Chart – przewodnik dusz. Psia symbolika rytuału przejścia w „Próchnie” Wacława Berenta, [w:] Alfabet Paszka. Berent, stylistyka (i okolice), Żeromski, red. J. Jakóbczyk, K. Kralkowska-Gątkowska, M. Piekara, Katowice 2010, s. 79–94.

Kurkiewicz M., Bogactwo symboliki drzewa i lasu w prozie Tadeusza Micińskiego, [w:] Las w kulturze polskiej, t. 2, red. W. Łysiak, Poznań 2002.

Kuryłowicz B., Semantyka nazw kwiatów w poezji Młodej Polski, Białystok 2012.

Leksykon zaświaty i krainy mityczne, red. M. Sacha-Piekło, Kraków 1999.

Literacka symbolika roślin, red. A. Martuszewska, Gdańsk 1997.

Marczewska M., Osika w ludowym językowym obrazie świata, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 1995, nr 7.

Mierzwiński A., Eschatologiczne skutki przędzenia i tkania, Warszawa 2019.

Na początku było drzewo. Magiczne, lecznicze i smakowe właściwości drzew, praca zbiorowa: koncepcja, projekt, realizacja graficzna: R. Maciej, przepisy i konsultacja farmaceutyczna: E. Szustecka, opisy drzew: W. Buchorski, konsultacja dendrologiczna: A. Kościelak, Warszawa 2011.

Ogrodowska B., Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne, Warszawa 2012.

Ogrodowska B., Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Mały słownik, Warszawa 2000.

Olszewska M.J., Stefan Żeromski: koncepcja narracji dendrologicznych. Zarys problematyki, „Annales Univeristatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica” 2020, nr 8. https://doi.org/10.24917/23534583.8.8

Orzechowska S., Kobiety i rośliny w folklorze polskim, Warszawa 2024.

Piechota D., Puszcza jodłowa Stefana Żeromskiego w świetle tradycji przyrodopisarskiej, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2022, nr 12(15). https://doi.org/10.32798/pflit.756

Propp W., Tajemniczy las, [w:] W. Propp, Historyczne korzenie bajki magicznej, przeł. J. Chmielewski, Warszawa 2003.

Roberts J., Powab jabłka. Fascynujące dzieje owoców i warzyw, przeł. M. Mazan, Warszawa 2003.

Rosiek S., Ludzie i rośliny, [w:] Literacka symbolika roślin, red. A. Martuszewska, Gdańsk 1997.

Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera, oprac. M. Kujawska, Ł. Łuczaj, J. Sosnowska, P. Klepacki, Wrocław 2016.

Sikora I., Łabędź i lira. Studia i szkice o literaturze Młodej Polski, Zielona Góra 2001.

Sikora I., Młoda Polska i okolice, Zielona Góra 2009.

Sikora I., Przyroda i wyobraźnia. O symbolice roślinnej w poezji Młodej Polski, Wrocław 1992.

Sikora I., Symbolika kwiatów w poezji Młodej Polski, Szczecin 1987.

Simonides D., Dlaczego drzewa przestały mówić? Ludowa wizja świata, Opole 2010.

Słoka E., Roślinność romantycznego cmentarza, [w:] Literacka symbolika roślin, red. A. Martuszewska, Gdańsk 1997.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 1, Kosmos, z. 2, Ziemia, Woda, Podziemie, red. J. Bartmiński, Lublin 1999.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 3, Kwiaty, red. J. Bartmiński, Lublin 2019.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 4, Zioła, red. J. Bartmiński, Lublin 2019.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 5, Drzewa owocowe i iglaste, red. J. Bartmiński, Lublin 2020.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 6, Drzewa liściaste, red. J. Bartmiński, Lublin 2021.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. 2, Rośliny, z. 7, Krzewy i krzewinki, red. J. Bartmiński, Lublin 2022.

Smyk K., Choinka w kulturze polskiej. Symbolika drzewka i ozdób, Kraków 2009.

Strumpf U., Zingsem V., Hase A., Mityczne drzewa. Mity, wierzenia i legendy. Lecznicza moc drzewa, odwieczna wieź człowieka i drzewa, przeł. B. Tarnas, J. Dżdża, K. Łakomik, D. Kuczyńska-Szymala, Warszawa 2018.

Sucheni-Grabowska A., Pająk w folklorze rosyjskim, „Acta Polono-Ruthenica” 2007, t. XII.

Sucheni-Grabowska A., Umiejętność szycia jako wyraz dojrzałości do prokreacji, [w:] A. Sucheni-Grabowska, Dziewczę przędzie, Pan Bóg nitki daje. O spójności ludowej wizji świata, Bydgoszcz 2011.

Tatarowski Lesław, Człowiek, kultura, sacrum. O „Chłopach” Reymonta, Wrocław 2002.

Tomkowski J. Secesja, Warszawa 2008.

Tomiccy J. i R., Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka, Warszawa 1975.

Tresidder J., Słownik symboli, przeł. B. Stokłosa, Warszawa 2005.

Walęciuk-Dejneka B., Świecka nieczystość i „córka ziemi” – Jagna z Paczesiów Borynowa, [w:] B. Walęciuk-Dejneka, Ludowy obraz kobiety – perspektywa inności. Folklor i literatura, Siedlce 2014.

Zadrożyńska A., Braun K., Zielnik świętowań polskich, Warszawa 2003.

Zenkteler E., W ogrodzie biblijnym. Atlas roślin, Kraków 2021.

Ziółkowska M., Gawędy o drzewach, Szczecin 2024.