Czytanie Literatury. Łódzkie Studia Literaturoznawcze
Czytanie Literatury. Łódzkie Studia Literaturoznawcze to rocznik Instytutu Filologii Polskiej i Logopedii Uniwersytetu Łódzkiego. Czasopismo publikuje artykuły, recenzje, wywiady, polemiki i inne formy wypowiedzi o charakterze naukowym dotyczące literatury polskiej i powszechnej oraz zagadnienia czytelnictwa.
Językowa praktyka. O wierszu Colloquium niedzielne na ulicy Juliana Tuwima
Artykuł zawiera interpretację wiersza Juliana Tuwima Colloquium niedzielne na ulicy. Podstawowym narzędziem interpretacyjnym jest teoria języka, a zasadniczą tezą przekonanie, że język w utworze jest traktowany z punktu widzenia jego pragmatycznej realizacji, co ma także związek z epistemologiczną teorią prawdy. Zarazem zmiana motywacji posługiwania się słowem wiąże się z nowymi realiami polityczno-społecznymi, które stają się codziennością w związku z odzyskaniem przez Polskę niepodległości i ustanowieniem demokratycznego systemu rządów.
Prawa autorskie (c) 2025 Marcin Całbecki https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Trudne (?) początki. Władysław Stanisław Reymont w Warszawie (1894–1895)
Lata 1894–1895, czyli czas po porzuceniu zajęcia na kolei i podjęciu współpracy z warszawskimi czasopismami, uważał Reymont za najtrudniejszy, wręcz pasmo trudów i cierpień. Pisał o tym w swoich autobiografiach i opowiadał, udzielając wywiadów. Te przytaczane przez pisarza „gorzkie żale” są źródłem wiadomości o jego życiu funkcjonujących w historii literatury jako zbiór faktów. Analiza tego okresu poprzez eksplorację i zestawienie egodokumentów (listów do i od Reymonta, jego notatek diariuszowych) oraz wspomnień osób postronnych, ukazuje jednak odmienny przebieg zdarzeń, nie tak drastyczny, jak to widział pisarz. W artykule została podjęta próba wskazania kręgu osób, z którymi pisarz spotykał się w tych latach w Warszawie. Od tych osób zależał, wchodził z nimi w układy towarzyskie. Z kolei przykład relacji Reymonta z domem artysty-drzeworytnika Józefa Holewińskiego, a zwłaszcza z jedną z jego córek, Cecylią, późniejszą Zawistowską, odsłania paradygmat zachowań pisarza, uruchamianych zazwyczaj emocjonalnością, w wyniku czego popełniał on towarzyskie faux pas. Jest to kolejny artykuł weryfikacyjny, będący plonem ponowionych badań biograficznych, ukazujący ogromne zaniedbania i zafałszowania w obszarze reymontologii – tak pod względem faktografii, jak i interpretacji rozlicznych autonarracji Reymonta. Problem ten jest istotny nie tylko w biografistyce, ale i w badaniu dzieła Reymonta, tak silnie i en mass związanego z jego przeżyciami i doświadczeniami. Bez wydestylowania autentycznych treści biograficznych, oddzielenia od nich fantazmatów, interpretacja twórczości autora Chłopów będzie – o ile nie chybiona – to przynajmniej niepełna.
Prawa autorskie (c) 2025 Dorota Samborska-Kukuć https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Helena Radziszewska i jej rodzina. Suplement do Dzienników Stefana Żeromskiego
Artykuł stanowi próbę rekonstrukcji biografii Heleny z Zeitheimów Radziszewskiej (1855–1934) oraz dziejów jej rodziny. Helena była jedną z ważniejszych kobiet w życiu Stefana Żeromskiego, który darzył ją silnym uczuciem i poświęcił jej wiele stronic w młodzieńczych dziennikach. Do niedawna biografowie pisarza wiedzieli o Helenie tylko tyle, że była ona siostrą macochy Żeromskiego, kobietą niemal dziesięć lat od niego starszą, matką dwóch (potem trzech) córek, żoną naczelnika stacji Leona Radziszewskiego – i kochanką młodego Żeromskiego. Pierwszy niepełny biogram Heleny, zawierający niektóre informacje na temat jej rodziców, dwóch córek oraz męża, i urwany na wydarzeniach I wojny światowej, został opublikowany w Słowniku biograficznym do pierwszego tomu wydania krytycznego Dzienników pisarza (2021); skrótowy biogram jej męża – w Słowniku biograficznym do tomu drugiego (2023). Autorce artykułu udało się dotrzeć do nowych materiałów, które pozwoliły na dużo pełniejszą rekonstrukcję losów Radziszewskiej i jej rodziny.
Prawa autorskie (c) 2025 Beata Utkowska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Nadzieja i przestroga – o interpretacjach Narzeczonych Alessandra Manzoniego w okresie pandemii we Włoszech
Po wybuchu pandemii koronawirusa włoskie społeczeństwo upatrywało analogii do tej niespodziewanej sytuacji nie tylko w Dekameronie Boccaccia. Równie istotnym punktem odniesienia w tych trudnych chwilach było dzieło epoki romantyzmu – Narzeczeni Alessandra Manzoniego. Ważnym wątkiem tej osadzonej w XVII wieku powieści historycznej jest zaraza, która spustoszyła wówczas Mediolan. W sytuacji, kiedy to właśnie w stolicy Lombardii pojawiły się pierwsze w kraju masowe przypadki zakażeń, a w wyniku decyzji władz krajowych i regionalnych rozpoczęło się zamykanie instytucji i miejsc pracy, we Włoszech zauważalnym zjawiskiem stało się ponownie sięganie po dzieło Manzoniego, którego optymistyczne zakończenie – uzdrawiający deszcz, zesłany przez niebiosa w imię wyznawanego przez autora prowidencjalizmu – dawało czytelnikom nadzieję. Już wkrótce miało się jednak okazać, że przesłanie Manzoniego w obliczu pandemii może mieć też charakter gorzkiego upomnienia. Włoski autor rozwija w Narzeczonych wątek niesłusznej nagonki na tzw. untori – mazaczy, ludzi bezpodstawnie oskarżanych o celowe rozprzestrzenianie choroby. W okresie narastającej nieufności społecznej wobec wszystkich osób podejrzewanych o przenoszenie infekcji – obcokrajowców, sąsiadów, przyjaciół, członków rodziny – dzieło pisarza po raz kolejny wyjaśniało mechanizmy wykluczania i oskarżycielskiej postawy wobec niewinnych. W mojej analizie dokonam interpretacji tekstu Manzoniego w kontekście zbieżności jego wątków z sytuacją społeczeństwa włoskiego z 2020 roku i przyjrzę się, w jaki sposób Włosi odnosili się do nich podczas pandemii koronawirusa.
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Kowalik https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Listy Jana Lorentowicza do Stefana Żeromskiego i jego rodziny. Część 1. Listy z lat 1898–1903
Artykuł stanowi próbę uporządkowania wiedzy na temat listów Jana Lorentowicza do Stefana Żeromskiego i jego rodziny z lat 1898–1925, które przechowywane są w zbiorach Biblioteki Narodowej. Jest to obszerny zbiór, składający się z 75 jednostek. Korespondencja ta układa się w trzy bloki, oddzielone od siebie przerwą czasową (wynikającą prawdopodobnie z zaginięcia części dokumentów). Są to listy z lat 1898–1903, 1906–1912 oraz 1918–1925. Niniejszy artykuł poświęcony jest edycji pierwszego z wymienionych bloków, czyli 19 listom Lorentowicza do Żeromskiego i jego rodziny z lat 1898–1903. Listy opatrzone zostały komentarzami, wyjaśniającymi realia, o których mowa w korespondencji, przede wszystkim dotyczące życia polskiej kolonii w Paryżu na przełomie XIX i XX wieku. W bloku znajduje się ważny list Lorentowicza do Żeromskiego, związany z genezą Ludzi bezdomnych, tu po raz pierwszy publikowany w całości, razem z dodatkowymi materiałami, dołączonymi przez nadawcę do listu.
Prawa autorskie (c) 2025 Zofia Bojara https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Listy Jana Lorentowicza do Stefana Żeromskiego i jego rodziny. Część 2. Listy z lat 1906–1912
Artykuł poświęcony jest edycji listów Jana Lorentowicza do Stefana Żeromskiego i jego rodziny z lat 1906–1912. Jest to druga część publikacji, zaprojektowanej na trzy części, a obejmującej druk całego, obszernego zespołu listów Lorentowicza do autora Popiołów z lat 1898–1925, znajdującego się w Bibliotece Narodowej. Edytorką pierwszej części tej korespondencji jest Zofia Bojara, która przedstawiła relację Lorentowicza i Żeromskiego, scharakteryzowała omawiany zbiór listów, ustaliła zasady edytorskie wydania, a także opracowała listy z lat 1898–1903. Niniejszy artykuł stanowi kontynuację jej publikacji. Listy z lat 1906–1912 opatrzone zostały komentarzami rzeczowymi. Najważniejsze z nich dotyczą kłopotliwych, prawnie zawiłych spraw publikacji Dziejów grzechu w „Nowej Gazecie”, której redaktorem literackim był Lorentowicz.
Prawa autorskie (c) 2025 Paulina Robak https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Dzieje grzechu Stefana Żeromskiego w zwierciadle dyskursu maladycznego
Artykuł ten poświęcony jest próbie odczytania losów Ewy Pobratyńskiej z perspektywy maladycznej. Historia bohaterki Dziejów grzechu w wielu punktach zbieżna jest z syndromem Adèle, określanym przez psychologów jako zaburzenie o charakterze urojeniowo-obsesyjnym. Jego nazwa ściśle wiąże się z postacią historyczną – Adèle Hugo, córką słynnego pisarza, która została porzucona przez ukochanego mężczyznę, czego skutkiem była obsesja na jego punkcie. W powieści Żeromski rejestruje stadia rozwoju choroby, zwracając uwagę na dolegliwości somatyczne, będące konsekwencją skrajnych emocji (od euforii do depresji). Po utracie ukochanego Pobratyńska idealizuje jego postać. Tak jak osoby z syndromem Adèle, podąża za śladami ukochanego, popadając w autodestrukcję. Bohaterka traci kontrolę nad własnym życiem, co staje się początkiem rozpadu jej tożsamości.
Prawa autorskie (c) 2025 Dariusz Piechota https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Pejzaż dźwiękowy powstania styczniowego w prozie Stefana Żeromskiego
W Wiernej rzece, Echach leśnych i Rozdzióbią nas kruki, wrony... Stefan Żeromski ukazuje powstanie styczniowe poprzez złożoną organizację pejzażu dźwiękowego, w którym przeszłość ściera się z teraźniejszością. Dominują tu nie artykułowane słowa, lecz głosy bólu: jęki, pomruki i łkania, przejmujące i niepokojące. Stałym elementem są także odgłosy natury i walki – tętent koni czy rytmiczne uderzenia narzędzi – przywołujące obraz bitwy. Sfera akustyczna staje się przestrzenią traumy, zaburzenia ładu życia ludzkiego i przyrodniczego. W każdym z tych utworów walka ukazana jest jako zakłócenie dźwiękowej równowagi, podkreślane przez ciszę i napięcie towarzyszące oczekiwaniu na dźwięk.
Prawa autorskie (c) 2025 Agnieszka Trześniewska-Nowak https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Dramatopisarski debiut Władysława Stanisława Reymonta. Za późno (1899) w świetle brulionów
Artykuł poświęcony jest jednoaktówce Za późno Władysława St. Reymonta – jego pierwszemu dramatowi wystawionemu na deskach teatru. Sztuka powstawała w pierwszym kwartale 1899 roku, a swoją sceniczną premierę miała 28 kwietnia 1899 roku. Niedrukowany nigdy utwór zachował się w trzech wersjach rękopiśmiennych. W niniejszym artykule zostały one poddane oglądowi z perspektywy krytyki genetycznej, dzięki której przeanalizowano zmiany nanoszone w kolejnych manuskryptach i prześledzono etapy procesu twórczego Reymonta. Poprzez analizę utworu i jego recepcji usiłowano także odpowiedzieć na pytanie, z czego wynikało „teatralne niespełnienie” autora.
Prawa autorskie (c) 2025 Jadwiga Goniewicz-Potocka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Potencjał edukacyjny Chłopów Władysława Stanisława Reymonta w oczach przyszłych polonistów
Artykuł przedstawia refleksję nad miejscem Chłopów Władysława Reymonta w edukacji szkolnej z perspektywy przyszłych nauczycieli języka polskiego. Autorka analizuje wybrane podejścia interpretacyjne (Doroty Samborskiej-Kukuć, Ryszarda Koziołka) oraz wyniki badań ankietowych przeprowadzonych wśród studentów polonistyki. Większość respondentów opowiada się za pozostawieniem Chłopów w kanonie lektur – choćby we fragmentach – podkreślając ich uniwersalizm, znaczenie kulturowe i wartość literacką. Mimo trudności w odbiorze (język, obszerność, odległość kulturowa), powieść postrzegana jest jako źródło ważnych refleksji na temat tożsamości, wspólnoty, natury i przemijania. Przyszli poloniści wskazują na potrzebę stosowania różnorodnych metod – z wykorzystaniem dramy, projektów, debat czy analizy porównawczej – by zaangażować uczniów i ukazać aktualność utworu. Chłopi, odpowiednio opracowani, mogą stać się nie tylko tekstem o przeszłości, ale i punktem wyjścia do rozmów o współczesności.
Prawa autorskie (c) 2025 Małgorzata Gajak-Toczek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
„Żywot mój pełen bojaźni złowrogiej”. Rekonstrukcja biografii i działalności literackiej Jana Huskowskiego (1883–1941) – cz. I
O Janie Huskowskim, jednym z twórców reprezentujących typ literatury weird fiction z pierwszego dziesięciolecia XX wieku, wiadomo bardzo niewiele. Niedostatkiem tej wiedzy naznaczona jest przede wszystkim jego biografia, ale także interpretacja dzieł – powieści, nowel, liryki. Artykuł zawiera ustalenia dotyczące życiorysu pisarza wraz szerokimi kontekstami genealogiczno-biograficznymi oraz towarzyskimi (m.in. uwzględniającymi relacje Huskowskiego z K. Makuszyńskim, A. Dobrowolskim, F. Gwiżdżem), które pozwoliły nie tylko osadzić Huskowskiego w realiach rodzinnych i środowiskowych, ale i wydobyć przyczyny, dla których wskutek pogarszającego się stanu zdrowia psychicznego targnął się on na życie lwowskiego hotelarza. Artykuł jest pierwszą, z trzech, częścią studium omawiającego życie i pisarstwo Huskowskiego, autora tekstów ujawniających postępującą chorobę psychiczną, prawdopodobnie dziedziczną schizofrenię, która spowodowała odizolowanie go w szpitalu dla umysłowo chorych w podlwowskim Kulparkowie, gdzie przebywał przez ostatnie 30 lat życia.
Uwagi nad rękopisem Lili Władysława Stanisława Reymonta
Nowela Lili. Żałosna idylla pochodzi z najwcześniejszej fazy twórczości Władysława Stanisława Reymonta i nie stała się dotąd osobnym przedmiotem pogłębionych badań literaturoznawczych. Celem artykułu jest zaprezentowanie wyników analizy genetycznej rękopisu noweli oraz przedstawienie wniosków z komparacji manuskryptu z pierwszym książkowym wydaniem utworu, które ukazało się w 1899 roku.
Prawa autorskie (c) 2025 Martyna Maria Czyżewska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Nōmin [農民], czyli Chłopi. O japońskim wydaniu powieści Władysława Stanisława Reymonta (rekonesans)
Artykuł przedstawia w zarysie historię japońskiej edycji Chłopów Władysława Reymonta, która ukazała się w latach: 1925 (tomy Jesień, Zima) i 1926 (tomy Wiosna, Lato) w tokijskim Wydawnictwie Shunjusha. Celem niniejszego opracowania jest przede wszystkim próba odtworzenia genezy przekładu dokonanego przez Japończyka – Asadoriego Katō, we współpracy z Polakiem – Stefanem Łubieńskim, a także zarys recepcji dzieła w Japonii. Podstawę źródłową niniejszego artykułu stanowią: przedmowy do japońskiego wydania powieści Chłopi (Nōmin – 農民) korespondencja Reymonta pochodząca z tzw. Archiwum mecenasa Witolda Kotowskiego, a także polskie materiały prasowe. Artykuł omawia również cechy edycji, która w stulecie ukazania się w Japonii (jak i w przypadające w 2025 roku stulecie śmierci Reymonta) wciąż jest mało znana i trudno dostępna.
Prawa autorskie (c) 2025 Maria Strzelecka, Anna Ogawa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Topole, wierzby i wiśnie, czyli o symbolice drzew w Chłopach Władysława Stanisława Reymonta. Zarys problemu
Autorka analizuje symboliczne znaczenie wybranych drzew, takich jak: brzoza, wierzba, sosna, osika, topola i wiśnia. Drzewa te bowiem oddają nie tylko sens toczącej się w powieści akcji, lecz także odzwierciedlają stany emocjonalne bohaterów i stają się nośnikami informacji o ich wewnętrznym świecie. Poza tym Reymont przypisuje niektórym bohaterom symboliczne cechy drzew (Boryna – dąb, Jagna – jabłoń). Na szczególna uwagę zasługują topole, bowiem drzewa te są niemymi świadkami kaźni Jagny oraz stają się duchowymi powiernikami krzywdy, jaka ją spotkała z rąk okrutnej gromady.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Kultura Łodzi w tekstach publicystycznych Mariana Piechala
Artykuł ma na celu ukazanie wieloaspektowego obrazu łódzkiego życia kulturalnego, wyłaniającego się z niezbadanej dotychczas twórczości publicystycznej Mariana Piechala – łódzkiego poety, eseisty i tłumacza, aktywnego uczestnika i organizatora lokalnego życia literackiego. Materiał źródłowy obejmuje kilkadziesiąt artykułów opublikowanych na łamach prasy lokalnej. Szczególnie istotne dla badań okazały się teksty z lat 30. i 60. Dla uporządkowania rozważań szeroki materiał źródłowy został zaprezentowany z podziałem na kilka dominujących kręgów tematycznych (literaturę łódzką, łódzkie środowisko literackie, życie kulturalne miasta, łódzką nagrodę literacką i teatr łódzki). Teksty Piechala, bezpośredniego świadka i uczestnika opisywanych zdarzeń, są cennym źródłem wiedzy o łódzkim środowisku literackim i życiu kulturalnym miasta na przestrzeni kilku dekad. Ukazują stosunek autora do Łodzi i związanej z nią literatury. Wyeksponowanie obecnych w nich wątków może stanowić interesujące dopełnienie trwających od kilku lat intensywnych badań nad historią i literaturą Łodzi.
Nauka i świętowanie w czasach Komisji Edukacji Narodowej
Artykuł jest recenzją monografii Katarzyny Buczek Rozmaite święta zawsze winnego uczczenia godne. Uroczystości szkolne w czasach Komisji Edukacji Narodowej. Głównym tematem recenzowanego opracowania są obchody różnych świąt wewnątrzszkolnych w placówkach edukacyjnych podległych Komisji Edukacji Narodowej. Należały do nich m.in. rozpoczęcie i zakończenie roku szkolnego, publiczne egzaminy (popisy) składane przez najzdolniejszych uczniów, oficjalne pożegnanie absolwentów. Osobną grupę uroczystości tworzą celebracje uświetniające ważne momenty z życia konkretnej placówki, tj. wybór rektora, promocje doktorskie pedagogów, wręczenie medali wyróżniającej się w nauce młodzieży, pogrzeby nauczycieli i uczniów. Uczniowie brali również czynny udział w obchodach świąt liturgicznych, np. Wielkanocy, Bożego Narodzenia, procesji Bożego Ciała oraz fetach związanych z odwiedzinami najważniejszych osób w państwie: króla, prymasa Michała Poniatowskiego, wpływowych magnatów, np. Karola Radziwiłła „Panie Kochanku”, Izabeli z Poniatowskich Branickiej. Autorka recenzji podkreśla, że zaletami ocenianej monografii są: wybór i prezentacja tematu, sposób budowania wywodu, logiczna struktura, zgromadzona należąca do kilku dyscyplin (historia, literaturoznawstwo, pedagogika) literatura przedmiotu, umiejętne wykorzystanie i krytyka różnorodnych źródeł: pamiętniki, listy, prasa, królewskie diariusze podróży do Krakowa i Kaniowa, wiersze i mowy okolicznościowe, aparat naukowy, który celnie dopełnia główny wywód oraz rama wydawnicza ułatwiająca czytelnikowi korzystanie z książki. Zdaniem Recenzentki nieco słabszą stroną niniejszego studium jest niedopracowana kompozycja przejawiająca się m.in. brakiem podsumowań poszczególnych rozdziałów oraz wskazania kierunków dalszych poszukiwań naukowych, nieuwzględnienie elementów klasycznego wstępu, tzn. stanu badań, charakterystyki bazy źródłowej. Mimo powyższych uwag praca została oceniona pozytywnie ze względu na jej wysoką wartość poznawczą.
Prawa autorskie (c) 2025 Marzena Gonera https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Podwójne widzenie krytyka. Recenzja książki Iwony Rusek Stanisław Wyspiański. Mit – tradycja – historia, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2024, ss. 268 + aneks (ss. 187)
Artykuł stanowi recenzję książki Iwony Rusek Stanisław Wyspiański. Mit – tradycja – historia, w której badaczka poddaje analizie trzy dramaty: Wesele, Warszawiankę oraz Noc listopadową. Jest to publikacja wydana przez Instytut Pamięci Narodowej, a więc adresowana nie tylko do hermetycznego środowiska literaturoznawców-akademików, toteż wywód recenzji zbudowany jest na koncepcie podwójnej roli odbiorcy tej książki. Wskazano merytoryczne uwagi i zastrzeżenia w imieniu krytyka oceniającego pracę jako dzieło naukowe w ścisłym sensie, a jednocześnie podkreślono olbrzymie zalety książki w zakresie popularyzacji wiedzy o Wyspiańskim i lekcji wnikliwego czytania niełatwych młodopolskich dramatów.
Diariusze i ich czytelnicy. O narracyjnych aspektach pamiętnikarskich relacji z poselstwa Wojciecha Miaskowskiego do Turcji w 1640 roku
Article compares (in certain aspects of narration) three diaries written in 1640 during chamberlain of Lvov Wojciech Miaskowski's voyage to Turkey, where he was sent by the king Vladislaus IV Vasa as an envoy to the sultan Ibrahim I. An overview of different ways of presenting the same events by different authors shows the development of old Polish diaries as a quasi-literary genre, in particular the noticeable tendency to fictionalize the story, regardless of the addressees of the text. Analyzed relations indicate the presence of this trend in both official and private diaries.
Prawa autorskie (c) 2012 Marcin Bauer https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Poetyckie powroty Tuwima do Łodzi i Inowłodza
Reflections on Julian Tuwim’s poems Podróż (Journey, 1924) and [“Ja do ciebie nie mogę, nie mogę...”] ([“I cannot, I cannot go to you ...”], 1952) focus on a common theme of a man rooted in the homeland of his childhood and youth. The argument is based on the close relationship between biography and existential reflection. Tuwim’s remembrance of the reality of Łódź and Inowłódz leads to the conclusion that memory is the most important value. A tenant house and courtyard in Łódź or a forest in Inowłódz are the microspace of the remembered and mythologized landscape, evoking the poet’s expressively articulated experiences.
Prawa autorskie (c) 2012 Krystyna Ratajska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Prawa autorskie (c) 2012 Krystyna Pietrych https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Czym jest dziś czytanie literatury? Ankieta
Maciej Świerkocki notes that reading was and still is an exclusive and intellectual activity, an important part of education of a pragmatic society oriented on the acquisition of information. The author points out that reading is like slow food, as it is associated with slowness and contemplation, today — with the world of creation rather than mimetism. He links the postmodernisation of reading with postmodernisation of literature.
Czym jest dziś czytanie literatury? (ankieta)
Prawa autorskie (c) 2012 Maciej Świerkocki https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Lustra, symptomy i głębsze znaczenie. Lena Magnone, Konopnicka. Lustra i symptomy, Gdańsk 2011, wyd. słowo/obraz terytoria, 575 ss.
This was the title of a review of the book Konopnicka. Lustra i symptomy (słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011, p. 575) by Lena Magnore. The book is an abridged and edited version of her doctoral thesis. Opinions in my review are presented in a form of notes from reading academic literature. The purpose of Magnore’s book was a discussion with the homogeneous image of Konopnicka’s life and writings and attempt to make her image consistent. In order to achieve this goal, the author used modern methodologies and selected categories of the contemporary humanities, mostly psychoanalysis and gender studies. As a result, Konopnicka appears as a woman seen through the prism of charm and fear of femininity. The book allows to look at Konopnicka’s writing in different and unorthodox manner, provides sensitive documentation of difficult and painful issues. The use of “psychoanalytical key of interpretation” makes it possible to see different mechanism of denying femininity, important “wounds of text”, motifs unknown in traditional writings about maternity, different forms of hysteria.
Prawa autorskie (c) 2012 Bogdan Mazan https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Dlaczego one chodzą do kościoła. Komedia w jednym akcie [przełożyła i opracowała Joanna Raźny]
The translation of a one-act comedy Pourquoi elles vont á l’église is the first time when a work by Nelly Roussel is presented in Polish. Nelly Roussel ( 1878–1922) was a French free-thinker, feminist and anarchist, a representative of the ‘Combat Theater’ movement (théâtre de combat), a precursor of feminist drama the message of which — introduced in times of Third Republic — will be undertaken by emancipation movements of the 1960s and the 1970s. The first edition of the play appeared in Paris without the date of issue on the front page, around 1903. This translation was based on an issue of Au temps de l’anarchie. Un théâtre de combat.1880-1914. Textes choisis, établis et présentés par Jonny Ebstein, Philippe Ivernel, Monique Surel-Tupin et Sylvie Thomas; préface d’Alain Badiou. Biarritz (Pyrénnées-Atlantiques): Séquier/Archimbaud, 2001. T. 1, p. 359–372. All text annotations by the translator.
Prawa autorskie (c) 2012 Nelly Roussel https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
The author points out the need to develop reading abilities at the stage of school education, arguing that literature not only perpetuates the memory of the past and preserving cultural identity, but also — and perhaps primarily — teaches empathy and shapes cognitive and language skills necessary for those who wish to influence others, thus in fact — for everyone. Reading literature is therefore practical, and should be treated as an integrating subject at schools, rather than a specific type of study. In learning to read, according to the author, we should see initiation conducive to spiritual development for the whole future life.
Prawa autorskie (c) 2012 Anna Nasiłowska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Responding to the questionnaire, the researcher discusses his interests and the specifics of Polish literature reception in the Ukrainian academic circles. He also points out the key features of Polish literature. He mentions the tangible tension between focusing on the locality, the specifics of life in Eastern Europe the global perspective. The researcher draws attention to the fact that in order to understand many of the works the reader must be highly knowledgeable about history.
Prawa autorskie (c) 2012 Aleksander Janiszewski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Answering questions about the functioning of Polish literature and culture in university circles in her country, Margreta Grigorowa provides detailed and precise information about the reception, impact and institutional setting of our native literature in Bulgaria (she lists important centers promoting Polish culture and magazines specializing in this subject, as well as the names of translators and the scope of their translation activity). The researcher also points to the general principles of reading Polish writers (from the Old Polish era, through Romanticism to modern times), emphasizing that their works are read primarily through the prism of the Polish history, in religious and philosophical context. In addition, the idea of compensation plays an important role in the reception of Polish art in Bulgaria as Polish literature attracts the attention of the Bulgarian readership by its otherness and ability to confront different experiences and mentalities.
Prawa autorskie (c) 2012 Margreta Grigorowa https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Audinga Peluritytė-Tikuišienė shows that despite the common history and treating the contemporary Polish culture and language as a bridge to Europe, Lithuanian writers are turning more toward the East. The author herself, when comparing the style reception in different countries of Central and Eastern Europe, notices psychologism, spirituality, anthropocentric and subjective interpretations of works important in Polish literary theory. She especially values the work of Polish neoclassical writers and comparative writings, noting the need for translations into Lithuanian.
Prawa autorskie (c) 2012 Audinga Pelurityte-Tikuisiene https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
The article addresses some aspects of the work in the archives in Vilnius. The author emphasizes that the Vilnius archives contain a lot of valuable literary documents and materials relating to the Polish literature, especially of the period 1830–1870, which is less known. Meanwhile, it is difficult to conduct a query. First, there are only a few catalogs of Vilnius collections that do not contain all the units included in the archival fonds.Second difficulty is the language, because the descriptions in the catalogs are usually in Lithuanian or Russian, even though they concern Polish-works. Thirdly, only a small percentage of the Polish part of the collections is digitized, so ephemeral sets quickly deteriorate. If we want to preservethe legacy of the borderland, we must find a way to support the queries in Vilnius, based on scientific and institutional Polish-Lithuanian cooperation.
Prawa autorskie (c) 2012 Maria Berkan-Jabłońska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Stan dzisiejszy i historia polonistyki na Uniwersytecie Wileńskim
The Department of Polish Studies at the University of Vilnius was established in 1993. This was the result of the processes, negotiations and agreements between Lithuania and Poland that were taking place in 1990 and later (at the same time Lithuanian Studies were introduced at the University of Warsaw). The aim of these activities was to create an educational and research center which would welcome representatives of all nationalities living in Lithuania. The main task of the department was to create and educate specialists in Polish language and culture for educational and cultural institutions, Polish-Lithuanian companies and organizations, as well as to conduct all research concerning the Polish-Lithuanian literary relations and Polish language in Lithuania. After having completed the program, graduates receive the academic title of Bachelor of Arts in Polish Philology. Main areas of employment are schools, translation agencies, educational institutions, various organizations implementing activities in the area of international cooperation.
Prawa autorskie (c) 2012 Teresa Dalecka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0