Helena Radziszewska i jej rodzina. Suplement do Dzienników Stefana Żeromskiego

Beata Utkowska

doi:10.18778/2299-7458.14.02

Authors

Beata Utkowska Uniwersytet Jana Kochanowskiego https://orcid.org/0000-0002-6419-9237

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.02

Keywords:

Helena Radziszewska, Stefan Żeromski, diaries

Abstract

This article attempts to reconstruct the biography of Helena Radziszewska, née Zeitheim (1855–1934), as well as the history of her family. Helena was one of the most important women in Stefan Żeromski’s life, as he had strong feelings for her and devoted many pages to her in his youthful diaries. Until recently, the writer’s biographers had had limited information about Helena. They knew she was a sister of Żeromski’s stepmother, was almost ten years older than him, was a mother of two (later three) daughters, the wife of a stationmaster, Leon Radziszewski, and a lover of young Żeromski. The first incomplete biography of Helena ended with the events of World War I and was published in the Biographical Dictionary for the first volume of the critical edition of the writer’s Diaries (2021); a brief biography of her husband was published in the Biographical Dictionary for the second volume (2023). The author of the article managed to obtain new materials that allowed for a much more complete reconstruction of the fate of Radziszewska and her family.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Beata Utkowska, Uniwersytet Jana Kochanowskiego

Beata Utkowska – dr hab., prof. Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, kierowniczka Zakładu Literatury Polskiej; literaturoznawczyni, edytorka naukowa.
Jej zainteresowania obejmują przede wszystkim literaturę polską przełomu XIX i XX wieku. Autorka książki Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta (2004) oraz opracowań edytorskich: W.S. Reymont, Dziennik nieciągły. 1887–1924 (2009); S. Żeromski, Walka z szatanem (t. 1–3, Pisma zebrane, 2014– 2016), Turoń (Pisma zebrane, 2017); B. Prus, Lalka (t. 1–3, Pisma wszystkie, 2017; wspólnie z Józefem Bachórzem); S. Żeromski, Dzienniki (t. 1–2, Pisma zebrane, 2021–2023; wspólnie ze Zdzisławem Jerzym Adamczykiem).
Obecnie pracuje nad wydaniem krytycznym Faraona Bolesława Prusa i kolejnym tomem Dzienników Stefana Żeromskiego.

References

Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga adresowa Poznania, sygn. 14327.

Dokumenty USC, Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu (parafia św. Marcina).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży (parafia rzymskokatolicka w Łomży).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Kielcach (Katedralna Parafia Rzymskokatolicka, parafia rzymskokatolicka w Daleszycach, parafia rzymskokatolicka w Chełmcach, parafia rzymskokatolicka w Bodzentynie, parafia rzymskokatolicka w Fałkowie).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Lublinie (parafia rzymskokatolicka w Białej, parafia rzymskokatolicka w Międzyrzecu).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Radomiu (parafia rzymskokatolicka w Kozienicach).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Siedlcach (parafia św. Stanisława, parafia rzymskokatolicka w Mińsku Mazowieckim).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Toruniu Oddział we Włocławku (parafia rzymskokatolicka we Włocławku).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Warszawie (parafia Matki Boskiej Loretańskiej, parafia św. Floriana, parafia św. Krzyża), Oddział w Otwocku (parafia rzymskokatolicka w Długiej Kościelnej), Oddział w Mławie (parafia rzymskokatolicka w Mławie).

„Dziennik Poznański” 1934, nr 268.

„Gazeta Handlowa” 1904, nr 129.

„Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” 1851, nr 128.

„Kalendarz Polski. Rocznik wychodźstwa polskiego w Rosji na rok 1916”.

„Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych” 1859, nr 39.

„Kurier Polski” 1904, nr 130.

„Kurier Warszawski” 1890, nr 23.

„Kurier Warszawski” 1904, nr 124.

„Rocznik Urzędowy Obejmujący Spis Naczelnych Władz Cesarstwa oraz Wszystkich Władz i Urzędników Królestwa Polskiego na rok 1850” (i lata 1851–1862).

„Rocznik Urzędowy Królestwa Polskiego” (na lata 1863–1866).

Skład osobowy Warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, „Przyjaciel Zwierząt” 1885, nr 10.

Skład osobowy Warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, „Przyjaciel Zwierząt” 1886, nr 9.

Sprawozdanie Dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie z czynności w roku 1881/82, Kraków 1882, t. 28.

„Wiek” 1874, nr 73.

Adamczyk A., Ulica Starowarszawskie Przedmieście i jej sąsiedztwo, „Studia Muzealno-Historyczne” 2009, t. 1.28 BEATA UTKOWSKA

Adamczyk Z.J., Manipulacje i tajemnice. Zagadki późnej biografii Stefana Żeromskiego, Warszawa 2017.

Adamczyk Z.J., „Tajemnice rodzinne”. Zagadki późnej biografii Stefana Żeromskiego, „Twórczość” 2011, nr 9.

Borowy W., Pani Oktawia Żeromska, [w:] W. Borowy, O Żeromskim. Rozprawy i szkice, Warszawa 1960.

Gabryś-Sławińska M., Historia i prywatność ze Stefanem i z Oktawią Żeromskimi w tle (w świetle egodokumentów Henryki Witkiewicz), „Sztuka Edycji” 2022, nr 1. https://doi.org/10.12775/SE.2022.0002

Garlej B., Stefana Żeromskiego tropy (o) namiętności, „Napis” 2022, nr 28. https://doi.org/10.18318/napis.2022.1.6

Jabłońska K., Oktawia. Opowieść o Oktawii Żeromskiej, wyd. 2, Lublin 1967.

Kądziela J., Młodość Stefana Żeromskiego, Warszawa 1979.

Kowalczykowa A., Żeromski w Niepodległej. Szkice, Warszawa 2013.

Kwiatkowski S.S., Inna Oktawia, „Teksty Drugie” 1993, z. 4/5/6.

Miąso J., Szkoły kolejowe, [w:] J. Miąso, Szkolnictwo zawodowe w Królestwie Polskim w latach 1815–1915, Wrocław 1966.

Mironowicz-Panek M., Oktawia Żeromska. Portret rodzinny, Lublin 2018.

Mortkowicz-Olczakowa H., O Stefanie Żeromskim. Ze wspomnień i dokumentów, Warszawa 1964.

Paszek J., „Beatrycze” – „Telimena”. Eros i styl w „Dziennikach” Żeromskiego, „Rocznik Świętokrzyski” 1985, t. 13.

Piołun-Noyszewski S., Stefan Żeromski. Dom, dzieciństwo i młodość, Warszawa 1928.

Rodak P., Miłość w dzienniku: między sztambuchem, listem i powieścią, [w:] P. Rodak, Między zapisem a literaturą. Dziennik polskiego pisarza w XX wieku (Żeromski, Nałkowska, Dąbrowska, Gombrowicz, Herling-Grudziński), Warszawa 2011. https://doi.org/10.31338/uw.9788323510550

Wójcik A.J., Organizacja władz górniczych i hutniczych Królestwa Polskiego w pierwszej połowie XIX wieku, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 2005, nr 1/2.

Zimand R., Helena i Stefan, czyli eroticon świętokrzyski, [w:] R. Zimand, Diarysta Stefan Ż., Wrocław 1990.

Żeromska M., Piąty tom wspomnień, Warszawa 2000.

Żeromska M., Przypomnienia, pamiątki, powroty, Warszawa 1998.

Żeromska M., Wspomnienia, Warszawa 1993.

Żeromska M., Wspomnień ciąg dalszy, Warszawa 1994.

Żeromska M., Wspomnienia i podróże, Warszawa 1995.

Żeromska O., Listy do Stefana Żeromskiego, oprac., wstępem i przypisami opatrzył Z.J. Adamczyk, Łódź 1972.

Żeromski S., Dzieła, red. S. Pigoń, wstęp H. Markiewicz, Dzienniki, oprac. i przedmową opatrzył J. Kądziela, t. 1–7, Warszawa 1963–1970.

Żeromski S., Dzienników tom odnaleziony, oprac. J. Kądziela, Gdańsk 2000.

Żeromski S., Pisma zebrane, red. Z. Goliński, kontynuacja red. Z.J. Adamczyk, t. 27–28, Dzienniki, t. 1, 1882–1883; Dzienniki, t. 2, 1883–1885, oprac. Z.J. Adamczyk, B. Utkowska, Kielce–Warszawa 2021–2023.

Żeromski S., Pisma zebrane, red. Z. Goliński, t. 34–39, Listy 1884–1892, Listy 1893–1896, Listy 1897–1904, Listy 1905–1912, Listy 1913–1918, Listy 1919– 1925, oprac. Z.J. Adamczyk, Warszawa 2001–2010.