Bernard Chrzanowski jako ludowy działacz oświatowy
DOI:
https://doi.org/10.18778/1506-6541.30.14Słowa kluczowe:
Bernard Chrzanowski, oświata, Towarzystwo Wykładów Ludowych im. Adama Mickiewicza, Towarzystwo Czytelni Ludowych, kurator Okręgu Szkolnego PoznańskiegoAbstrakt
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie postaci Bernarda Chrzanowskiego z perspektywy jego działalności jako ludowego działacza oświatowego. Stąd autorka publikacji analizuje jego aktywność społeczną, kładąc nacisk na te elementy jego życia, które przyczyniły się do określenia go takim mianem. Opisuje jego ścieżkę edukacyjną oraz prezentuje osiągnięcia w zakresie oświaty, w tym sprawowanie przez niego funkcji pierwszego kuratora Okręgu Szkolnego Poznańskiego. Przedstawia jego zaangażowanie w działalność Towarzystwa Wykładów Ludowych im. Adama Mickiewicza oraz Towarzystwa Czytelni Ludowych. Wykorzystuje do tego metodę historyczną oraz analizę zawartości treści materiałów źródłowych. Na zakończenie prezentuje poczynania polityczne B. Chrzanowskiego, chcąc wykazać zależność pomiędzy tego typu działaniem a aktywnością społeczną tej postaci w zakresie edukacji ówczesnej polskiej wsi. Badaczka na łamach artykułu odpowiada na pytania: Co było motorem napędowym do aktywności B. Chrzanowskiego? W jakiego rodzaju inicjatywach na rzecz edukacji brał udział ten człowiek? Jakie działania podjęte przez B. Chrzanowskiego przesądzają o możliwości określenia go mianem ludowego działacza oświatowego? W celu uzyskania odpowiedzi na nie autorka sięga zarówno do źródeł archiwalnych czy piśmiennych, jak i do monografii oraz artykułów naukowych, które jednak w sposób nikły odnoszą się do eksplorowanego zagadnienia. Stąd poruszony temat zyskuje na wartości.
Pobrania
Bibliografia
Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu, rkps 1375, B. Chrzanowski, Wspomnienia, cz.1, 2.
Chrzanowski B., Dziesięć lat tajnych wycieczek młodzieży z zaboru pruskiego do Krakowa 1905–1914, „Niepodległość” 1931, z. 2.
Chrzanowski B., Miłuję Sokoła, [w:] Srebrna Księga Sokola Poznańskiego 1886–1911, Poznań 1911.
Chrzanowski B., Nasze położenie kulturalne w zaborze pruskim. Przemówienie na wiecu „Straży” w Poznaniu 20-go czerwca 1905 r., Poznań 1905.
Chrzanowski B., Wychowawcze znaczenie opowiadanej bajki, „Przegląd Oświatowy” 1916, nr 11.
Chrzanowski B., Z niewoli do wolności. Z dziejów Związku Sokołów Polskich w państwie niemieckiem, Poznań 1929.
Czubiński A., Grot Z., Miśkiewicz B., Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Zarys dziejów, Warszawa 1978.
Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1927, poz. 3, Okólnik dotyczący kształcenia dobroci serca, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 5 listopada 1927 r. Nr O. 2178/27.
Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1928, nr 3, poz. 1, Nauka czytania, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 8 lutego 1928 r. Nr O. 872/28.
Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1928, poz. 3, Hymn i Chorągiew, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 9 lutego 1928 r. Nr O. 873/28.
Dziennik Urzędowy Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1921, poz. 16, Sprawa kary chłosty w szkole, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 24 kwietnia 1921, nr 2.
Dziesięć lat Towarzystwa Wykładów Ludowych im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, za Tow. Wykł. Ludowych im. Ad. Mickiewicza Bernard Chrzanowski, Poznań 1910.
„Kurier Poznański” z dn. 19 lutego 1902.
Śliwiński F., Ustawodawstwo szkolne i organizacja polskich władz szkolnych oraz szkolnictwa wszystkich stopni w pierwszym dziesięcioleciu istnienia Odrodzenia Państwa Polskiego, Łódź 1928.
Teczka Bernarda Chrzanowskiego, [w:] Liga Narodowa. Życiorysy i relacje członków, BPAN-PAU Kraków, sygn. 7785.
Vereinsgesetz vom 19. April 1908, [w:] Deutsches Reichsgesetzblatt 1908, Bd. 18. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112351208-006
Wojtkowski A., Bernard Chrzanowski, „Kronika Miasta Poznania” 1936, t. 14.
Zalewski Z., Koniec niewoli (od r. 1890 do dni naszych), „Roczniki Historyczne” 1925, t. 1.
Jakóbczak W., Bernard Chrzanowski 1861–1944, [w:] Wielkopolanie XIX wieku, t. II, Poznań 1969.
Jakóbczak W., Bernard Chrzanowski (1861–1944), [w:] Zasłużeni Wielkopolanie XIX wieku, Warszawa 1987.
Jakóbczak W., Towarzystwo Czytelni Ludowych, Poznań 1982.
Łukomski G., Bernard Chrzanowski (1861–1944). Biografia Polaka zachodniokresowego, Poznań–Opalenica 2005.
Michalski B., Działalność społeczno-polityczna Księdza Stanisława Adamskiego w latach 1899–1930, „Chrześcijanin w Świecie” 1977, nr 11–12 (59–60).
Powidzki T., Sokół Wielkopolski w dążeniu do niepodległości. Z dziejów Związku Sokołów Polskich w państwie niemieckim, Poznań 1934.
Schoenbrenner I., Oświata i wychowawcza działalność pierwszego Kuratora Okręgu Szkolnego Poznańskiego Bernarda Chrzanowskiego (1921–1928), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1972, nr 1.
Wątor A., Bernard Chrzanowski i jego relacja o pracy w Lidze Narodowej, „Historia Slavorum Occidentis” 2023, nr 37. DOI: https://doi.org/10.15804/hso230204
Woner T., Bernard Chrzanowski (1861–1944), adwokat poznański, „Palestra” 1974, nr 10.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
