Bernard Chrzanowski jako ludowy działacz oświatowy

Dominika Narożna

doi:10.18778/1506-6541.30.14

Authors

Dominika Narożna Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Zakład Dziennikarstwa https://orcid.org/0000-0001-9877-1185

DOI:

https://doi.org/10.18778/1506-6541.30.14

Keywords:

Bernard Chrzanowski, education, Adam Mickiewicz Society of Folk Lectures, People’s Reading Society, curator of the Poznań School District

Abstract

The aim of this article is to present the figure of Bernard Chrzanowski from the perspective of his activities as a folk educational activist. Hence, the author of the publication analyzes his social activity, emphasizing those elements of his life that contributed to defining him with this name. It describes his educational path and presents his achievements in the field of education, including his function as the first curatof of Poznań School District. It presents his involvement in the activities of the Folk Lecture Society. Adam Mickiewicz and the People’s Reading Society. For this purpose, it uses the historical method and content analysis of source materials. Finally, it presents the political actions of B. Chrzanowski, wanting to demonstrate the relationship between this type of action and the social activity of this figure in the field of education in the Polish countryside at that time. In this article the researcher answers the questions: What was the driving force behind B. Chrzanowski’s activity? What kind of initiatives for education did he take part in? What actions taken by B. Chrzanowski determine the possibility of calling him a folk educational activist? In order to obtain answers to these questions, the author reaches for archival and written sources, as well as monographs and scientific articles which, however, refer only slightly to the issue explored. Hence, the topic raised gains in value.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu, rkps 1375, B. Chrzanowski, Wspomnienia, cz.1, 2.

Chrzanowski B., Dziesięć lat tajnych wycieczek młodzieży z zaboru pruskiego do Krakowa 1905–1914, „Niepodległość” 1931, z. 2.

Chrzanowski B., Miłuję Sokoła, [w:] Srebrna Księga Sokola Poznańskiego 1886–1911, Poznań 1911.

Chrzanowski B., Nasze położenie kulturalne w zaborze pruskim. Przemówienie na wiecu „Straży” w Poznaniu 20-go czerwca 1905 r., Poznań 1905.

Chrzanowski B., Wychowawcze znaczenie opowiadanej bajki, „Przegląd Oświatowy” 1916, nr 11.

Chrzanowski B., Z niewoli do wolności. Z dziejów Związku Sokołów Polskich w państwie niemieckiem, Poznań 1929.

Czubiński A., Grot Z., Miśkiewicz B., Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Zarys dziejów, Warszawa 1978.

Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1927, poz. 3, Okólnik dotyczący kształcenia dobroci serca, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 5 listopada 1927 r. Nr O. 2178/27.

Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1928, nr 3, poz. 1, Nauka czytania, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 8 lutego 1928 r. Nr O. 872/28.

Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1928, poz. 3, Hymn i Chorągiew, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 9 lutego 1928 r. Nr O. 873/28.

Dziennik Urzędowy Okręgu Szkolnego Poznańskiego 1921, poz. 16, Sprawa kary chłosty w szkole, Okólnik Kuratora Okr. Szk. Pozn. z dn. 24 kwietnia 1921, nr 2.

Dziesięć lat Towarzystwa Wykładów Ludowych im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, za Tow. Wykł. Ludowych im. Ad. Mickiewicza Bernard Chrzanowski, Poznań 1910.

„Kurier Poznański” z dn. 19 lutego 1902.

Śliwiński F., Ustawodawstwo szkolne i organizacja polskich władz szkolnych oraz szkolnictwa wszystkich stopni w pierwszym dziesięcioleciu istnienia Odrodzenia Państwa Polskiego, Łódź 1928.

Teczka Bernarda Chrzanowskiego, [w:] Liga Narodowa. Życiorysy i relacje członków, BPAN-PAU Kraków, sygn. 7785.

Vereinsgesetz vom 19. April 1908, [w:] Deutsches Reichsgesetzblatt 1908, Bd. 18. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112351208-006

Wojtkowski A., Bernard Chrzanowski, „Kronika Miasta Poznania” 1936, t. 14.

Zalewski Z., Koniec niewoli (od r. 1890 do dni naszych), „Roczniki Historyczne” 1925, t. 1.

Jakóbczak W., Bernard Chrzanowski 1861–1944, [w:] Wielkopolanie XIX wieku, t. II, Poznań 1969.

Jakóbczak W., Bernard Chrzanowski (1861–1944), [w:] Zasłużeni Wielkopolanie XIX wieku, Warszawa 1987.

Jakóbczak W., Towarzystwo Czytelni Ludowych, Poznań 1982.

Łukomski G., Bernard Chrzanowski (1861–1944). Biografia Polaka zachodniokresowego, Poznań–Opalenica 2005.

Michalski B., Działalność społeczno-polityczna Księdza Stanisława Adamskiego w latach 1899–1930, „Chrześcijanin w Świecie” 1977, nr 11–12 (59–60).

Powidzki T., Sokół Wielkopolski w dążeniu do niepodległości. Z dziejów Związku Sokołów Polskich w państwie niemieckim, Poznań 1934.

Schoenbrenner I., Oświata i wychowawcza działalność pierwszego Kuratora Okręgu Szkolnego Poznańskiego Bernarda Chrzanowskiego (1921–1928), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1972, nr 1.

Wątor A., Bernard Chrzanowski i jego relacja o pracy w Lidze Narodowej, „Historia Slavorum Occidentis” 2023, nr 37. DOI: https://doi.org/10.15804/hso230204

Woner T., Bernard Chrzanowski (1861–1944), adwokat poznański, „Palestra” 1974, nr 10.