Haft krzczonowski – specyfika, użycie i współczesne zagrożenia

Michał Kowalik

doi:10.18778/1506-6541.30.03

Autor

Michał Kowalik Stowarzyszenie Twórców Ludowych; Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych i Sztuki https://orcid.org/0000-0003-2671-7563

DOI:

https://doi.org/10.18778/1506-6541.30.03

Słowa kluczowe:

haft, sztuka ludowa, Krzczonów, kultura ludowa

Abstrakt

Zdobienie tkanin jest jedną z najstarszych tradycji artystycznych przynależnych człowiekowi. Oprócz barwienia i łączenia tkanin, by stworzyć ubranie czy inną formę użytkową, jak najbardziej wymyślą, ludzie zdobili materiał haftami. W polskiej sztuce ludowej posiadamy niezwykłe zróżnicowanie regionalne. W tekście poruszona zostaje problematyka użycia haftów krzczonowskich, ich form, a także zagrożeń wynikających z przemian społeczno-kulturowych. Ich historia jest nierozerwalnie związana ze strojem mieszkańców Krzczonowa i okolic, co także jest tematem analiz. Niezwykłość tego elementu dziedzictwa kulturowego i jego duża rozpoznawalność warte są uwagi i prowadzenia dalszych badań. Wciąż duża żywotność tej grupy haftów ludowych powoduje powstanie zjawisk kulturowych i społecznych związanych np. z wykorzystaniem nowych mediów do adaptacji wzorów ludowych do obecnych realiów. Autor analizuje źródła zastane, bazuje także na wieloletniej obserwacji społeczności, w których ten rodzaj haftu do dziś jest użytkowany, oraz na uzupełniającej wiedzę teoretyczną własnej praktyce artystycznej.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Relacje mówione pochodzące od: T. Gutek i Z. Danielak.

Błachowski A., Hafty: polskie szycie, tradycje i współczesność polskiej sztuki ludowej, t. 2, Lublin 2004.

Czarnecka I., Polska sztuka ludowa, Warszawa 1958.

Gurba J., Krzczonów i okolice w świetle archeologii, [w:] Dzieje Krzczonowa 1359–2011, pod. red. K. Spaleńca, Krzczonów 2012.

Haft i zdobienie stroju ludowego, pod red. E. Maszyńskiej, Warszawa 1955.

Jackowski A., Jarnuszkiewiczowa J., Sztuka ludu polskiego, Warszawa 1967.

Kamińska A., Pochodzenie nazwy miejscowości Krzczonów – środowisko przyrodnicze, [w:] Dzieje Krzczonowa 1359–2011, pod. red. K. Spaleńca, Krzczonów 2012.

Kępa E., Hafciarstwo, [w:] Współczesna twórczość ludowa, między Wisłą a Bugiem, pod red. A. Gaudy, Lublin 1999.

Knapik W., Kowalska M., Kapitał ludzki, kulturowy i społeczny a jakość życia mieszkańców obszarów wiejskich województwa małopolskiego, Kraków 2011.

Krzysztofowicz S., O sztuce ludowej w Polsce, Warszawa 1972.

Kuraś S., Słownik historyczno-geograficzny woj. lubelskiego w średniowieczu, [w:] Dzieje Lubelszczyzny, t. III, Warszawa 1998.

Mead G., Umysł, osobowość i społeczeństwo, Warszawa 1975.

Michałowska M., Leksykon włókiennictwa. Surowce i barwniki, narzędzia i maszyny, techniki i technologie, wyroby i dziedziny, Warszawa 2006.

Piskorz-Branekova E., Polskie hafty i koronki. Zdobienia stroju ludowego, Warszawa 2005.

Piskorz-Branekova E., Polskie stroje ludowe, Warszawa 2004.

Piskorz-Branekova E., Tradycyjne stroje ludowe Lubelszczyzny, [w:] Kultura ludowa Lubelszczyzny, pod red. J. Adamowskiego, Lublin 2020.

Ritzer G., Makdonaldyzacja społeczeństwa, Warszawa 1997.

Sochacka A., Dzieje Krzczonowa w średniowieczu, [w:] Dzieje Krzczonowa 1359–2011, pod. red. K. Spaleńca, Krzczonów 2012.

Społeczność lokalna w działaniu, pod red. T. Kazimierczaka i K. Hernika, Warszawa 2008.

Strasburgerówna B., Haft kolorowy, Warszawa 1930.

Świeży J., Atlas Polskich Strojów Ludowych. Strój Krzczonowski, Poznań 1952.

Tymochowicz M., Stroje tradycyjne województwa lubelskiego. Strój janowsko-kraśnicki, t. 1, Lublin 2022.

Tymochowicz M., Tradycyjny strój krzczonowski i jego współczesne realizacje, „Twórczość Ludowa” 2001, nr 1 (48).

Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Lista twórców przyjętych do STL w 2023 roku. Dostępny w Internecie: https://zgstl.pl/2023/10/02/lista-tworcow-przyjetych-do-stl-w-2023-roku/ [dostęp: 22 października 2023].