Problemy metodologiczne futurologii jako „dyscypliny naukowej”

Arkadiusz Kołodziej

doi:10.18778/0208-600X.61.06

Autor

Arkadiusz Kołodziej Uniwersytet Szczeciński, Instytut Socjologii

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.61.06

Słowa kluczowe:

futurologia, prognoza, metodologia, studia nad przyszłością

Abstrakt

Wiek XX obok rosnącego tempa zmian przynosi dynamiczny rozwój nauki. Połączenie tych czynników tworzy zapotrzebowanie oraz nadzieję na racjonalne, skuteczne i naukowe poznanie przyszłości. Część tych nadziei zogniskowała się wokół futurologii jako dyscypliny ukierunkowanej nie tylko na badanie, ale także na kształtowanie przyszłości. Mimo dynamicznego rozwoju działalności prognostycznej, licznych badań i publikacji, futurologia nie uzyskała jednak miana pełnoprawnej i niebudzącej metodologicznych wątpliwości dyscypliny naukowej.
Niniejszy tekst przedstawia podstawowe problemy metodologiczne związane z unaukowieniem studiów nad przyszłością, sposoby rozumienia futurologii jako odrębnej dyscypliny oraz paradygmaty postrzegania przyszłości. Rozważania te zostaną uzupełnione o kilka przykładów prognostycznych obrazujących potencjał studiów nad przyszłością w obrębie nauk społecznych.

Bibliografia

Baade F. (1962), Rok 2000. Ku czemu zmierza świat?, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.

Bőnisch A. (1980), Futurologia – jej funkcje i cele, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.

Czarkowski A. (1986), Typologia prospektywnego myślenia, „Studia Socjologiczne”, nr 3(102), s. 17–37.

Enzer S. (1976), Zastosowanie połączonych metod – delfickiej i wzajemnego oddziaływania – do badań przyszłości, [w:] A. Siciński, J. Gzula (red.), Problemy metodologii prognozowania, Książka i Wiedza, Warszawa, s. 220–249.

Flechtheim O. K. (1980), Der Kampf um die Zukunft. Futurologie, Verlag J. H. W. Dietz Nachf. GmbH, Bonn, Berlin.

Frankfort-Nachmias Ch., Nachmias D. (2001), Metody badawcze w naukach społecznych, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań.

Frelek R. (1970), Europejskie prognozy, Wydawnictwo Interpress, Warszawa.

Halpern P. (2004), Na tropach przeznaczenia. Z dziejów przewidywania przyszłości, Wydawnictwo CiS, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa.

Hirszowicz M. (1998), Spory o przyszłość, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.

Jantsch E. (1976), Metody prognozowania technicznego, [w:] A. Siciński, J. Gzula (red.), Problemy metodologii prognozowania, Książka i Wiedza, Warszawa, s. 23–217.

Karpiński A. (2009), Co trzeba wiedzieć o studiach nad przyszłością, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa.

Kołodziej A. (2015), Prognozowanie zjawisk społecznych w obrębie socjologii – nadzieje, możliwości, ocena trafności, [w:] I. Sobieraj, A. Kołodziej (red.), Prognoza, interwencja i ewaluacja w naukach społecznych, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, s. 11–27.

Kosow H., Gaßner R. (2008), Methods of future and scenario analysis. Overview, assessment, and selection criteria, Dt. Inst. für Entwicklungspolitik, Bonn.

Kuosa T. (2011), Evolution of futures studies, “Futures”, no. 43, s. 327–336.

Lem S. (1970), Fantastyka i futurologia, T. I, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Linstone H. A. (2002), Corporate planning, forecasting, and the long wave, “Futures”, no. 34, s. 317–336.

Malthus T. (1798), An Essay on the Principle of Population, Printed for J. Johnson, in St. Paul’s Church-Yard, London.

Mannheim K. (1985), Ideologia i utopia, [w:] A. Chmielecki, S. Czerniak, J. Niżnik, S. Rainko (red.), Problemy socjologii wiedzy, PWN, Warszawa, s. 312–394.

McHale J. (1976), Problemy prognozowania społecznego i kulturowego, [w:] A. Siciński, J. Gzula (red.), Problemy metodologii prognozowania, Książka i Wiedza, Warszawa, s. 455–471.

McRae H. (1996), Świat w roku 2020, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa.

Meadows D. H., Meadows D. L., Randers J., Behrens W. W. (1973), Granice wzrostu, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.

Pawłowski Z. (1974), Teoria prognozy ekonometrycznej w gospodarce socjalistycznej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Phillips Shively W. (2001), Sztuka prowadzenia badań politycznych, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań.

Rolbiecki W. (1970), Ewolucja prognostyki, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, nr 15/3, s. 507–526.

Sardar Z. (2010), The Namesake: Futures; futures studies; futurology; futuristic; foresight –What’s in a name?, “Futures”, no. 42, s. 177–184. DOI: https://doi.org/10.1016/j.futures.2009.11.001

Sadowski W. (1977), Decyzje i prognozy, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.

Secomski K. (1973), Wstęp do wydania polskiego, [w:] D. H. Meadows, D. L. Meadows, J. Randers, W.W. Behrens (red.), Granice wzrostu, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, s. 7–26.

Siciński A. (1976), Przedmowa, [w:] A. Siciński, A. Rażniewski (red.), Studia z teorii i metodologii prognozowania społecznego. Prognozowanie zachowań, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, s. 7–13.

Siciński A. (1976a), Przedmowa, [w:] A. Siciński, J. Gzula (red.), Problemy metodologii prognozowania, Książka i Wiedza, Warszawa, s. 9–18.

Steinmüller K. (1997), Grundlagen und Methoden der Zukunftsforschung. Szenarien, Delphi, Technikvorausschau, Sekretariat für Zukunftsforschung, Gelsenkirchen.

Strzelecki J. (1966), Futurologia realistyczna, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 10/2, s. 187–190.

Szacki J. (2002), Historia myśli socjologicznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.