Kontrola życia poprzez jedzenie na przykładzie dobrowolnej prostoty
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-600X.83.03Słowa kluczowe:
dobrowolna prostota, konsumpcja, klasa średnia, poczucie sprawstwa i kontroliAbstrakt
Celem artykułu jest zaprezentowanie postaw wobec jedzenia osób określających się jako zwolennicy dobrowolnej prostoty, a także dyskursów uzasadniających te postawy. W pierwszej części rozważam rolę i status jedzenia w intencjonalnym upraszczaniu życia, w drugiej analizuję konkretne praktyki świadomego jedzenia, w trzeciej natomiast omawiam strategie przeciwdziałania marnowaniu żywności. Kontekstem wywodu jest chęć odzyskania poczucia sprawstwa i kontroli nad własnym życiem, szczególnie doświadczana w sytuacji obecnej niepewności i braku stabilizacji. Materiałem analitycznym są publikacje książkowe i blogi, których twórcami są osoby upraszczające życie.
Bibliografia
Alexander S., Ussher S. (2012), The Voluntary Simplicity Movement: A multinational survey analysis in theoretical context, „Journal of Consumer Culture”, nr 12, s. 66–86, https://doi.org/10.1177/1469540512444019 DOI: https://doi.org/10.1177/1469540512444019
Appadurai A. (1981), Gastropolitics in Hindu South Asia, „American Ethnologist”, nr 8, s. 494–551, https://doi.org/10.1525/ae.1981.8.3.02a00050 DOI: https://doi.org/10.1525/ae.1981.8.3.02a00050
Bauman Z. (2009), Konsumowanie życia, przeł. M. Wyrwas-Wiśniewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Bourdieu P. (2005), Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. P. Biłos, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Bylok F. (2018), Społeczne aspekty konsumpcji żywności – socjologiczna perspektywa, „Handel Wewnętrzny”, nr 1, s. 5–16.
Bywalec C. (2007), Teoria w konsumpcji i praktyce gospodarowania, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Campbell C. (2006), Kupuję, więc wiem, że jestem. Metafizyczne podstawy nowoczesnego konsumeryzmu, „Kultura Popularna”, nr 4, s. 48–55.
Cebula M. (2013), Konsumpcja statusowa – między praktyczną świadomością a strategicznym działaniem, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 4, s. 3–28, https://doi.org/10.2478/kultura-2014-0001 DOI: https://doi.org/10.2478/kultura-2014-0001
Cebula M. (2017), Społeczny wymiar konsumpcji. Wspólne posiłki a kapitał społeczny i sieci relacji, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, nr 501, s. 77–86, https://doi.org/10.15611/pn.2017.501.07 DOI: https://doi.org/10.15611/pn.2017.501.07
Cebula M. (2018), Wszechstronność upodobań kulinarnych. O dystynktywnych i komunikacyjnych właściwościach jedzenia, „Forum Socjologiczne”, nr 9, s. 131–150, https://doi.org/10.19195/2083-7763.9.11 DOI: https://doi.org/10.19195/2083-7763.9.11
Craig-Lees M., Hill C. (2002), Understanding Voluntary Simplifiers, „Psychology & Marketing”, nr 19, s. 187–210, https://doi.org/10.1002/mar.10009 DOI: https://doi.org/10.1002/mar.10009
Crawford R. (1980), Healthism and the Medicalization of Everyday Life, „International Journal of Health Services”, nr 3, s. 365‒388. DOI: https://doi.org/10.2190/3H2H-3XJN-3KAY-G9NY
Długosz A., Trąbiński T. (2014), Uważne jedzenie jako forma praktyki duchowej i filozofii codzienności, [w:] A. Drzał-Sierocka (red.), W garnku kultury. Rozważania nad jedzeniem w przestrzeni społeczno-kulturowej, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk.
Domański H., Karpiński Z., Przybysz D., Straczuk J. (2015), Wzory jedzenia a struktura społeczna, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Duda A. (2016), Downshifting – radykalna alternatywa poza systemem? Analiza przypadku, [w:] A. Duda, Konsumpcja – teorie i badania, Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin, s. 429–458.
Giddens A. (2001), Nowoczesność i tożsamość. Ja i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, przeł. A. Szulżycka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Giddens A. (2008), Konsekwencje nowoczesności, przeł. E. Klekot, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Goszczyński W., Wróblewski M., Wójtewicz A. (2018), Jakość w polskich alternatywnych sieciach żywnościowych. Analiza praktyk społecznych, „Studia Socjologiczne”, nr 1, s. 143–170.
Grzybowska-Brzezińska M. (2013), Wpływ instrumentów marketingu ekologicznego na zachowania konsumentów na rynku produktów spożywczych, „Problemy Zarządzania, Finansów i Marketingu”, nr 30, s. 47–58.
Hanh T.N. (2008), Spokój to każdy z nas, przeł. M. Kłobukowski, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa.
Huneke M.E. (2005), The face of the un-consumer: An empirical examination of the practice of voluntary simplicity in the United States, „Psychology and Marketing”, t. 22, s. 527–550, https://doi.org/10.1002/mar.20072 DOI: https://doi.org/10.1002/mar.20072
Illouz E. (2010), Uczucia w dobie kapitalizmu, przeł. Z. Simbierowicz, Oficyna Naukowa, Warszawa.
Iwasiński Ł. (2016), Socjologiczne dyskursy o konsumpcji, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk.
Jacyno M. (2007), Kultura indywidualizmu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Jarecka U. (2013), Luksus w szarej codzienności. Społeczno-moralne konteksty konsumpcji, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa.
Koczanowicz D. (2018), Pozycja smaku. Jedzenie w granicach sztuki, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa.
Konopek N. (2017), Miej umiar. 52 kroki do życia po swojemu, Wydawnictwo Pascal, Bielsko-Biała.
Krajewski M. (2004), Kultury alternatywne i konsumpcja, „Kultura Współczesna”, nr 3, s. 26–42.
Kramarczyk J. (2018), Życie we własnym rytmie. Socjologiczne studium slow life w dobie społecznego przyspieszenia, Wydawnictwo Universitas, Kraków.
Modrzyk A. (2019), Społeczeństwo marnotrawców? Funkcje i status normy niemarnowania żywności, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.
Modrzyk A. (2020), Samoograniczająca się towarzyskość. Żywność, alkohol i kawa oraz trzy zasady z ekonomiki gościnności, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1, s. 107–127, https://doi.org/10.35757/KiS.2020.64.1.5 DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2020.64.1.5
Mularczyk-Meyer M. (2014), Minimalizm po polsku, Wydawnictwo Black Publishing, Wołowiec.
Mularczyk-Meyer M. (2016), Minimalizm dla zaawansowanych, czyli jak uczynić życie jeszcze prostszym, Wydawnictwo Black Publishing, Wołowiec.
Nacher A. (2012), Rubieże kultury popularnej. Popkultura w świecie przepływów, Galeria Miejska Arsenał, Poznań.
Narodowe Centrum Kultury (NCK), Badanie etnograficzne dotyczące postrzegania odpadów w kulturze nadmiaru (2021), Warszawa.
Nie marnuj jedzenia 2020. Raport Federacji Polskich Banków Żywności (2020), Warszawa.
Petrini C. (2001), Slow Food: The Case for Taste, przeł. W. McCuaig, Columbia University Press, New York–Chichester.
Shaw D., Newholm T. (2002), Voluntary Simplicity and the Ethics of Consumption, „Psychology & Marketing”, t. 17(2), s. 167–185, https://doi.org/10.1002/mar.10008 DOI: https://doi.org/10.1002/mar.10008
Simmel G. (2005), Socjologia, przeł. M. Łukasiewicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Simmel G. (2006), Socjologia posiłku, [w:] G. Simmel, Most i drzwi. Wybór esejów, przeł. M. Łukasiewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa.
Skowronek B. (2012), Jedzenie jako tekst kultury: zarys problemu, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria”, nr 12, s. 281–289.
Stępień B. (2018), Wartość luksusu. Perspektywa konsumentów i przedsiębiorstw, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.
Sztop-Rutkowska K. (2020), Role płciowe i rodzinne, [w:] R. Drozdowski, M. Frąckowiak, M. Krajewski, M. Kubacka, P. Luczys, A. Modrzyk, Ł. Rogowski, P. Rura, A. Stamm, K. Sztop-Rutkowska (2020), Życie codzienne w czasach pandemii. Raport z trzeciego etapu badań, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań, s. 108–127.
Trigg A.B. (2001), Veblen, Bourdieu, and Conspicuous Consumption, „Journal of Economic Issues”, t. 35, s. 99–115, https://doi.org/10.1080/00213624.2001.11506342 DOI: https://doi.org/10.1080/00213624.2001.11506342
Veblen T. (2008), Teoria klasy próżniaczej, przeł. J. Frentzel-Zagórska, Wydawnictwo Muza, Warszawa.
Warde A., Wright D., Gayo-Cal M. (2007), Understanding cultural omnivorousness: Or the myth of the cultural omnivore, „Cultural Sociology”, nr 2, s. 143–164, https://doi.org/10.1177/1749975507078185 DOI: https://doi.org/10.1177/1749975507078185
Weber M. (2002), Gospodarka i społeczeństwo: zarys socjologii rozumiejącej, przeł. D. Lachowska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Wróblewski M. (2016), Nowe szaty healthismu. Self-tracking, neoliberalizm i kapitalizm kognitywny, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 58, s. 7–25, https://doi.org/10.18778/0208-600X.58.01 DOI: https://doi.org/10.18778/0208-600X.58.01
Ziętara H. (2020), Foodsharing – bariery i perspektywy tworzenia sieci społecznych w polskich miastach, „Gospodarka Materiałowa i Logistyka”, nr 5, s. 42–47, https://doi.org/10.33226/1231-2037.2020.5.6 DOI: https://doi.org/10.33226/1231-2037.2020.5.6
Zrałek J. (2015), Voluntary simplicity – zrównoważony styl życia współczesnych konsumentów, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, nr 231, s. 139–158.
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
