Resilience and Crisis as Modalities of Subjectivity Across Its Trajectories

Małgorzata Stochmal

doi:10.18778/0208-600X.97.01

Autor

Małgorzata Stochmal Uniwersytet Wrocławski, Instytut Socjologii, Zakład Socjologii Bezpieczeństwa i Edukacji https://orcid.org/0000-0002-8385-2844

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.97.01

Słowa kluczowe:

podmiotowość rezylientna, podmiotowość kryzysowa, moce sprawcze, zasoby buforujące, ścieżki odporności

Abstrakt

W perspektywie krytycznego realizmu społecznego podmiotowość ujmowana jest jako ontologicznie złożona i emergentna struktura potencjalności sprawczych, które aktualizują się w warunkach niepewności i destabilizacji. Artykuł analizuje rezyliencję i kryzys nie jako przeciwstawne stany ani trwałe cechy podmiotów, lecz jako współwystępujące, modalne formy aktualizacji sprawczości. Obie modalności są zakorzenione w tej samej strukturze ontologicznej podmiotowości i ujawniają się relacyjnie w zależności od dostępnych zasobów oraz nacisków strukturalnych i kulturowych. Artykuł wyróżnia trzy kategorie potencjalności pełniących funkcję rezylientnych buforów: (1) relacyjno-społeczne, (2) poznawczo-psychiczne oraz (3) instytucjonalno-kulturowe, które wyłaniają się w interakcjach między podmiotem, strukturą i kulturą oraz warunkują możliwość aktualizacji sprawczości w sytuacjach zakłócenia ładu społecznego. Zaproponowana rama teoretyczna umożliwia uchwycenie dynamiki trajektorii podmiotowości w warunkach rezyliencji i kryzysu, a także wyjaśnienie mechanizmów czasowego wzmacniania, osłabiania lub blokowania potencjalności sprawczych.

Bibliografia

Adamowski J.W. (2020), O zjawiskach kryzysowych w mediach (nie tylko w Polsce) – refleksje obserwatora, “Media Biznes Kultura”, no. 1(8), pp. 9–18, https://doi.org/10.4467/25442554.MBK.20.001.12411

Adger W., Neil T.P., Folke H.C., Carpenter S.R., Rockström J. (2005), Social-Ecological Resilience to Coastal Disasters, “Science”, no. 309(5737), pp. 1036–1039, https://doi.org/10.1126/science.1112122

Archer M.S. (1995), Realist Social Theory: The Morphogenetic Approach, Cambridge University Press, Cambridge.

Brante T. (2001), Consequences of Realism for Sociological Theory‐Building, “Journal for the Theory of Social Behaviour”, no. 31(2), pp. 167–195, https://doi.org/10.1111/1468-5914.00153

Calvente L.B.Y., Smicker J. (2019), Crisis Subjectivities: Resilient, Recuperable, and Abject Representations in the New Hard Times, “Social Identities”, no. 25(2), pp. 141–155, https://doi.org/10.1080/13504630.2017.1376277

Elder-Vass D. (2012), The Reality of Social Construction, 1st edn., Cambridge University Press, Cambridge.

Estêvão P., Calado A., Capucha L. (2017), Resiliência: De Uma Noção “Heróica” a Um Conceito Sociológico, “Sociologia, Problemas e Práticas”, no. 2017(85), https://doi.org/10.7458/SPP20178510115

Georgiev E. (2025), Homo Moralis: A Neurosociological Theory of Moral Capacity and Social Regulation, “Sociology Mind”, no. 15(05), pp. 403–429, https://doi.org/10.4236/sm.2025.155017

Glantz M.D., Johnson J.L. (eds.) (2002), Resilience and Development: Positive Life Adaptations, Springer US, Boston, MA.

Izumi T., Abe M., Fujita K., Shaw R. (eds.) (2024), All-Hazards Approach: Towards Resilience Building, Disaster Risk Reduction, Springer Nature Singapore, Singapore.

Jarynowski A., Maksymowicz S., Romanowska M., Nowakowska I., Mokrzycki P., Stochmal M. (2025), Powódź 2024 w Polsce w perspektywie społecznych aspektów Jednego Zdrowia publicznego, IBI, Wrocław.

Keck M., Sakdapolrak P. (2013), What Is Social Resilience? Lessons Learned and Ways Forward, “Erdkunde”, no. 67(1), pp. 5–19, https://doi.org/10.3112/erdkunde.2013.01.02

Kyne D., Aldrich D.P. (2020), Capturing Bonding, Bridging, and Linking Social Capital through Publicly Available Data, “Risk, Hazards & Crisis in Public Policy”, no. 11(1), pp. 61–86, https://doi.org/10.1002/rhc3.12183

Mayer B. (2019), A Review of the Literature on Community Resilience and Disaster Recovery, “Current Environmental Health Reports”, no. 6(3), pp. 167–173, https://doi.org/10.1007/s40572-019-00239-3

Nakagawa Y., Shaw R. (2004), Social Capital: A Missing Link to Disaster Recovery, “International Journal of Mass Emergencies & Disasters”, no. 22(1), pp. 5–34, https://doi.org/10.1177/028072700402200101

Onyx J., Bullen P. (2000), Measuring Social Capital in Five Communities, “The Journal of Applied Behavioral Science”, no. 36(1), pp. 23–42, https://doi.org/10.1177/0021886300361002

Vandenberghe F. (2007), Une Ontologie Réaliste Pour La Sociologie: Système, Morphogenèse et Collectifs, “Social Science Information”, no. 46(3), pp. 487–542, https://doi.org/10.1177/0539018407079728

Wielecki K. (2003a), Podmiotowość w dobie kryzysu postindustrializmu: między indywidualizmem a kolektywizmem, Warszawa.

Wielecki K. (2003b), Podmiotowość w dobie kryzysu postindustrializmu: między indywidualizmem a kolektywizmem, Warszawa.

Wielecki K. (2018), Subjectivity and Violence from the Perspective of Critical Realism, “Journal of Critical Realism”, no. 17(4), pp. 408–420, https://doi.org/10.1080/14767430.2018.1487763

Wielecki, K. (2020), The Contemporary Civilizational Crisis from the Perspective of Critical Realism, “Journal of Critical Realism”, no. 19(3), pp. 269–284, https://doi.org/10.1080/14767430.2020.1758424

Wright M. O’Dougherty, Masten A.S. (2005), Resilience Processes in Development, [in:] S. Goldstein, R.B. Brooks, Handbook of Resilience in Children, Springer US, Boston, MA, pp. 17–37.

Лазарева Л.П. / Lazareva L.P. (2020), Жизнестойкость как критерий субъектности личности (Resiliency as a Criterion of Personal Agency), “The Humanities and Social Studies in the Far East”, no. 17(4), pp. 31–39, https://doi.org/10.31079/1992-2868-2020-17-4-31-39