Reprezentacja osób starszych w Internecie: typologia aktywności seniorek i seniorów w mediach społecznościowych

Julia Rainczuk

doi:10.18778/0208-600X.97.05

Autor

Julia Rainczuk Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Socjologii https://orcid.org/0009-0006-7004-5169

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.97.05

Słowa kluczowe:

osoby starsze, stereotyp, emancypacja, media społecznościowe

Abstrakt

Celem artykułu jest omówienie aktywności i autoreprezentacji osób powyżej 60. roku życia w mediach społecznościowych. Współcześnie komunikatory i platformy internetowe stanowią jedną z głównych form uczestnictwa w życiu społecznym, przez co wykluczenie z ich użytkowania stanowi barierę powstrzymującą przed pełnym współtworzeniem rzeczywistości społecznej. Wiele dotychczasowych badań weryfikowało rozpowszechnienie takich platform wśród seniorów i seniorek lub wskazywało bariery, jakie osoby starsze doświadczały w zetknięciu z tą technologią. Niewiele uwagi jednak poświęcono seniorom i seniorkom, którzy aktywnie publikują treści w mediach społecznościowych. Przeprowadzone badania o charakterze eksploracyjnym, skupiające się na mapowaniu i opisie aktywności osób starszych w mediach społecznościowych ma wypełnić, przynajmniej częściowo, tę lukę. Na podstawie jakościowej analizy 45. kont osób powyżej 60. roku życia wyróżniono sześć typów ich aktywności obejmujących następujące obszary: sztuka, modeling, beauty, lifestyle, rozrywka oraz relacje paraspołeczne. Choć nie wszystkie działania prowadzone w ramach przeanalizowanych kont można uznać za jednoznacznie emancypacyjne, prezentują one alternatywne wizje starości, odbiegające od powszechnych stereotypów i pomagające budować zróżnicowany obraz seniorek i seniorów.

Bibliografia

AARP (2025), Breaking stereotypes: The push for real representation of older adults in movies and television, AARP Public Policy Institute, https://www.aarp.org/pri/topics/social-leisure/activities-interests/ageism-movies-television (dostęp: 29.07.2025).

Bauman Z. (1996), Socjologia, Zysk i S-ka, Poznań.

Błeszyńska K.M., Orłowska M. (2020), Seniorzy w cyberprzestrzeni. Między stereotypem a rzeczywistością, „Polityka Senioralna”, nr 1(4), s. 45–60.

Centrum Badania Opinii Społecznej (2024), Korzystanie z internetu w 2024 roku (Komunikat z badań nr 70/2024), CBOS.

Cwynar K.M. (2020), Negacja autorytetów i pogarda a społeczeństwo masowe, „Polityka i Społeczeństwo”, nr 18(3), s. 124–143. https://doi.org/10.15584/polispol.2020.3.9

Czaczkowska E.K. (2023), Seniorzy jako użytkownicy nowych technologii, informacyjno-komunikacyjnych, https://rob.uksw.edu.pl/wp-content/uploads/2023/12/ekspertyza-04-21-12.pdf (dostęp: 29.07.2025).

Czernecka J. (2018), Rola wyglądu i znaczenie atrakcyjności w życiu starszych kobiet, „Dyskursy Młodych Andragogów”, nr 19, s. 327–338. https://doi.org/10.34768/dma.vi19.62

Fuente-Hernández L., de la Fuente-Ruiz E., Gracia-García P., Serrano-García I., Álvarez-Mon M.Á., Molina-Ruiz R.M. (2025), Using Social Media-based Positive Education to Challenge Negative Stereotypes of Aging: A quasi-Experimental Approach, „BMC Public Health”, nr 25. https://doi.org/10.1186/s12889-025-21327-0

Gałuszka D. (2023), Wirtualna jesień życia. Rozważania o roli gier cyfrowych w życiu osób starszych, Wydawnictwa AGH, Kraków.

Geena Davis Institute on Gender in Media (2021), Women over 50: The right to be seen on screen, https://geenadavisinstitute.org/research/women-over-50-the-right-to-be-seen-on-screen/ (dostęp: 29.07.2025).

Główny Urząd Statystyczny (2024), Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 r., GUS, Warszawa.

Goffman E. (2003), Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Kampka A. (2023), Konstruowanie podziałów pokoleniowych w paraspołecznej relacji vlogera i jego odbiorców, „Przegląd Socjologiczny”, nr 72(4), s. 135–158. https://doi.org/10.26485/PS/2023/72.4/6

Kostrzewska M., Wrukowska D.E. (2020), Senior in Social Media, „Humanitas University’s Research Papers Management”, nr 21(2), s. 245–260. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.2891

Kotowska I.E. (2021), Zmiany demograficzne w Polsce – jakie wyzwania rozwojowe przyniosą, Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa.

Makita M., Mas-Bleda A., Stuart E., Thelwall M. (2021), Ageing, Old Age and Older Adults: A Social Media Analysis of Dominant Topics and Discourses, Cambridge University Press, Cambridge.

Marody M. (2014), Jednostka po nowoczesności, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Maślanka T. (2007), Postęp społeczny a komunikacyjna teoria racjonalności Jürgena Habermasa, „Państwo i Społeczeństwo”, nr 7(2), s. 149–166.

Mękarski M. (2015), Senior zalogowany? Osoby starsze wobec nowych technologii: szansa czy bariera?, Biblioteka Jagiellońska, Kraków.

Orłowska M., Błeszyńska K.M. (2020), Edukacja a kompetencje cyfrowe seniora, „Kultura – Społeczeństwo – Edukacja”, nr 18(2). https://doi.org/10.14746/kse.2020.18.6.1

Pędich W. (1999), Ludzie starzy w perspektywie XXI wieku, „Ethos”, nr 3(47), s. 139–150.

Ractham P., Techatassanasoontorn A., Kaewkitipong L. (2022), Old but Not Out: Social Media Use and Older Adults’ Life Satisfaction, „Australasian Journal of Information Systems”, nr 26. https://doi.org/10.3127/ajis.v26i0.3269

Rosales A., Fernández-Ardèvol M. (2020), Ageism in the Era of Digital Platforms, SAGE Publications, London.

Shao Y., Yin Q. (2025), The Rise of Aging Influencers: Exploring Aging, Representation, and Agency in Social Media Spaces, EDUFBA, Salvador.

Tomczyk Ł., Kielar I. (2024), Empowering the Elderly in the Information Society: Redefining Digital Education for Polish Seniors in the Age of Rapid Technological Change, „Educational Gerontology”, s. 1–16. https://doi.org/10.1080/03601277.2024.2439908

Ulaniecka N., Lewandowska N. (2016), Inspiracje ze „szklanego ekranu” – czyli wpływ wizerunku seniorów w masowej kulturze na ich styl życia, https://www.researchgate.net/profile/Natalia-Ulaniecka (dostęp: 10.11.2025).

Wiśniewska L.A. (2014), Kult ciała a starość. Refleksje psychologiczne, „Rocznik Andragogiczny”, nr 21, s. 259–270. https://apcz.umk.pl/RA/article/view/RA.2014.019

Woźniak Z. (2011), Profilaktyka starzenia się i starości – mrzonka czy konieczność?, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, nr LXXIII(1), s. 231–254.

Woźniak Z. (2013), Oblicza starości – między mitami a rzeczywistością, „Studia Kulturoznawcze”, nr 2(4), s. 9–23.

Xu W. (2021), Ageism in the Media: Online Representations of Older People, Linköping University, Linköping.