Postawy polskich kobiet wobec feminizmu. O samoograniczającej się świadomości feministycznej kobiet

Monika  Frąckowiak-Sochańska

doi:10.18778/0208-600X.39.09

Autor

Monika Frąckowiak-Sochańska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Socjologii

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.39.09

Słowa kluczowe:

postawy, feminizm, tożsamość, płeć społeczno–kulturowa (gender), współczesne społeczeństwo polskie

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza postaw polskich kobiet wobec feminizmu oraz ich interpretacja w kontekście różnorodnych uwarunkowań społeczno-kulturowych o zasięgu globalnym oraz lokalnym (specyficznie polskim). Podstawą empiryczną tekstu są przeprowadzone przez autorkę badania ilościowe – sondaż na kwotowej próbie dorosłych mieszkanek Poznania oraz badania jakościowe – wywiady pogłębione z kobietami reprezentującymi zróżnicowane kategorie społeczne i mającymi w związku z tym odmienne doświadczenia biograficzne. Zgromadzony materiał empiryczny pozwolił określić, które spośród postulatów feministycznych są atrakcyjne dla Polek, a które trudne do przyjęcia (i z jakich powodów). Istotną cechą postaw polskich kobiet wobec feminizmu jest rozdźwięk pomiędzy niechęcią wobec etykiety „feministki” a akceptacją poszczególnych postulatów, które można określić mianem feministycznych. Przyczyn niespójności postaw Polek wobec feminizmu można upatrywać w pozostających we wzajemnej interakcji mechanizmach historycznych, kulturowych i ekonomicznych. W procesie kształtowania postaw kobiet wobec feminizmu, czy w ogólniejszej perspektywie – preferencji wzorów relacji między płciami w społeczeństwie, ważną rolę odgrywa asynchroniczność poszczególnych aspektów modernizacji. Szczególną rolę przypisać należy rozdźwiękowi pomiędzy przemianami zasad funkcjonowania kobiet w sferze publicznej i prywatnej.W efekcie przekazy socjalizacyjne kierowane do kobiet zawierają różnorodne i wzajemnie sprzeczne elementy.

Bibliografia

Aronson E., Wilskon T., Ackert R. (1997), Psychologia społeczne. Serce i umysł, Poznań: Zysk i S-ka.

Beck U. (2002), Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności, Warszawa: Scholar.

Budrowska B. (2000), Macierzyństwo jako punkt zwrotny w życiu kobiety, Wrocław: Funna.

CBOS (2006a), Opinie o pracy zawodowej kobiet, Warszawa.

CBOS (2006b), Udział kobiet w życiu publicznym, Komunikat z badań, Warszawa.

CBOS (2010), Parytety prawną gwarancją większego udziału kobiet w polityce, Warszawa.

Chmura-Rutkowska I. (2010), „Poznaj swego wroga” – reprezentacje kobiecości i męskości w wybranych popularnych czasopismach wydawanych w Polsce po 1989 roku, [w:] FrąckowiakSochańska M., Królikowska S. (red.), Kobiety w polskiej transformacji 1989–2009. Podsumowania, interpretacje, prognozy, Toruń: Adam Marszałek.

Duch-Krzystoszek D. (2007), Kto rządzi w rodzinie. Socjologiczna analiza relacji w małżeństwie, Warszawa: IFiS PAN.

Faludi S. (1991), Backlash. The Undeclared War Against American Women, New York: Crown Publishers.

Frąckowiak-Sochańska M. (2009a), (Post)feminizm – dyskurs egalitarny czy narzędzie generowania nierówności? Spór o obszary (nie)równości płci, [w:] Podemski K. (red.), Spór o społeczne znaczenie społecznych nierówności, Poznań: Wyd. UAM.

Frąckowiak-Sochańska M. (2009b), Preferencje ładów normatywnych w postawach kobiet wobec wartości w Polsce na przełomie XX i XXI wieku, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Frąckowiak-Sochańska M. (2010), Aksjologiczny wymiar tożsamości kobiet polskich – obszary ciągłości i zmiany, [w:] Frąckowiak-Sochańska M., Królikowska S. (red.), Kobiety w polskiej transformacji 1989–2009. Podsumowania, interpretacje, prognozy, Toruń: Adam Marszałek.

Friedan B. (1963), The Feminine Mistique, New York: W. W. Horton.

Friedan B. (1998), The Second Stage. With a New Introduction, Cambridge: Harvard University Press.

Fuszara M. (2010), Kobiety w polityce w okresie transformacji w Polsce, [w:] Frąckowiak-Sochańska M., Królikowska S. (red.), Kobiety w polskiej transformacji 1989–2009. Podsumowania, interpretacje, prognozy, Toruń: Adam Marszałek.

Graff A. (2001), Świat bez kobiet. Płeć w polskim życiu publicznym, Warszawa: WAB.

Graff A. (2003), Feministki – córki feministek, czyli trzecia fala dobija do brzegu, [w:] Kowalczyk I.. Zierkiewicz E. (red.), W poszukiwaniu małej dziewczynki, Poznań: Stowarzyszenie Kobiet Konsola.

Graff A. (2008), Rykoszetem. Rzecz o płci, seksualności i narodzie, Warszawa: WAB.

Gromkowska A. (2000), Kobiecość w kulturze globalnej. Rekonstrukcje i reprodukcje, Poznań: Wolumin.

Hansen-Shaevitz M. (1984), The Superwoman Syndrome, New York: Warner Books.

Korolczuk E. (2010), Z matki na córkę? Ku międzygeneracyjnemu modelowi przemian kobiecej tożsamości we współczesnej Polsce, [w:] Frąckowiak-Sochańska M., Królikowska S. (red.), Kobiety w polskiej transformacji 1989–2009. Podsumowania, interpretacje, prognozy, Toruń: Adam Marszałek.

Kwak A. (2010), Niedokończony proces indywidualizacji kobiet – czy Ulrich Beck ma rację?, [w:] Frąckowiak-Sochańska M., Królikowska S. (red.), Kobiety w polskiej transformacji 1989– 2009. Podsumowania, interpretacje, prognozy, Toruń: Adam Marszałek.

Malinowska E. (2001), Kobiety i feministki, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2.

Marody M., Giza-Poleszczuk A. (2000), Być kobietą, być mężczyzną – czyli o przemianach tożsamości związanej z płcią we współczesnej Polsce, [w:] Marody M. (red.), Między rynkiem a etatem. Społeczne negocjowanie polskiej rzeczywistości, Warszawa: Scholar.

Nowak S. (1979), System wartości społeczeństwa polskiego, „Studia Socjologiczne”, nr 4.

Penn S. (1994), Tajemnica państwowa, „Pełnym Głosem”, nr 2.

Penn S. (2003), Podziemie kobiet, Warszawa: Rosner & Wspólnicy.

Putnam Tong R. (2002), Myśl feministyczna. Wprowadzenie, Warszawa: PWN.

Siemieńska R. (2003), Polacy i Polki w życiu publicznym – podobni czy różni od mieszkańców Unii Europejskiej, [w:] Siemieńska R. (red), Aktorzy życia publicznego. Płeć jako czynnik różnicujący, Warszawa: Scholar.

Titkow A. (1995), Kobiety pod presją? Proces kształtowania się tożsamości, [w:] Titkow A., Domański H. (red.), Co to znaczy być kobietą w Polsce, Warszawa: IFiS PAN.

Titkow A., Duch-Krzystoszek D., Budrowska B. (2004), Nieodpłatna praca kobiet. Mity, realia, perspektywy, Warszawa: IFiS PAN.

Wincławska M., Brodzińska B. (2010), Kobiety i mężczyźni w reklamie telewizyjnej wczoraj i dziś, [w:] Frąckowiak-Sochańska M., Królikowska S. (red.), Kobiety w polskiej transformacji 1989–2009. Podsumowania, interpretacje, prognozy, Toruń: Adam Marszałek.

Ziółkowski M. (1994), Pragmatyzacja świadomości społeczeństwa polskiego, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 4.