Nierówności w stanie zdrowia między kobietami a mężczyznami w kontekście płci biologicznej oraz społeczno-kulturowej
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-600X.39.03Słowa kluczowe:
płeć biologiczna, płeć społeczno-kulturowa, męskość, kobiecość, zachowania zdrowotne, zachowania związane ze zdrowiem, zachowania antyzdrowotneAbstrakt
Uznając płeć jako jeden z istotnych wyznaczników nierówności w stanie zdrowia pomiędzy kobietami a mężczyznami, należy zwrócić uwagę na dwa typy zależności. Pierwszy odpowiadać będzie zróżnicowaniu wynikającemu z przyczyn biologicznych (sex), drugi natomiast – ze społeczno-kulturowych (gender). Obok przyczyn biologicznych wynikających z płci biologicznej, nierówności w stanie zdrowia pomiędzy kobietami a mężczyznami biorą się również z odmiennych wzorów zachowań w ramach pełnionych ról społecznych, odmiennych stylów życia czy zróżnicowanych postaw wobec zdrowia i choroby, które z kolei warunkowane są wieloma różnorodnymi czynnikami społeczno-kulturowymi, wśród których ważną rolę odgrywają stereotypy płci. Odmienne sposoby socjalizowania dziewczynek i chłopców do ról małżeńsko-rodzinnych oraz zawodowych, odmienny rodzaj więzi społecznych charakteryzujący kobiety i mężczyzn, odmienne cechy osobowości uznawane za typowo „kobiece” lub „męskie” – mają bezpośredni wpływ na pozycje obu płci w stratyfikacji społecznej. Wykształcenie, dostęp do pracy, wykonywany zawód czy dochody różnicują dodatkowo w znacznym stopniu postawy wobec zdrowia i choroby. Płeć kulturowa (gender) kształtowana jest już w toku wczesnej socjalizacji i podtrzymywana przez strukturę społeczną, stąd wzory kulturowe w odniesieniu do kobiecości i męskości uwidaczniające się w wielu sferach życia społecznego dotyczą również praktykowania zachowań zdrowotnych zagrażających zdrowiu czy antyzdrowotnych. Mężczyźni i kobiety charakteryzują się odmiennym podejściem do dbania o zdrowie, do profilaktyki zdrowotnej, do zachowań zagrażających zdrowiu czy antyzdrowotnych. Stereotypy związane z płcią w istotny sposób wpływają za zdrowie somatyczne oraz psychiczne kobiet i mężczyzn.Bibliografia
Abraham S., Llewellyn-Jones D. (1995), Anoreksja, bulimia, otyłość, Warszawa: PWN.
Beskid L., Milic-Czerniak R., Sufin Z. (1995), Polacy a nowa rzeczywistość ekonomiczna, Warszawa: IFiS PAN.
Bordo S. (1993), Unbearable Weight. Feminism, Western Culture, and the Body, Berkley: University of California Press.
Cierpiałkowska L., Ziarko M. (2010), Psychologia uzależnień – alkoholizm, Warszawa: PWN.
Czapiński J. (2005), Cechy osobowości i styl życia, [w:] Czapiński J., Panek T. (red.), Diagnoza społeczna 2005. Warunki i jakość życia Polaków, Warszawa: vizja Press & IT.
Deaux K., Lewis L. (1984), The Structure of Gender Stereotypes. Interrelationships among Components and Gender Label, „Journal of Personality and Social Psychology”, vol. 46. DOI: https://doi.org/10.1037//0022-3514.46.5.991
Doyal L. (1995), What Makes Women Sick. Gender and Political Economy of Health, London: Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-24030-2
Ettorre E. (1992), Women and Substance Abuse, New York: Rutgers University Press. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-22252-0
Ettorre E. (1997), Womenand Alcohol. A Private Pleasure or Public Problem?, London: Women’s Press.
Fairburn C. G., Beglin S. J. (1990), Studies of the Epidemiology of Bulimia Nervosa, „American Journal of Psychiatry”, vol. 147. DOI: https://doi.org/10.1176/ajp.147.4.401
Frąckowiak-Sochańska M. (2009), Preferencje ładów normatywnych w postawach kobiet wobecwartości w Polsce na przełomie XX i XXI wieku, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Giddens A. (2004), Socjologia, Warszawa: PWN.
Goldbloom D. S., Garfinkel P. E. (1993), Anorexia Nervosa and Bulimia Nervosa – Diagnosticissues and Factors, [w:] Kennedy S. H. (ed.), Handbook of Eating Disorders, Toronto: University of Toronto.
Helgeson v. S. (1995), Masculinity, Men’s Roles, and Coronary Heart Disease, [w:] Sabo D., Gordon D. F. (eds.), Men’s Health and Illness, Thousand Oaks: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781452243757.n4
Holzer J.Z. (2003), Demografia, Warszawa: PWE.
Hu Y., Goldman N. (1990), Mortality Differentials by Marital Status: An International Comparison, „Demography”, vol. 27. DOI: https://doi.org/10.2307/2061451
Jarosz M. (1997), Samobójstwo, Warszawa: PWN.
Królikowska S. (2001), Wizerunek kobiety w prasie kobiecej na przykładzie „Twojego Stylu”, [w:] Kotlarska-Michalska A. (red.), Wizerunki kobiet, Poznań: Wyd. Nauk. WSzNHi Dz.
Leary M. R. (1999), Wywieranie wrażenia na innych. O sztuce autoprezentacji, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Mały rocznik statystyczny Polski (2011), Warszawa: Zakład Wydawnictw Statystycznych.
Mandal E. (2000), Podmiotowe i interpersonalne konsekwencje stereotypów związanych zpłcią, Katowice: Wyd. UŚ.
Mandal E. (2003), Kobiecość i męskość. Popularne opinie a badania naukowe, Warszawa: Żak.
Melosik Z. (1996), Tożsamość, ciało i władza, Poznań–Toruń: Edytor.
Oakley A. (1972), Sex, Gender and Society, London: Temple Smith.
Oakley A. (1981), Subject Women, Oksford: Martin Robertson.
Ostrowska A. (1980), Problemy zdrowia i opieki lekarskiej w opiniach społeczeństwa polskiego, Warszawa: OBOP.
Ostrowska A. (1999), Styl życia a zdrowie. Z zagadnień promocji zdrowia, Warszawa: IFiS PAN.
Renzetti C., Curran D. (2005), Mężczyźni, kobiety i społeczeństwo, Warszawa: PWN.
Rocznik demograficzny (2010), Warszawa: GUS.
Rogucka E. (1997), Społeczne uwarunkowania przedwczesnej umieralności ludności dorosłej inadumieralność mężczyzn w Polsce, [w:] Kolbuszewski J. (red.), Problemy współczesnejtanatologii, Wrocław: WTN.
Russo N., Green L. (2002), Kobiety a zdrowie psychiczne, [w:] Wojciszke B. (red.), Kobiety i mężczyźni: odmienne spojrzenia na różnice, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Ryczek J. (2006), Piękno w kulturze ponowoczesnej, Kraków: Rabid.
Slany K., Kluzowa K. (2004), Kształtowanie systemu wartości jako kierunek działań politykiludnościowej, [w:] Graniewska D. (red.), Sytuacja rodzin i polityka rodzinna w Polsce. Uwarunkowania demograficzne i społeczne, Warszawa: IPiSP.
Slany K., Struzik J., Wojnicka K. (red.), (2011), Gender w społeczeństwie polskim, Kraków: Nomos.
Sonenstein F. L. (1999), Teenage American Males: Growing Up with Risk, „Scientific American”, vol. 10.
Stillion J. M. (1995), Premature Death among Males, [w:] Sabo D., Gordon D. F. (red.), Men’s Health and Illness, Thousand Oaks: Sage.
Szacka B. (2011), Gender i płeć, [w:] Slany K., Struzik J., Wojnicka K. (red.), Gender w społeczeństwie polskim, Kraków: Nomos.
Sztompka P. (2002), Socjologia. Analiza społeczeństwa, Kraków: Znak. Taranowicz I. (2010), Zdrowie i sposoby radzenia sobie z jego zagrożeniami. Analizasocjologiczna, Wrocław: Arboretum.
Titkow A. (1983), Zachowania i postawy wobec zdrowia i choroby, Warszawa: PWN.
Titkow A., Duch-Krzystoszek D., Budrowska B. (2004), Nieodpłatna praca kobiet. Mity, realia, perspektywy, Warszawa: IFiS PAN.
Tobiasz-Adamczyk B. (1999), Uwarunkowania stanu zdrowia kobiet starszych wiekiem, „Promocja Zdrowia. Nauki Społeczne i Medycyna”, t. 16.
Tobiasz-Adamczyk B. (2000), Wybrane elementy socjologii zdrowia i choroby, Kraków: Wyd UJ.
Trwanie życia w 2010 roku (2011), Informacje i opracowania statystyczne, Warszawa: GUS, Zakład Wydawnictw Statystycznych.
Waldron I. (1995), Contributionsof Changing Gender Differences in Behavior and Social Roles to Changing Gender Differences in Morality, [w:] Sabo D., Gordon D. F. (eds.), Men’s Health and Illness, Thousand Oaks: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781452243757.n2
Wilsnack S. C., Wilsnack R. W., Hiller-Sturmhofel S. (1997), Jak piją kobiety? Epidemiologie picia alkoholu oraz picia problemowego wśród kobiet, [w:] Ślósarska M. (red.), Kobiety i alkohol, Warszawa: PARPA.
Wolska M. (1999), Zaburzenia odżywiania w perspektywie kulturowej i społecznej, [w:] Józefik B. (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania się, Kraków: Wyd UJ.
Zatoński W. (1996), DlaczegoPolacy, szczególnie mężczyźni żyją krócej?, [w:] Dlaczego polscy mężczyźni umierają tak wcześnie?, Warszawa: Kancelaria Prezydenta RP.
CBOS (1991), Opinia publiczna o paleniu tytoniu i jego skutkach, Warszawa.
CBOS (1996), Polacy i papierosy. Czy restrykcyjne prawo jest skuteczne?, Warszawa.
CBOS (2000), Nawyki żywieniowe i upodobania kulinarne Polaków, Warszawa.
CBOS (2001), Troska o sprawność fizyczną – sport, rekreacja i rehabilitacja, Warszawa.
CBOS (2003a), Stosunek do własnego ciała – ideał pięknej kobiety i przystojnego mężczyzny, Warszawa.
CBOS (2003), O aktywności fizycznej Polaków, Warszawa.
CBOS (2004), Wartości życiowe, Warszawa.
CBOS (2005), Upodobania kulinarne, nawyki żywieniowe i zachowania konsumenckie Polaków, Warszawa.
CBOS (2006), Kobiety i mężczyźni o podziale obowiązków domowych, Warszawa.
CBOS (2007), Postawy wobec wybranych substancji psychoaktywnych, Warszawa.
CBOS (2008), Postawy wobec palenia papierosów, Warszawa.
CBOS (2010a), Postawy wobec alkoholu, Warszawa.
CBOS (2010), Zachowania i nawyki żywieniowe Polaków, Warszawa.
CBOS (2011), Postawy wobec palenia papierosów, Warszawa.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
