Rola kontekstu społeczno-kulturowego w konstrukcji kobiecości zawodniczek uprawiających sport wyczynowy

Karolina Kierońska-Olszewska

doi:10.18778/0208-600X.97.06

Autor

Karolina Kierońska-Olszewska Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, Katedra Nauk Humanistycznych i Społecznych https://orcid.org/0009-0007-1622-2424

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.97.06

Słowa kluczowe:

sport, płeć, środowisko społeczne, kobiecość

Abstrakt

Dotychczasowa literatura wskazuje, że zaangażowanie w sport wyczynowy sytuuje zawodniczki w paradoksalnej relacji związanej z odtwarzaniem i konstruowaniem własnej kobiecości, zwłaszcza w dyscyplinach kojarzonych z męskością. Niniejsze badanie obejmuje także dyscypliny stereotypowo uznawane za „kobiece” oraz te, które nie są wyraźnie kojarzone ani z kobiecością, ani z męskością.

Odwołując się do teorii Mimi Schippers (2007), celem badania była analiza wpływu środowiska społecznego na konstruowanie kobiecości wśród zawodniczek uprawiających dyscypliny „męskie”, „kobiece” i „neutralne” pod względem płci. Zastosowano jakościową metodę indywidualnych, częściowo ustrukturalizowanych wywiadów pogłębionych (N = 18).

Wyniki wskazują, że środowisko społeczne znacząco kształtuje wzorce kobiecości. Zawodniczki uprawiające dyscypliny „kobiece” doświadczały wdrażania w model kobiecości hegemonicznej, głównie przez trenerów. W przypadku dyscyplin „męskich” zawodniczki wskazywały na niski poziom postrzeganej atrakcyjności i poczucie niezgodności z tradycyjnymi ramami kobiecości, a także świadomość, że ich obecność może zagrozić męskiej hegemonii. Dyscypliny „neutralne” nie ujawniały wyraźnych różnic w postrzeganiu kobiecości. Badanie podkreśla zróżnicowanie postrzegania kobiecości oraz znaczenie edukowania wszystkich aktorów zaangażowanych w sport wyczynowy.

Bibliografia

Adams M.L. (2011), Artistic Impressions: Figure Skating, Masculinity, and the Limits of Sport, University of Toronto Press, Toronto.

Adjepong A. (2017), „We’re, Like, a Cute Rugby Team”: How Whiteness and Heterosexuality Shape Women’s Sense of Belonging in Rugby, „International Review for the Sociology of Sport”, nr 52(2).

Allain K.A., Dotto S. (2022), „She’s Twice Their Age”: Representations of Aging and the Creation of an Age Order in Women’s Gymnastics, „Communication & Sport”, nr 12(5).

Béki P., Gál A. (2013), Rhythmic Gymnastics vs. Boxing: Gender Stereotypes from the Two Poles of Female Sport, „Physical Culture and Sport. Studies and Research”, nr 58(1).

Bradley H. (2013), Gender, John Wiley & Sons, Cambridge.

Braun V., Clarke V. (2022), Analiza tematyczna. Praktyczny przewodnik, przeł. D. Przygucka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Broad K.L. (2001), The Gendered Unapologetic: Queer Resistance in Women’s Sport, „Sociology of Sport Journal”, nr 18(2).

Byczkowska D. (2012), Ciało w tańcu. Analiza socjologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Cervin G. (2021), Degrees of Difficulty: How Women’s Gymnastics Rose to Prominence and Fell from Grace, University of Illinois Press, Urbana-Champaign.

Connell R.W. (1987), Gender and Power: Society, the Person and Sexual Politics, Polity Press, Cambridge.

Connell R.W. (1995), Masculinities, University of California Press, Berkeley.

Connell R.W., Messerschmidt J.W. (2005), Hegemonic Masculinity: Rethinking the Concept, „Gender & Society”, nr 19(6).

Cox B., Thompson S. (2000), Multiple Bodies: Sportswomen, Soccer and Sexuality, „International Review for the Sociology of Sport”, nr 35(1).

Hamilton J. (2020), Undoing Gender or Overdoing Gender? Women MMA Athletes’ Intimate Partnering and the Relational Maintenance of Femininity, „Sociology of Sport Journal”, nr 37(4).

Hardin M., Greer J.D. (2009), The Influence of Gender-role Socialization, Media Use, and Sports Participation on Perceptions of Gender-appropriate Sports, „Journal of Sport Behavior”, nr 32(2), s. 207–226.

Hardy E. (2015), The Female ‘Apologetic’ Behaviour within Canadian Women’s Rugby: Athlete Perceptions and Media Influences, [w:] C. Litchfield, A. Osborne (red.), Gender, Media, Sport, Routledge, London–New York.

Jakubowska H. (2014), Gra ciałem. Praktyki i dyskursy różnicowania płci w sporcie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Jakubowska H., Byczkowska-Owczarek D. (2018), Girls in Football, Boys in Dance. Stereotypization Processes in Socialization of Young Sportsmen and Sportswomen, „Qualitative Sociology Review”, nr 14(2).

Koivula N. (2001), Perceived Characteristics of Sports Categorized as Gender-neutral, Feminine and Masculine, „Journal of Sport Behavior”, nr 24(4).

Krane V., Choi P.Y., Baird S.M., Aimar C.M., Kauer K.J. (2004), Living the Paradox: Female Athletes Negotiate Femininity and Muscularity, „Sex Roles”, nr 50.

Macro E., Viveiros J., Cipriano N. (2009), Wrestling with Identity: An Exploration of Female Wrestlers’ Perceptions, „Women in Sport and Physical Activity Journal”, nr 18(1).

Metheny E. (1965), Symbolic Forms of Movement: The Feminine Image in Sports, [w:] E. Metheny (red.), Connotations of Movement in Sport and Dance, Brown, Dubuque, s. 43–56.

Musto M., McGann P.J. (2016), Strike a Pose! The Femininity Effect in Collegiate Women’s Sport, „Sociology of Sport Journal”, nr 33(2).

Müller M. (2018), Leveraging Mega-event Legacies, Routledge, London.

Pericak K., Clarke C.V. (2023), Embodied Regulation: The Case of Women Collegiate Athletes, „Sport in Society”, nr 26(12).

Schippers M. (2007), Recovering the Feminine Other: Masculinity, Femininity, and Gender Hegemony, „Theory and Society”, nr 36.

Sobal J., Milgrim M. (2017), Gendertyping Sports: Social Representations of Masculine, Feminine, and Neither-gendered Sports among US University Students, „Journal of Gender Studies”, nr 28(1).

Steinfeldt J.A., Carter H., Benton E., Steinfeldt M.C. (2011), Muscularity Beliefs of Female College Student-athletes, „Sex Roles”, nr 64.

Voelker D.K., Reel J.J. (2018), “It’s Just a Lot Different Being Male Than Female in the Sport”: An Exploration of the Gendered Culture around Body Pressures in Competitive Figure Skating, „Women in Sport and Physical Activity Journal”, nr 28(1).

Xu Q., Fan M., Brown K.A. (2021), Men’s Sports or Women’s Sports?: Gender Norms, Sports Participation, and Media Consumption as Predictors of Sports Gender Typing in China, „Communication & Sport”, nr 9(2).