Młodzież europejska wobec aksjonormatywnych wyborów. Perspektywa międzygeneracyjna

Ewa Budzyńska

doi:10.18778/0208-600X.48.05

Autor

Ewa Budzyńska Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Socjologii

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.48.05

Słowa kluczowe:

rodzina, międzypokoleniowa transmisja wartości

Abstrakt

Sfera aksjonormatywna w społeczeństwach zachodnich ulega dość szybkim przemianom, wpisującym się w paradygmat teorii R. Ingleharta odnoszącej się do przejścia od wartości materialistycznych do postmaterialistycznych, od wartości tradycyjnych do liberalnych. Procesy przemian w systemach wartości uzależnione są od wielu czynników, w tym od procesów socjalizacji pierwotnej w rodzinie. Badania, jakie podjęto nad aksjonormatywnymi wyborami młodzieży studiującej na uniwersytetach w Nitrze oraz w Katowicach, pokazały z jednej strony ‒ stopień podobieństwa pomiędzy pokoleniem rodziców i dzieci w zakresie hierarchii wartości (np. wartości edukacyjno-stabilizacyjnych), a z drugiej strony ‒ stopień międzygeneracyjnego zróżnicowania aksjologicznych wyborów (np. spędzanie wolnego czasu, zainteresowania zawodowe). Badana młodzież wiele wartości zawdzięcza nie tylko rodzicom, ale także dziadkom (wartości moralne i cechy charakteru, historyczną wiedzę, praktyczne umiejętności, a przede wszystkim poczucie bycia kochanymi). Młodzież słowacka charakteryzuje się wyższym poziomem spójności rodzinnej niż młodzież polska (szczególnie w zakresie poziomu zaufania i udzielania pomocy członkom rodziny). Wyniki badań wskazują na większe znaczenie u polskiej i słowackiej młodzieży wartości tradycyjnych i materialistycznych niż liberalnych i postmaterialistycznych.

Bibliografia

Atlas of European Values [2013], http://www.atlasofeuropeanvalues.eu/homepage.php, 15.11.2013.

Boguszewski R. (2013), Rodzina ‒ jej współczesne znaczenie i rozumienie, CBOS, Warszawa.

Durkheim É. (1999), O podziale pracy społecznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

European Values Study [2013], http://www.jdsurvey.net/evs/EVSAnalize.jsp, 15.11.2013.

Fatyga B. (1999), Dzicy z naszej ulicy. Antropologia kultury młodzieżowej, Ośrodek Badań Mło- dzieży, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW, Warszawa.

Feliksiak M. (2013), Zadowolenie z życia, CBOS, Warszawa.

Halman L. (2001), The European Values Study. The Third Wave, Tilburg University Press, Tilburg.

Inglehart R., Basañez M., Moreno A. (1998), Human Values and Beliefs: A Cross-Cul- tural Sourcebook. Political, Religious, Sexual, and Economic Norms in 43 Societies: Findings from the 1990‒1993 World Values Survey, Ann Arbor, The University of Michigan Press, Michigan.

Jasińska-Kania A. (2002), Indywidualizacja i uspołecznienie: przekształcenia moralności w Polsce i Europie, [w:] A. J a s i ń s k a-K a n i a, M. M a r o d y (red.), Polacy wśród Europejczyków. Wartości społeczeństwa polskiego na tle innych krajów europejskich, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa, s. 212‒234.

Jasińska-Kania A. (2011), Dynamika zmian wartości zmian wartości Polaków na tle europejskim: EVS 1990 ‒ 1999 ‒ 2008, [w:] M. B u c h o l z, S. M a n d e s, T. S z a w i e l, J. W a w r z y n i a k (red.), Polska po 20 latach wolności, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 225‒239.

Jasińska-Kania A. (2012), Między rygoryzmem a permisywnością: przemiany moralności w Polsce i w Europie, [w:] A. J a s i ń s k a-K a n i a (red.), Wartości i zmiany. Przemiany postaw Polaków w jednoczącej się Europie, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa, s. 105–130.

Jawłowska A. (1995), Ład czy rozpad? Zmiany w sferze aksjonormatywnej, [w:] A. S u ł e k, J. S t y k, I. M a c h a j (red.), Ludzie i instytucje. Stawanie się ładu społecznego. Pamiętnik IX Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego, Lublin, 27‒30 VI 1994, PTS, Wydawnictwo UMCS, Lublin, vol. 2, s. 15‒25.

Juszczyk-Frelkiewicz K. (2013), Kohabitacja w świadomości studentów polskich i słowackich na tle przemian życia rodzinnego. Socjologiczne studium porównawcze opinii wybranych środowisk uniwersyteckich, Uniwersytet Śląski, Katowice, (niepublikowana rozprawa doktorska).

Kacprowicz G. (2012), Małżeństwo jako obszar przemian zachowań i wartości Europejczyków, [w:] A. J a s i ń s k a-K a n i a (red.), Wartości i zmiany. Przemiany postaw Polaków w jednoczącej się Europie, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa, s. 31‒50.

Kiciński K. (2002), Orientacje moralne społeczeństwa polskiego, [w:] J. M a r i a ń s k i (red.), Kondycja moralna społeczeństwa polskiego, Wydawnictwo WAM, Polska Akademia Nauk, Kraków, s. 368‒403.

Kwaśniewicz W. (2001), Kilka refleksji o przemianach moralności w okresie transformacji ustrojowej, [w:] B. G o ł ę b i o w s k i (red.), Moralność Polaków. Etos i etnos. Dylematy współczesne, Oficyna Wydawnicza „Stopka”, Łomża, s. 63‒72.

MacIver R. M., Page Ch. H. (1983), Religia a moralność, [w:] F. A d a m s k i (red.), Socjologia religii. Wybór tekstów, WAM, Kraków, s. 158‒164.

Mariański J. (1995), Młodzież między tradycją i ponowoczesnością, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin.

Mariański J. (2001), Kryzys moralny czy transformacja wartości? Studium socjologiczne, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin.

Mariański J. (2006), Socjologia moralności, Wydawnictwo KUL, Lublin.

Merton R. K. (2002), Teoria socjologiczna i struktura społeczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Parsons T. (1969), Struktura społeczna a osobowość, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.

Poleszczuk J. (2002), Rodzina, małżeństwo, prokreacja: racjonalizacja strategii reprodukcyjnych, [w:] A. J a s i ń s k a-K a n i a, M. M a r o d y (red.), Polacy wśród Europejczyków, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa, s. 257‒279.

Świątkiewicz W. (2010), Między sekularyzacją i deprywatyzacją. Socjologiczne refleksje wokół polskiej religijności w kontekście europejskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Szafraniec K. (2002), Anomia okresu transformacji a orientacje normatywne młodzieży. Perspektywa międzygeneracyjna, [w:] J. M a r i a ń s k i (red.), Kondycja moralna społeczeństwa polskiego, Wydawnictwo WAM, PAN, Kraków, s. 453‒480.

Sztompka P. (1983), Zmiana strukturalna społeczeństwa: szkic teorii, „Studia Socjologiczne”, nr 2, s. 124‒151.

Sztompka P. (2002), Socjologia. Analiza społeczeństwa, Znak, Kraków.

Turowski J. (1995), Podstawy ładu normatywnego w pluralistycznym społeczeństwie, [w:] A. S u ł e k, J. S t y k, I. M a c h a j (red.), Ludzie i instytucje. Stawanie się ładu społecznego. Pamiętnik IX Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego, Lublin, 27‒30 VI 1994, PTS, Wydawnictwo UMCS, Lublin, vol. 2, s. 9‒14.

Turska A. (1993), The Dynamics of Normative Order in Post-Totalitarian Society, „Polish Sociological Review”, No. 3, s. 233‒248.

Wrzesień W. (2003), Jednostka ‒ rodzina ‒ pokolenie, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.

Ziółkowski M. (1995), Pragmatyzacja świadomości społeczeństwa polskiego, [w:] A. S u - ł e k, J. S t y k, I. M a c h a j (red.), Ludzie i instytucje. Stawanie się ładu społecznego. Pamiętnik IX Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego, Lublin, 27‒30 VI 1994, PTS, Wydawnictwo UMCS, Lublin, vol. 2, s. 27‒47.

Znaniecki F. (1992), Nauki o kulturze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.