Dziecko, rodzina i państwo w polskiej debacie welfare. Analiza przypadku w perspektywie paniki moralnej

Magdalena Rek-Woźniak; Wojciech Woźniak

doi:10.18778/0208-600X.50.03

Autor

Magdalena Rek-Woźniak Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno- Socjologiczny, Katedra Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej, Instytut Socjologii
Wojciech Woźniak Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno- Socjologiczny, Katedra Socjologii Stosowanej i Pracy Socjalnej, Instytut Socjologii

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.50.03

Słowa kluczowe:

panika moralna, rodzina, państwo, prawa dzieci, przeciwdziałanie przemocy w rodzinie

Abstrakt

W artykule zawarto analizę dyskursu publicznego w Polsce dotyczącego relacji między prawami dzieci i rodzin a działaniami państwa, które poprzez systemy prawny i legislację stara się zapewnić przestrzeganie zdefiniowanych w aktach prawnych norm i wyznawanych wartości. Teoretyczną ramę analiz stanowi koncepcja paniki moralnej, często aplikowana w badaniach relacji między państwem a innymi podmiotami/aktorami społecznymi, niewykorzystywana jednak do tej pory w badaniach nad polskim dyskursem publicznym. Podstawową tezą artykułu jest przekonanie, że brak paniki moralnej dotyczącej praw dzieci, ich dobrostanu i bezpieczeństwa, może być efektem niskiej pozycji tej problematyki w agendzie problemów społecznych poruszanych w debacie publicznej, szczególnie w porównaniu ze znaczeniem przypisywanym prawom tradycyjnie rozumianej i definiowanej rodziny. Analiza empiryczna dotyczy trwającej się w latach 2008‒2010 debaty publicznej na temat zmian w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Jako schemat analityczny wykorzystano w tekście model hybrydalny analiz paniki moralnej, integrujący wcześniej dominujące podejścia (model sekwencyjny i atrybucyjny).

Bibliografia

Badanie dotyczące zjawiska przemocy w rodzinie wobec dzieci. Opinie ofiar, sprawców i świadków o występowaniu i okolicznościach występowania przemocy w rodzinie wobec dzieci. Raport z badania (2008), TNS OBOP, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, http://www.niebieskalinia.org/download/Badania/TNS_OBOP_II_2008.pdf, 15.06.2011.

Bicie dzieci w rodzinie polskiej (2005), TNS OBOP, http://www.tnsglobal.pl/archive-report/id/4296, 15.06.2011.

Butler I., Drakeford M. (2005), Scandal, Social Policy and Social Welfare, Houndmills, New York. DOI: https://doi.org/10.46692/9781847421326

Child Poverty in Perspective: An Overview of Child Well-Being in Rich Countries, Innocenti Report Card 7 (2007), UNICEF Innocenti Research Centre, Florence.

Cohen S. (2002), Folk Devils and Moral Panics. The Creation of the Mods and Rockers, 3rd Ed., Routledge, London ‒ New York.

Cornwell B., Linders A. (2002), The Myth of Moral Panic: An Alternative Account of LSD Prohibition, „Deviant Behavior”, Vol. 23, No. 4, s. 307‒30. DOI: https://doi.org/10.1080/01639620290086404

Critcher C. (2003), Moral Panics and the Media, Open University Press, Maidenhead ‒ New York.

Critcher C. (2008), Moral Panic Analysis: Past, Present and Future, „Sociology Compass”, Vol. 4, No. 2, s. 1127–1144. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1751-9020.2008.00122.x

Domagalski M., Zalewski T. (2009), Czy powstanie policja rodzinna, „Rzeczpospolita”, http://archiwum.rp.pl/artykul/840403-Czy-powstanie-policja-rodzinna.html, 29.01.2009.

Doyle V. (2008), How to Make „Kiddie-Porn in Canada”: Law Enforcement in the Media, and Moral Panic in the Age of AIDS, [w:] C. Krinsky (ed.), Moral Panics over Contemporary Children and Youth, Ashgate, Farnham‒Burlington, s. 77‒94.

Druk nr 1698 ‒ o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw wraz z projektami aktów wykonawczych (2009), Sejm RP, http://orka.sejm.gov.pl/Druki6ka.nsf/0/E7D206E9D4B5292AC125756100371248/$file/1698.pdf, 22.09.2014.

Druki Sejmowe VI kadencja (2009), http://orka.sejm.gov.pl/Druki6ka.nsf/wgdruku/1698, 23.09.2014.

Elbanowska K., Elbanowski T. (2010), Polska dyskryminuje rodziców, „Fakt”, http:// www.fakt.pl/Polska-dyskryminuje-rodzicow,artykuly,79760,1.html, 10.06.2011.

Fundacji „ePaństwo” (2010), http://epf.org.pl/, 23.09.2014.

Goode E., Ben-Yehuda N. (2009) Moral Panics. The Social Construction of Deviance, 2nd Ed., Wiley‒Blackwell, Chichester‒Malden. DOI: https://doi.org/10.1002/9781444307924

Hall S. et al. (1978), Policing the Crisis: Mugging, the State and Law and Order, Macmillan, Londyn.

Harrold-Claesson R. (2006), Smacking children is not harmful, „Scoop”, 15.11.2006, http://www.scoop.co.nz/stories/PO0610/S00150.htm, 17.07.2011.

Jenkins P. (1992), Intimate Enemies: Moral Panics in Contemporary Great Britain, Aldine de Gruyter, New York.

Klocke B. V., Muschert G. W. (2010), A Hybrid Model of Moral Panics: Synthesizing the Theory and Practice of Moral Panic Research, „Sociology Compass”, Vol. 5, No. 4, s. 295‒309. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1751-9020.2010.00281.x

Krinsky C. (2008), Introduction, [w:] C. Krinsky (ed.), Moral Panics over Contemporary Children and Youth, Ashgate, Farnham‒Burlington, s. 1‒13.

Kucharski D., Marczyńska M. (2004), Wstrząsające zeznania 12-letniej Moniki: ‒ Widziałam, jak tata mordował, „Super Express”, 4 czerwca, s. 1.

Laming W. H. (2003), The Victoria Climbié Inquiry: Report of an Inquiry by Lord Laming, (Cmnd 5730), HMSO, Londyn, http://www.dh.gov.uk/prod_consum_dh/groups/dh_digitalassets/documents/digitalasset/dh_110711.pdf, 18.07.2011.

Leszczyński A. (2010), Paradoks współczucia. Bieda i wykluczenie w oczach dziennikarzy, [w:] P. Żuk (red.), Podziały klasowe i nierówności społeczne ‒ refleksje społeczne 20 lat po zmianie systemowej, Oficyna Naukowa, Warszawa, s. 259‒270.

Lyon C. M. (2007), The Lived Lives of Children in Liverpool. Exploring the position of children and young people in Liverpool. A Response to Professor Jonathan Bradshaw, Children’s Society Edward Rudolf, University of Liverpool, Liverpool, (Memorial Lecture).

Makowski G. (2008), Korupcja jako problem społeczny, Wydawnictwo Trio, Warszawa.

Markowska A. (2004), Skazani na piekło, „Gazeta Wyborcza”, 22.06.2004, s. 1.

Matuchniak-Krasuska A. (1991), Kategorie i reguły polskiego dyskursu o aborcji, [w:] M. Czyżewski, K. Dunin, A. Piotrowski (red.), Cudze problemy. O ważności tego, co nieważne, Ośrodek Badań Społecznych, Warszawa, s. 100‒123.

Merrick D. (2006), Social Work and Child Abuse, Still walking the tightrope?, Routledge, London ‒ New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203000861

Miś L. (2007), Ramy problemu bezrobocia w telewizyjnych programach informacyjnych TVN i TVP1, [w:] J. Klebaniuk (red.), Oblicza nierówności społecznych, Wydawnictwo ENETEIA, Warszawa, s. 341‒356.

Nowacka-Isaksson A. (2010), Dyktatura urzędników socjalnych. Wywiad z R. Harrold-Claesson, 17.05.2010, „Rzeczpospolita”, http://www.rp.pl/artykul/480850.html, 17.07.2011.

Oorschot W. van, Opielka M., Pfau-Effinger B. (eds.) (2008), Culture and Welfare State. Values and social policy in comparative perspective, Edward Elgar, Cheltenham (UK) ‒ Northampton (MA).

Parker D. (2007), Children and the Policy Agenda: Government Responses to the Innocenti Report Card, Paper to the International Society for Child Indicators Inaugural Conference, Chicago, USA, 26–28.06.

Parton N. (1985), The Politics of Child Abuse, Macmillan, London. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-17830-8

Parton N. (2004), From Maria Colwell to Victoria Climbié: reflections on public inquiries into child abuse a generation apart, “Child Abuse Review”, Vol. 13, No. 2, s. 80–94. DOI: https://doi.org/10.1002/car.838

Payne R. (2008), Virtual Panic: Children Online and the Transmission of Harm, [w:] C. Krinsky (ed.), Moral Panics over Contemporary Children and Youth, Ashgate, Farnham–Burlington, s. 31‒46.

Pfau-Effinger B. (2005), Culture and welfare state policies: Reflections on a complex interrelation, “Journal of Social Policy”, Vol. 34, No. 1, s. 3‒20. DOI: https://doi.org/10.1017/S0047279404008232

Przemoc w rodzinie (2012), http://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/przemoc-w-rodzinie/50863, Przemoc-w-rodzinie.html, 23.09.2014.

Rafałowicz M. (2009), Klaps to nie znęcanie się, „Rzeczpospolita”, wywiad z Joanną Krupską, http://www.rp.pl/artykul/284362.html, 31.03.2009.

Reder P., Duncan S. (2004), Making the most of the Victoria Climbié Inquiry Report, „Child Abuse Review”, Vol. 13, No. 2, s. 95‒114. DOI: https://doi.org/10.1002/car.834

Reich J. R. (2008), The Child Welfare System and State Intervention in Families: From Historical Patterns to Future Questions, “Sociology Compass”, Vol. 3, No. 2, s. 888–909. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1751-9020.2008.00111.x

R e k M. (2007), Nierówności społeczne w debacie prasowej: dyskusja o polskiej biedzie na łamach „Gazety Wyborczej”, [w:] J. K l e b a n i u k (red.), Oblicza nierówności społecznych, Wydawnictwo ENETEIA, Warszawa, s. 357‒374.

Rek-Woźniak M. (2012), Dobroczyńcy, biurokracji, kozły ofiarne? O społecznym konstruowaniu wizerunku pracowników socjalnych w Polsce, „Kultura i Społeczeństwo”, vol. LVI, nr 1, s. 101–125. DOI: https://doi.org/10.2478/v10276-012-0005-5

R e k-W o ź n i a k M., W o ź n i a k W. (2013), Children Pushed Aside: Moral Panic over Families and the State in Contemporary Poland, [w:] C. K r i n s k y (ed.), The Ashgate Research Companion to Moral Panics, Ashgate, Farnham‒Burlington, s. 249‒264.

Reszka P. (2008), I przestałam być człowiekiem, „Gazeta Wyborcza”, Duży Format, 1.09.2008, s. 6.

Reykowski J. (1999), Kolektywizm i indywidualizm jako kategorie opisu zmian społecznych i mentalności, [w:] K. Gawlikowski et al. (red.), Indywidualizm a kolektywizm, IFIS PAN, Warszawa, s. 23–49.

Sajkowska M. (2009), Bicie dzieci. Postawy i doświadczenia dorosłych Polaków. Raport z badań, Fundacja Dzieci Niczyje, http://www.dziecinstwobezprzemocy.pl/repository/media/raport_Bicie_dzieci.pdf, 23.03.2013.

Schultz P. D. (2008), Naming, Blaming and Framing: Moral Panics over Child Molesters and its Implications for Public Policy, [w:] C. Krinsky (ed.), Moral Panics over Contemporary Children and Youth, Ashgate, Farnham‒Burlington, s. 95‒110.

Smoczyński R. (2007), Satanistyczna panika moralna w dobie późnej nowoczesności, IFiS PAN, Warszawa, (niepublikowana rozprawa doktorska).

Soin M. (2011), Fakty, wartości i „panika moralna”, „Studia Socjologiczne”, Vol. 201, No. 2, s. 147‒163.

Społeczne przyzwolenie na bicie dzieci (2008), CBOS, http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2008/K_106_08.PDF, 15.06.2011.

Springhall J. (2008), “The Monsters Next Door: What Made Them Do It?” Moral Panics over the Causes of High School Multiple Shootings (Notable Columbine), [w:] C. Krinsky (ed.), Moral Panics over Contemporary Children and Youth, Ashgate, Farnham‒Burlington, s. 47‒70.

Spurek S. (2008), Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, Wolters Kluwer Polska, Warszawa.

Stowarzyszenie i Fundacja Rzecznik Praw Rodziców (2010), http://www.rzecznikrodzicow.pl/, 23.09.2014

Szarfenberg R. (2011), Interwencja rodzinna i piecz a zastępcza – pomiędzy mediami, polityką i dowodami, [w:] D. Trawkowska (red.), Pomoc społeczna wobec rodzin. Interdyscyplinarne rozważania o publicznej trosce o dziecko i rodzinę, Wydawnictwo Akapit, Toruń, s. 145–163.

Szymański A. (2009), Państwo osacza rodzinę, „Rzeczpospolita”, http://prawo.rp.pl/artykul/411782.html, 27.12.2009.

Terrio S. J. (2008), New Savages in the City: Moral Panics, Delinquent Hoodlums, and the French Juvenile Court, [w:] C. Krinsky (ed.), Moral Panics over Contemporary Children and Youth, Ashgate, Farnham‒Burlington, s. 225‒246.

Thompson K. (1998), Moral Panics, Routledge, New York ‒ London.

Torański B. (2004), Nie potrafili kochać, „Rzeczpospolita”, http://archiwum.rp.pl/artykul/493023-Nie-potrafili-kochac.html, 22.06.2004.

Ungar S. (2001), Moral panic versus the risk society: the implications of the changing sites of social anxiety, „British Journal of Sociology”, Vol. 52, No. 2, s. 271‒291. DOI: https://doi.org/10.1080/00071310120044980

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (1964), DzU, nr 9, poz. 59.

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (2005), DzU, nr 180, poz. 1493, z późn. zm.

Wargacki S. A. (2009), Zjawisko paniki moralnej jako wyznacznik granic moralności, [w:] K. Rędziński (red.), Prace naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Pedagogika XVIII, Wydawnictwo im. Stanisława Podobńskiego Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa, s. 7‒20.

Welch M., Price E. A., Yankey A. (2002), Moral Panic Over Youth Violence: Wilding and the Manufacture of Menace in the Media, „Youth Society”, Vol. 34, No. 3, s. 3‒30. DOI: https://doi.org/10.1177/0044118X02034001001

Wildstein B. (2009), O czym zapomnieli państwowi uszczęśliwiacze?, „Rzeczpospolita”, 28.01.2009, http://www.rp.pl/artykul/255109.html, 12.06.2011.

Wojciechowski M. (2010a), Rodzina ‒ ofiara wszechmocnego państwa, „Rzeczpospolita”, http://www.rp.pl/artykul/317843.html, 10.06.2010.

Wojciechowski M. (2010b), Ustawa przeciwko rodzinie, „Rzeczpospolita”, http://www. rp.pl/artykul/515559.html, 29.07.2010.

Woźniak W. (2009), Child Poverty and Inequalities in Public Discourse in UK and Poland, Paper to the Centre for Research in Social Policy, 25th Anniversary International Conference: „Beyond Social Inclusion: Towards a More Equal Society?”, Loughborough University, Loughborough, 22‒23.01.2009.

Woźniak W. (2010a), Same problems, different approaches: poverty and inequalities in public discourse in Poland as compared to United Kingdom, Paper to the British Sociological Association Annual Conference: „Inequalities and Social Justice”, Caledonian University, Glasgow, April 6‒8.

Woźniak W. (2010b), Zwalczanie ubóstwa, czy zwalczanie ubogich? O wizerunku biednego w polskim dyskursie publicznym, [w:] P. Żuk (red.), Podziały klasowe i nierówności społeczne ‒ refleksje społeczne 20 lat po zmianie systemowej, Oficyna Naukowa, Warszawa, s. 197‒212.

Woźniak W. (2012), Nierówności społeczne w polskim dyskursie politycznym, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa.

Woźniak W. (2013), O użyteczności koncepcji paniki moralnej jako ramy analitycznej dla badań nad zjawiskiem przemocy około futbolowej, [w:] R. Kossakowski et al. (red.), Futbol i cała reszta. Sport w perspektywie nauk społecznych, Wydawnictwo Orbis Exterior, Pszczółki, s. 248‒267.

Young M. de (2004), The Day Care Ritual Abuse Moral Panic, McFarland & Company, Jefferson (NC).

Young J. (1971), The Role of the Police as Amplifiers of Deviancy, Negotiators of Reality and Translators of Fantasy, [w:] S. Cohen (ed.), Images of Deviance, Penguin, Harmondsworth, s. 21–61.

Zielińska I. (2004), Media, interes i panika moralna. Nowa kategoria socjologiczna i jej implikacje, „Kultura i Społeczeństwo”, vol. XLVIII, nr 4, s. 161–177. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2004.48.4.8

Zielińska I. (2009), Panika moralna, mniejszości seksualne i mowa nienawiści, [w:] P. Binder, H. Palska, W. Pawlik (red.), Emocje a kultura i życie społeczne, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa, s. 187–200.