Sądy obywatelskie – kilka refleksji o metodzie

Aneta Krzewińska

doi:10.18778/0208-600X.42.02

Autor

Aneta Krzewińska Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Socjologii, Katedra Metod i Technik Badań Społecznych

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.42.02

Słowa kluczowe:

sąd obywatelski, deliberacja, akulturacja badań

Abstrakt

Artykuł dotyczy metody sądów obywatelskich i składa się z trzech zasadniczych części. W pierwszej przedstawiono założenia metody oraz etapy jej przeprowadzenia, zwracając szczególną uwagę na dobór: uczestników-przysięgłych, świadków, facylitatorów, oraz prowadzenie dyskusji wykorzystującej deliberację. W drugiej opisano realizację badania – Prajateerpu, które miało miejsce w Indiach i dotyczyło kwestii związanych z rozwojem jednego z rolniczych obszarów tego kraju. Szczególną cechą tego badania, wielokrotnie podkreślaną w literaturze na temat sądów obywatelskich, było to, iż do dyskusji o bardzo złożonych, specjalistycznych kwestiach (związanych m. in. ze zmianą struktury zatrudniania na tym obszarze, wykorzystywaniem nasion modyfikowanych genetycznie, kontrolą nad uprawą roślin wykorzystywanych w przemyśle farmaceutycznym itp.) zaproszono biednych, słabo wykształconych rolników zamieszkujących te tereny. Część trzecia artykułu dotyczy możliwości stosowania tego typu badań w różnych krajach, systemach kulturowych, czyli skupia się na szeroko rozumianej kwestii akulturacji metody sądu obywatelskiego. Rozważane są problemy związane z możliwościami stosowania tej procedury badawczej w Polsce, gdzie system sądowniczy, sposoby uzgadniania wspólnego stanowiska i podejmowania decyzji są zgoła odmienne od tych, które zaleca się badaczom stosującym sądy obywatelskie.

Bibliografia

Agamben, G., Bensaid, D., Brown, W., Ross, K., Zizek, S., Badiou, A., Ranciere, J. (2012), Co dalej z demokracją?, Warszawa: Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa”

Bostwick, M. (1999), Twelve Angry Citizens: Can Citizensʼ Juries Improve Local Democracy in New Zealand?, Political Science, 50(2), s. 236–246 DOI: https://doi.org/10.1177/003231879905000208

Daniłowicz, P. (2007), Problem akulturacji wywiadu zogniskowanego, [w:] Zogniskowany wywiad grupowy. Studia nad metodą, Lisek-Michalska, J., Daniłowicz, P. (red.), Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 33−48

Dylematy współczesnej demokracji, Wróbel, S. (red.), Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek

Elliott, J., Heesterbeek, S., Lukensmeyer, C. J., Slocum, N. (2005), Participatory Methods Toolkit. A practitioner’s manual, King Baudouin Foundation, Flemish Institute for Science and Technology Assessment, strona internetowa http://www.cris.unu.edu/sbook.175.0.html?cHash=4fd03ade56&tx_ttnews(tt_news)=467 (dostęp: 4.10.2012)

Held, D. (2010), Modele demokracji, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Jeziński, M. (2004), Marketing polityczny a procesy akulturacyjne. Przypadek III Rzeczypospolitej, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

Kubiak, A. (2007), Destrukcja procesu akulturacji badań sondażowych w Polsce, Przegląd Socjologiczny, t. LVI(1), s. 61−78

Lutyński, J. (1994), Socjologiczne badania nad współczesnością. (Pojęcia, etapy rozwoju i społeczne funkcje), [w:] Metody badań społecznych. Wybrane zagadnienia, Lutyński, J. (red.), Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe, s. 9−41

Matuchniak-Krasuska, A. (1995), Interwencja socjologiczna A. Touraine’a. Uwagi uczestnika, Studia Socjologiczne, nr 3−4

Nowicka, E. (2005), Świat człowieka – świat kultury, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN

People & Participation. How to put citizens at the heart of decision-making (2005), London, strona internetowa www.involving.org, (dostęp: 04.10.2012)

Pimbert, M. P., Wakeford, T. (2002), Prajateerpu: A Citizens Jury/Scenerio Workshop on Food and Farming Futures for Andhara Pradesh, Economic and Political Weekly, No. 37, 6 July

Pimbert, M. P., Wakeford, T. (2002), Prajateerpu: A Citizens Jury/Scenerio Workshop on Food and Farming Futures for Andhara Pradesh, India, London: HED, Sussex: IDS

Pimbert, M. P., Wakeford, T. (2003), Prajateerpu, Power and Knowledge: The Politics of Participatory Action Research in Development. Part 1. Context, Process and Safeguards, Action Research, Vol. 1(2), s. 184−207 DOI: https://doi.org/10.1177/14767503030012004

Pimbert, M. P., Wakeford, T. (2004), Power and Knowledge: The Politics of Participatory Action Research in Development. Part 2. Analysis, Reflection and Implication, Action Research, Vol. 2(1), s. 25−46 DOI: https://doi.org/10.1177/1476750304041066

Przybyłowska, I. (1996), Proces akulturacji sondaży opinii publicznej w Polsce, Przegląd Socjologiczny, t. XLV, s. 125−141

Rycielski, P., Żylicz, P. O. (2007), O roli facylitatora w rozwiązywaniu sporów w małych grupach, [w:] Konflikt i porozumienie. Psychologiczne podstawy demokracji deliberatywnej, Reykowski, J. (red.), Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej „Academica”, s. 77−92

Sułek, A. (2001), Funkcje badań opinii publicznej w ustroju demokratycznym. Przypadek Rzeczypospolitej Polskiej, [w:] Sondaż Polski, Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, s. 213−235

Śpiewak, P. (2005), Przyszłość demokracji. Wybór tekstów, Warszawa: Fundacja „Aletheia”

Touraine, A., Strzelecki, J., Dubet, F., Wieviorka, M. (1989), Solidarność. Analiza ruchu społecznego 1980−1981, Warszawa: Wydawnictwo Europa

Transformacje demokracji. Doświadczenia, trendy, turbulencje, perspektywy (2011), Zacher, L. W. (red. nauk.), Warszawa: Wydawnictwo „Difin”

Veasey, K., Nethercut, D. (2004), Citizens Jury Handbook, Minnesota: The Jefferson Center, strona internetowa www.jefferson-center.org, (dostęp: 04.10.2012)

Wasilewski, J. (2007), Demokracja deliberatywna: stanowiska i nadzieje, [w:] Konflikty międzygrupowe. Przejawy, źródła i metody rozwiązywania, Skarżyńska, K., Jakubowska, U., Wasilewski, J. (red.), Warszawa: Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej „Academica”

Wates, N. (2006), The Community Planning Handbook, London: Earthscan

Wijeratna, A. (2000), ActionAid citizen’s jury initiative. Indian farmers judge GM Crops, London: ActionAid

Zwoliński, A. (2010), Dylematy demokracji, Kraków: Wydawnictwo WAM

http://www.poznan.pl/mim/wiadmag/news/pierwszy-w-polsce-sad-obywatelski-zakonczony,48894.html (dostęp: 4.10.2012)

http://poznan.naszemiasto.pl/artykul/galeria/1200375,sad-obywatelski-umultowska-zostaniezamknieta-dla-ruchu,1882265,id,t,zid.html#galeria (dostęp: 4.10.2012)

http://www.rp.pl/artykul/17,769432.html (dostęp: 4.10.2012)

http://www.poznan.pl/mim/main/sad-obywatelski-w-sprawie-ul-umultowskiej,p,15574,21903.html (dostęp: 4.10.2012)

http://serwisy.gazetaprawna.pl/samorzad/artykuly/571859,sad_obywatelski_czym_jest_i_jak_pomoze_rozstrzygac_lokalne_spory.html (dostęp: 4.10.2012)

Wachowska-Kucharska, A. (2012), Jak się sprawdził sąd obywatelski?, http://publica.pl/teksty/jaksie-sprawdzil-sad-obywatelski (dostęp: 4.10.2012)