Od etyki troski do opiekuńczej demokracji. O praktykowaniu feministycznej pedagogiki

Beata Kowalska

doi:10.18778/0208-600X.94.01

Autor

Beata Kowalska Uniwersytet Jagielloński, Instytut Socjologii https://orcid.org/0000-0002-8833-8369

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.94.01

Słowa kluczowe:

pedagogika feministyczna, troska, opiekuńcza demokracja, aktywność obywatelska, prawa kobiet, prawa reprodukcyjne

Abstrakt

W tym roku minie dziewięć lat od tzw. Czarnego Poniedziałku, pierwszej fali masowych protestów w obronie praw reprodukcyjnych, pięć – od bezprecedensowych w swojej skali demonstracji po opublikowaniu przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia, które w praktyce oznaczało zakaz terminacji ciąży w Polsce. Wracam do tych wydarzeń, by zastanowić się, jak wpłynęły na rozumienie demokracji i relację z państwem wśród ich uczestniczek. Ramą teoretyczną są rozważania feministycznych teoretyczek na temat radykalnej troski, a analizowanym materiałem empirycznym dzienniki powstałe w ramach jednego z kursów feministycznych w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bibliografia

Anderson B. (1997), Wspólnoty wyobrażone. Rozważania o źródłach i rozprzestrzenianiu się nacjonalizmu, przeł. S. Amsterdamski, Znak, Kraków.

Andrade M.A., Miller V. (2019), Consciousness-Raising, Intersectionality and Movement-Building for Social Transformation, [w:] R. McGee, J. Pettit (red.), Power, Empowerment and Social Change, Routledge, London, s. 236–249. DOI: https://doi.org/10.4324/9781351272322-17

Anthias F., Yuval-Davis N. (red.) (2009), Kobiety, naród, państwo, przeł. J. Maciejczyk, Biblioteka Online Think Tanku Feministycznego, http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/f0076anthias_davis.pdf (dostęp: 18.05.2025).

bell hooks (1994), Teaching to Transgress. Education as the Practice of Freedom, Routledge, London.

bell hooks (2003), Teaching Community. A Pedagogy of Hope, Routledge, London.

bell hooks (2009), Teaching Critical Thinking. Practical Wisdom, Routledge, London.

Bettez S.C., Dominguez C.M. (2020), Moving from Individual Consciousness Raising to Critical Community Building Praxis, [w:] S.R. Steinberg, B. Down (red.), The SAGE Handbook of Critical Pedagogies, SAGE Publications, London. DOI: https://doi.org/10.4135/9781526486455.n86

Bhattacharya T. (red.) (2017), Social Reproduction Theory. Remapping Class, Recentring Oppresion, Pluto Press, London. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1vz494j

Bhattacharya T. (2020), Dlaczego potrzebujemy Teorii Reprodukcji Społecznej, by zrozumieć kryzys w dobie koronawirusa?, przeł. K. Grzegorczyk, Praktyka Teoretyczna, https://praktyka-teoretyczna-prod.herokuapp.com/artykuly/dlaczego-potrzebujemy-teorii-reprodukcji-spolecznej-zrozumiec-kryzys-w-dobie-koronawirusa/ (dostęp: 18.05.2025).

Boyte H.C. (2008), The Citizen Solution. How You Can Make a Difference, Minnesota Historical Society Press, Saint Paul.

Dirik D. (2022), The Kurdish Women’s Movement. History, Theory, Practice, Pluto Press, London. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv2rr3gpt

Fearless Cities. Municipalist Politics in Action (2022), przeł. A. Holly, M. Friel, Fundació Sentit Comú, Barcelona.

Freire P. (1998), Pedagogy of Freedom. Ethics, Democracy and Civic Courage, Rowman & Littlefield Publishers, Oxford. DOI: https://doi.org/10.5040/9798216425137

Gelder S. van (2016), The Radical Work of Healing. Fania and Angela Davis on a New Kind of Civil Rights Activism, Yes!, https://www.yesmagazine.org/issue/life-after-oil/2016/02/19/the-radical-work-of-healing-fania-and-angela-davis-on-a-new-kind-of-civil-rights-activism (dostęp: 18.05.2025).

Hajdarowicz I. (2023), Codzienne praktyki życia i oporu. Sprawczość syryjskich uchodźczyń w Libanie, „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni”, nr 2, s. 46–53.

Hajdarowicz I. (2024), Badanie jako praktyka solidarności? O feministycznym procesie badawczym z Syryjkami z doświadczeniem uchodźstwa w Libanie, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 20, nr 4, s. 166–189, https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.4.08 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.4.08

Hobart H.J.K., Kneese T. (2020), Radical Care Survival. Strategies for Uncertain Times, „Social Text”, Vol. 38, No. 1, s. 1–16, https://doi.org/10.1215/01642472-7971067 DOI: https://doi.org/10.1215/01642472-7971067

Kabeer N. (2005), The Search for Inclusive Citizenship. Meanings and Expressions in an Interconnected World, [w:] N. Kabeer (red.), Inclusive Citizenship. Meanings and Expressions, Zed Books, New York–London, s. 1–27.

Kacperczyk A. (2014), Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 10, nr 3, s. 32–74, https://doi.org/10.18778/1733-8069.10.3.03 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.10.3.03

Kościelniak M. (2024), Aborcja i demokracja. Przeciw-historia Polski 1956–1993, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.

Kowalska B. (2012), O metodologii feministycznej ogólnie i osobiście, „Studia Humanistyczne AGH”, t. 11, nr 2, s. 69–80, https://doi.org/10.7494/human.2012.11.2.69 DOI: https://doi.org/10.7494/human.2012.11.2.69

Kowalska B. (2020), Polka (nie)podległa o płci i obywatelstwie w Czarnych Protestach, [w:] J. Kołtan, G. Piotrowski (red.), Kontrrewolucja u bram, Europejskie Centrum Solidarności, Gdańsk, s. 272–290.

Kowalska B., Nawojski R. (2019), Uwaga, uwaga tu obywatelki! Obywatelstwo jako praktyka w Czarnych Protestach i Strajkach Kobiet, [w:] E. Korolczuk i in. (red.), Bunt kobiet. Czarne Protesty i Strajki Kobiet, Europejskie Centrum Solidarności, Gdańsk, s. 45–81.

Light T.P., Nicholas J., Bondy R. (red.) (2015), Feminist Pedagogy in Higher Education. Critical Theory and Practice, Wilfried Laurier University Press, Waterloo.

Lister R. (1997), Citizenship. Feminist Perspective, red. J. Campling, Palgrave Macmillan, New York, https://doi.org/10.1007/978-1-349-26209-0 DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-26209-0

MacKinnon C.A. (1991), Towards a Feminist Theory of the State, Harvard University Press, Harvard.

Martínez J.L. (2020), Koronawirus, kapitalizm i patriarchat: kto się teraz zajmie dziećmi?, przeł. K. Grzegorczyk, Praktyka Teoretyczna, https://praktyka-teoretyczna-prod.herokuapp.com/artykuly/koronawirus-kapitalizm-patriarchat/ (dostęp: 18.05.2025).

Mignolo W.D., Walsh C.E. (2018), On Decoloniality. Concepts, Analytics, Praxis, Duke University Press, Durham, https://doi.org/10.1215/9780822371779 DOI: https://doi.org/10.1215/9780822371779

Motta S.C., Esteves A.M. (2014), Reinventing Emancipation in the 21st Century. The Pedagogical Practices of Social Movements, „Interface. A Journal for and about Social Movements”, Vol. 6, No. 1.

Nawojski R. (2024), Tu obywatel_ka! Mobilizacje społeczne na rzecz praw reprodukcyjnych w Polsce po 2016 roku a konstruowanie obywatelstwa [praca doktorska], Uniwersytet Jagielloński, Kraków.

Nawojski R., Kowalska B. (2022), „Kiedy państwo mnie nie chroni…” – oddolne mobilizacje na rzecz praw reprodukcyjnych a doświadczanie obywatelstwa, „Studia Socjologiczne”, nr 1(244), s. 81–103, https://doi.org/10.24425/sts.2022.140597 DOI: https://doi.org/10.24425/sts.2022.140597

Pearce J. (red.) (2010), Participation and Democracy in the Twenty-First Century City, Palgrave Macmillan, New York, https://doi.org/10.1057/9780230277342 DOI: https://doi.org/10.1057/9780230277342

Recommendation concerning the Status of Higher-Education Teaching Personnel, UNESCO, https://www.unesco.org/en/legal-affairs/recommendation-concerning-status-higher-education-teaching-personnel (dostęp: 18.05.2025).

Shrewsbury C.M. (1987), What is Feminist Pedagogy?, „Women’s Studies Quarterly”, Vol. 15, No. 3/4, s. 6–14.

Solnit R. (2019), Nadzieja w mroku. Nieznane opowieści, niebywałe możliwości, przeł. A. Dzierzgowska, S. Królak, Wydawnictwo Karakter, Kraków.

Spade D. (2020), Solidarity Not Charity. Mutual Aid for Mobilization and Survival Times, „Social Text”, Vol. 38, No. 1, s. 131–151, https://doi.org/10.1215/01642472-7971139 DOI: https://doi.org/10.1215/01642472-7971139

Touraine A. (2016), Socjologia wolności. Od narodowych do globalnych ruchów społecznych, przeł. Ł. Jurczyszyn, E. Konarowska [w:] J. Kołtan (red.), Przesilenie. Nowa kultura polityczna, Europejskie Centrum Solidarności, Gdańsk, s. 63–77.

Tronto J.C. (2013), Caring Democracy. Markets, Equality, and Justice, New York University Press, New York–London.

Weber M. (1987), Polityka jako zawód i powołanie, przeł. P. Egel, M. Wander, Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa.