The Sense of Smell in Logopaedic Theory and Practice

Renata Marciniak-Firadza

doi:10.18778/2544-7238.05.08

Autor

Renata Marciniak-Firadza Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii, ul. Pomorska 171/173, 90-236 Łódź https://orcid.org/0000-0001-6301-8820

DOI:

https://doi.org/10.18778/2544-7238.05.08

Słowa kluczowe:

węch, zaburzenia węchu, diagnoza i terapia logopedyczna zaburzeń węchu

Abstrakt

Zaburzenia węchu dotyczą wielu chorób o różnym podłożu: laryngologicznym, neurologicznym, onkologicznym, gerontologicznym, a niekiedy są jednym z objawów diagnostycznych poważnej choroby. Celem artykułu jest opisanie zmysłu węchu (anatomii, fizjologii, funkcji, etiologii i charakterystyki zaburzeń), a przede wszystkim zaprezentowanie tego zmysłu w kontekście teorii i praktyki logopedycznej. Logopeda może m.in. na podstawie wywiadu z pacjentem lub opiekunem pacjenta oraz za pomocą różnych próbek zapachowych dokonać oceny funkcjonowania zmysłu powonienia. W ramach terapii logopedycznej może natomiast prowadzić stymulację zmysłu węchu poprzez różne ćwiczenia, np. różnicowania zapachów i ich intensywności, odgadywania i nazywania różnych zapachów, poszukiwania źródła zapachów itp.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Altin F., Cingi C., Uzun T., Bal C., 2020, Olfactory and gustatory abnormalities in COVID-19 cases, “European Archives of Oto-Rhino-Laryngology”, vol. 277, no. 10, pp. 2775-2781. DOI: https://doi.org/10.1007/s00405-020-06155-9

Ayres J., 2015, Dziecko a integracja sensoryczna, Gdańsk: Harmonia.

Belzyt J. I., 2016, Wykorzystanie wiedzy o umyśle dla funkcjonowania osób z zaburzeniami/niepełnosprawnością zmysłu wzroku, “Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej”, vol. 21, pp. 47–57.

Białaczewski L., 2005, Nagroda Nobla za rok 2004: odkrycie genów receptorów węchowych, “Otorynolaryngologia”, vol. 4, no. 4, pp. 163–168.

Biel L., 2015, Integracja sensoryczna. Skuteczne strategie w terapii dzieci i nastolatków, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Borkowska M., Wagh K., 2010, Integracja sensoryczna na co dzień, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich PZWL.

Boscolo-Rizzo P., Boresetto D., Spinato G., Fabbris C., Menegaldo A., Gaudioso P., Nicolai P., Tirelli G., Da Mosto M. C., Rigoli R., Polesel J., Hopkins C., 2020, New onset of loss of smell or taste in household contacts of home-isolated SARS-CoV-2-positive subjects, “European Archives of Oto-Rhino-Laryngology”, vol. 277, no. 9, pp. 2637-2640. DOI: https://doi.org/10.1007/s00405-020-06066-9

Czerniawska E., Czy psychologia powinna mieć węch w nosie?, “Chowanna”, special volume, pp. 89–107.

Dżaman K., Pleskacz W. A., Wałkanis A., Rapiejko P., Jurkiewicz D., 2007, Ocena zmysłu smaku i węchu u pacjentów z polipami nosa, “Otolaryngologia Polska”, vol. LXI, no. 5, pp. 831–837. DOI: https://doi.org/10.1016/S0030-6657(07)70537-1

Encyklopedia logopedii, Nosowanie zamknięte, https://www.komlogo.pl/index.php/encyklopedia/128-a/1046-nosowanie-zamkniete (accessed: 22.10.2020).

Gałkowski T., Radziszewska-Konopka M. (eds.), 2011, Wspomaganie rozwoju małego dziecka z wadą słuchu, Warszawa: Polski Komitet Audiofonologii.

Gudej S., Błaszczyk K., Gromadzka-Ostrowska J., 2014, Związane z wiekiem zmiany węchu i smaku, “Geriatria”, no. 8, pp. 109–116.

Gunia G., 2006, Terapia logopedyczna dzieci z zaburzeniami słuchu i mowy. Wybrane problemy teorii i praktyki surdologopedycznej, Kraków: Oficyna Wydawnicza “Impuls”.

Hamerlińska A., 2019a, Applying nasal airflow – inducing maneuvers with patients with hyposmia after total laryngectomy, “Współczesna Onkologia”, vol. 23, no. 3, pp. 141–145. DOI: https://doi.org/10.5114/wo.2019.86688

Hamerlińska A., 2019b, Mowa przełykowa. Studium onkologopedyczne, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Hamerlińska A., 2019c, Węch i jego zaburzenia przedmiotem badań (również) logopedii, “Logopedia”, vol. 48, no. 1, pp. 187–201.

“Integracja Sensoryczna. Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej SI” 2018, vol. 3.

Izquierdo-Domínguez A., Rojas-Lechuga M. J., Chiesa-Estomba C., Calvo-Henríquez C., Ninchritz- Becerra E., Soriano-Reixach M., Poletti-Serafini D., Maria Villarreal I., Maza-Solano J. M., Moreno-Luna R., Villarroel P. P., Mateos-Serrano B., Agudelo D., Valcarcel F., Cuvillo A. del, Santamaría A., Mariño-Sánchez F., Aguilar J., Vergés P., Inciarte A., Soriano A., Mullol J., Alobid I., 2020a, Smell and Taste Dysfunction in COVID-19 is Associated with Younger Age in Ambulatory Settings: A Multicenter Cross-Sectional Study, “Journal Investigation Allergology and Clinical Immunology”, vol. 30(5), pp. 346–357. DOI: https://doi.org/10.18176/jiaci.0595

Izquierdo-Domínguez A., Rojas-Lechuga M. J., Mullol J., Alobid I., 2020b, Olfactory Dysfunction in the COVID-19 Outbreak, “Journal Investigation Allergology and Clinical Immunology”, vol. 30(5), pp. 317–326. DOI: https://doi.org/10.18176/jiaci.0567

Jabłońska-Trypuć A., Farbiszewski R., 2006, Zmysł węchu u ludzi i zwierząt, “Polish Journal of Cosmetology”, vol. 9, pp. 87–91.

Jadczak M., Rapiejko P., Jurkiewicz D., 2005, Metody olfaktometryczne w diagnostyce laryngologicznej, “Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Lublin – Polonia”, vol. LX, suppl. XVI, no. 152, Section D, pp. 189–192.

Janczewski G., 2007, Węch i jego zaburzenia, [in:] G. Janczewski (ed.), Otorynolaryngologia praktyczna. Podręcznik dla studentów i lekarzy, vol. 1, Gdańsk: Via Medica, pp. 225–232.

Kielin J. (ed.), 2020, Rozwój daje radość. Terapia dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim, Sopot: GWP.

Konopski L., Koberda M., 2003, Feromony człowieka. Środki komunikacji chemicznej między ludźmi, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Korendo M., 2017, Zmysły w komunikacji – znaczenie rozwoju percepcji wzrokowej, słuchowej oraz poznania wielozmysłowego dla prawidłowego budowania systemu językowego, [in:] J. Wojciechowska, B. Kazek (eds.), Zmysły w komunikacji. Mowa i jej uwarunkowania, Gdańsk: Harmonia, pp. 93–112.

Krzeski A., 2007, Zapalenie zatok przynosowych, [in:] G. Janczewski (ed.), Otorynolaryngologia praktyczna. Podręcznik dla studentów i lekarzy, vol. 1, Gdańsk: Via Medica, pp. 307–321.

Kucharczyk I., 2015, Funkcjonowanie emocjonalne dzieci z niepełnosprawnością wzroku, “Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej”, vol. 17, pp. 91–102.

Kurkowski Z. M., 2013, Audiogenne uwarunkowania zaburzeń komunikacji językowej, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Kurkowski Z. M., 2016, Dorobek i perspektywy polskiej surdologopedii, “Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, Sectio N, vol. 1, pp. 123–140. DOI: https://doi.org/10.17951/en.2016.1.123

Kwiatkowska A., 2014, Terapia logopedyczna osób w stanie minimalnej świadomości i zespole zamknięcia, [in:] A. Hamerlińska-Latecka, M. Karwowska (eds.), Interdyscyplinarność w logopedii, Gliwice: Komlogo Piotr Gruba, pp. 85–101.

Lechien J. R., Chiesa-Estomba C., De Siati D. R., Horoi M., Le Bon S., Rodriguez A., Dequanter D., Blecic S., El Afia F., Distinguin L., Chekkoury-Idrissi Y., Hans S., Lopez Delgado I., Calvo- Henriquez Ch., Lavigne P., Falanga Ch., Barillari M. R., Cammaroto G., Khalife M., Leich P., Souchay Ch., Rossi C., Journe F., Hsieh J., Edjlali M., Carlier R., Laurence Ris L., Lovato A., De Filippis C., Coppee F., Fakhry N., Ayad T., Saussez S., 2020, Olfactory and gustatory dysfunctions as a clinical presentation of mild-to-moderate forms of the coronavirus disease (COVID-19): a multicenter European study, “European Archives of Oto-Rhino-Laryngology”, vol. 277, no. 8, pp. 2251-2261. DOI: https://doi.org/10.1007/s00405-020-05965-1

Muzyka-Furtak E. (eds.), 2015, Surdologopedia. Teoria i praktyka, Gdańsk: Harmonia.

Obrębowski A., Świdziński T., Świdziński P., 2004, Wstępne badania kliniczne węchowych potencjałów wywołanych, “Otolaryngologia Polska”, vol. 58, pp. 253–258.

Okła S., 2007, Chirurgiczna rehabilitacja głosu po całkowitej laryngektomii, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich PZWL.

Paczkowska A., Szmalec J., 2014, Nieprawidłowe przetwarzanie wzrokowe a zaburzenia integracji sensorycznej u dzieci w wieku 7–11 lat z problemami szkolnymi, “Hygeia Public Health”, vol. 49(4), pp. 650–654.

Paplińska M., 2010, Konsekwencje wynikające z braku wzroku, [in:] M. Bielska-Łach (ed.), Norweska praca socjalna, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, pp. 129–135.

Potargowicz E., 2008, Węch – niedoceniany zmysł człowieka, “Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej”, vol. 62, pp. 87–93.

Pruszewicz A., Durska-Zakrzewska A., Rydzewski B., 1984, Zachowanie się powonienia i smaku u chorych na twardziel leczonych swoiście oraz na ocenę leczonych operacyjnie, “Otolaryngologia Polska”, vol. 38(4), pp. 291–295.

Przyrowski Z., 2002, Terapia integracji sensorycznej, [in:] M. Przybysz-Piwko (compilation), Metody wspomagające rozwój mowy w różnych jego opóźnieniach, Warszawa: DiG, pp. 204–213.

Przyrowski Z., 2012, Integracja sensoryczna: wprowadzenie do teorii, diagnozy i terapii, Warszawa: Empis.

Przyrowski Z., 2019, Integracja sensoryczna: teoria, diagnoza, terapia, Warszawa: Empis.

Rapiejko P., 2006, Zmysł węchu, “Alergoprofil”, vol. 2, no. 4(7), pp. 4–10.

Rapiejko P., 2016, Zaburzenia zmysłu węchu, Warszawa: Medical Education.

Repetowski M., Kuśmierczyk K., Mazurek A., Michalska J., Olszewski J., 2010, Podstawy anatomii i fizjologii drogi węchowej oraz możliwości topodiagnostyki jej uszkodzeń z użyciem węchowych potencjałów wywołanych, “Aktualności Neurologiczne”, vol. 10(2), pp. 85–88.

Resler K., 2019, Ocena wpływu zaburzeń zmysłu węchu na jakość życia pacjentów z przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych, unpublished doctoral dissertation written under the supervision of Prof. Tomasz Kręcicki at the Medical University of Wrocław.

Samoliński B., 2007, Nieżyty nosa – klasyfikacja i postępowanie, [in:] G. Janczewski (ed.), Otorynolaryngologia praktyczna. Podręcznik dla studentów i lekarzy, vol. 1, Gdańsk: Via Medica, pp. 274–288.

Sekula A., Pruszewicz A., 2019, Nosowanie, [in:] A. Pruszewicz, A. Obrębowski (eds.), Zarys foniatrii klinicznej, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, pp. 232–237.

Sienkiewicz-Jarosz H., 2012, Zmysł węchu – fizjologia i patologia, “Neurologia po Dyplomie”, vol. 7, no. 4, pp. 6–10.

Siudak A., 2019, Fizjologiczne i patologiczne aspekty inwolucji zmysłów – część II: dotyk, smak, powonienie, [in:] B. Kazek, J. Wojciechowska (eds.), Zmysły w procesie starzenia, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, pp. 185–208. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323538578.pp.185-208

Skibska J., 2014, Dziecko z wadą słuchu oraz Centralnymi Zaburzeniami Przetwarzania Słuchowego (CAPD). Wybrane zagadnienia, Kraków: Libron – Filip Lohner.

Składzień J., Tomik J., Gawlik J., Wiatr M., Hartwich P., 2012, Zmiany w narządach laryngologicznych i ich schorzenia wynikające ze starzenia się organizmu, [in:] A. Marchewka, Z. Dąbrowski, J. A. Żołądź (eds.), Fizjologia starzenia się. Profilaktyka i rehabilitacja, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, pp. 157–165.

Smith A., 1983, Ciało, trans. H. Wasylkiewicz, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich PZWL.

Styczek I., 1979, Logopedia, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Szmaj M., 2013, Ustna sprawność ruchowa w karmieniu i żywieniu dziecka, training materials, Kutno.

Tęgowska E., Wosińska A., 2011, Rola nauk biologicznych w rozumieniu genezy i nowego podejścia terapeutycznego do choroby Alzheimera, “Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej”, vol. 65, pp. 73–92. DOI: https://doi.org/10.5604/17322693.933430

Tomaszewska M., Krzeski A., 2018, Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych – klasyfikacja, etiopatogeneza i leczenie, “Magazyn Otorynolaryngologiczny”, vol. XVII (3), no. 67, pp. 75–91.

Wróblewska A., 2019, Język osób z niepełnosprawnością wzroku: leksyka i metaforyka środowiskowa, “Poradnik Językowy”, vol. 3, pp. 81–92.

Zimmer-Nowicka J., Błaszczyk T., Kaczmarczyk D., Morawiec-Sztandera A., 2008, Wpływ ćwiczeń wymuszających przepływ powietrza przez jamę nosową na funkcję zmysłu węchu u chorych po całkowitym usunięciu krtani, “Otorynolaryngologia”, vol. 7, no. 3, pp. 133–138.