Fear, the Taming of the World, and Religion: An Analysis of the Functions of Religiosity in the Context of Contemporary Threats, with a Case Study of Pomerania
DOI:
https://doi.org/10.18778/2300-1690.29.07Keywords:
religiosity, anxiety, risk society, uncertainty, pandemic, war in Ukraine, sociology of religionAbstract
The article explores the relationship between anxiety and religiosity in the context of contemporary social crises – the COVID-19 pandemic, the war in Ukraine, and the growing sense of economic insecurity. The aim of the analysis is to examine how religion functions as both an interpretative and emotional resource within the risk society, and whether its significance varies across regions and generations. The study draws on original empirical research conducted in Western and Gdańsk Pomerania, complemented by references to other sociological studies on fear and religiosity. The findings indicate that religiosity affects the level of anxiety mainly indirectly – through the interpretation of religion as a source of meaning, peace and moral guidance. More religious individuals tend to experience lower levels of existential anxiety, while social anxieties appear to be less dependent on religiosity. In light of the collected data, religion no longer performs the role of an exclusive order of meaning; rather, it becomes one of several symbolic tools for coping with uncertainty. In a society marked by chronic feelings of threat, religion assumes a selective character – helping individuals to maintain emotional balance in the face of personal risks, yet losing its capacity to interpret global crises.
Downloads
References
Bauman, Z. (2008). Płynny lęk (tłum. T. Kunz). Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Beck, U. (2004). Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności (tłum. S. Cieśla). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Błaszczyk, M. (2022). Fenomenologia i psychologia lęku, Polskie Forum Psychologiczne, 27(1), 101–115. https://doi.org/10.34767/PFP.2022.01.06
Czech, F. (2010). Koszmarne scenariusze: Socjologiczne studium konstruowania lęku w dyskursie globalizacyjnym. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Durkheim, É. (2021). Elementarne formy życia religijnego: System totemiczny w Australii (tłum. A. Zadrożyńska). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Furedi, F. (2002). Culture of fear: Risk-taking and the morality of low expectation. London: Continuum.
Furedi, F. (2005). The politics of fear: Beyond left and right. London–New York: Continuum International Publishing Group.
Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives, Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118 DOI: https://doi.org/10.1080/10705519909540118
Kacprzyk-Straszak, A., Pawlak, A., & Kucharczyk, K. (2017). Zaburzenia lękowe – rzeczywistość obok nas. W: S. Cader & S. Ciupka (red.), Beskidzkie dziedzictwo V (ss. 95–114). Kraków: Wydawnictwo Scriptum.
Kampka, F. (2024). Społeczeństwo strachu a warunki dialogu, Studia Oecumenica, 24, 247–266. https://doi.org/10.25167/so.5632 DOI: https://doi.org/10.25167/so.5632
Kępiński, A. (1987). Lęk. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Kotlarska-Michalska, A. (2023). Nowe wymiary niepewności jednostkowej i społecznej w czasie pandemii, Kultura i Społeczeństwo, 67(2), 11–36. https://doi.org/10.35757/KiS.2023.67.2.1 DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2023.67.2.1
Lipska, K., Wajs, T., & Klimczak, S. (2023). Wierzę, więc się nie lękam? – o roli religijności i duchowości w związku z lękiem przed COVID-19, Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne, 43, 615–649. https://doi.org/10.25951/12972
Kutyło, Ł. (2012). Teorie socjologiczne a religia: Między sekularyzacją a desekularyzacją. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-717-5
Levin, J. (2010). Religion and mental health: Theory and research, International Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 7(2), 102–115. DOI: https://doi.org/10.1002/aps.240
Łukaszewski, W. (2017). Zaskakujące konsekwencje doświadczania lęków egzystencjalnych, Psychologiczne Zeszyty Naukowe. Półrocznik Instytutu Psychologii Uniwersytetu Zielonogórskiego, 1, 41–49.
Malinowski, B. (2000). Kultura i jej przemiany (Dzieła, t. 9). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Marciniak, K. (2021). Pandemia: czas lęków, modlitwy i przeobrażeń społecznych, LUD. Organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, 105, 225–242. https://doi.org/10.12775/lud105.2021.09 DOI: https://doi.org/10.12775/lud105.2021.09
Molenda, A. (2005). Rola obrazu Boga w nerwicy eklezjogennej. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Otto, R. (1993). Świętość: elementy irracjonalne w pojęciu bóstwa i ich stosunek do elementów racjonalnych (tłum. B. Kupis, red. J. Keller). Wrocław: Thesaurus Press.
Roguska, B. (2024). Samopoczucie Polaków w roku 2023 (Komunikat z badań nr 3/2024). Warszawa: Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS).
Scovill, J. (2024). O wojnie w Ukrainie i ewentualnym rozszerzeniu konfliktu (Komunikat z badań nr 48/2024). Warszawa: Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS).
Soin, M. (2011). Fakty, wartości i „panika moralna”, Studia Socjologiczne, 2(201), 147–163.
Szatan, M. (2012). Strach a lęk w ujęciu nauk humanistycznych. Studia Gdańskie, 31, 326–345.
Szauer, R. (2022). Z dystansem i w potrzebie: religijność i moralność mieszkańców diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Studium socjologiczne. Warszawa: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC.
Szewczuk, W. (1985). Słownik psychologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Szymołon, J. (1999). Lęk i fascynacja. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Tillich, P. (2016). Męstwo bycia (przekł. H. Bednarek). Kraków: Vis-a-Vis.
Wargacki, S. A. (2009). Zjawisko paniki moralnej jako wyznacznik granic moralności, Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Seria: Pedagogika, z. XVIII, 7–20.
Yalom, I. D. (2022). Psychoterapia egzystencjalna (A. Tanalska-Dulęba, Tłum.). Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Zaręba, S. H., & Mariański, J. (2021). Religia jako wartość w czasie pandemii. Analizy socjologiczne [Religion as a value during the pandemic], Journal of Modern Science, 1(46), 13–40. https://doi.org/10.13166/JMS/136018 DOI: https://doi.org/10.13166/jms/136018
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
