Free-not free. Faces of enslavement in contemporary Europe
DOI:
https://doi.org/10.18778/2300-1690.28.05Keywords:
enslavement, slavery, exploitation, consumerism, debt, digital revolution, ideologyAbstract
Despite the decline of historical, institutional forms of slavery, contemporary slavery remains one of the key challenges of European societies in the 21st century. Human trafficking, forced labour, child exploitation, and forced prostitution are striking examples of violations of human freedom. At the same time, alongside these undisputed and widely documented forms of slavery in the literature on the subject, other – non-obvious and hidden – manifestations of enslavement are developing and gaining momentum. The author argues that although this position is not common in public and scientific discourse, consumerism, debt, dependence on information technology, and the influence of ideological pressure can have a destructive impact on human life and that these phenomena can be considered in terms of subordination and limitation of individual autonomy. In this context, the article also raises the question of the ethical limits of progress in the modern world.
Downloads
References
Abrahamsen, R., Drolet, J.-F., Gheciu, A., Narita, K., Vucetic, S., Williams, M. (2020). Confronting the International Political Sociology of the New Right. International Political Sociology, 14(1), 94-107. DOI:10.1093/ips/olaa001 DOI: https://doi.org/10.1093/ips/olaa001
Anderson, E. (1995). Value in Ethics and Economics. Cambridge: Harvard University Press.
Anikin, D. A., Ivanova, D. D. (2024). “So the Last Will Be First”: Cancel Culture as an Instrument of Symbolic Policy. Changing Societies & Personalities, 8(4), 847-860. DOI:10.15826/csp.2024.8.4.302 DOI: https://doi.org/10.15826/csp.2024.8.4.302
Asch, S.E. (1951). Effects of group pressure upon the modification and distortion of judgments. W: H. Guetzkow, H. (red.), Groups, leadership and men; research in human relations (s. 177–190). Pittsburgh: Carnegie Press.
Barber, B. R. (2008). Skonsumowani. Jak rynek psuje dzieci, infantylizuje dorosłych i połyka obywateli. Warszawa: Muza SA.
Bauman, Z. (2004). Work, Consumerism and the New Poor. Maidenhead: Open University Press.
Bauman, Z. (2004). Życie na przemiał. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Bauman, Z. (2006). Globalizacja: I co z tego dla ludzi wynika. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Bauman, Z. (2007). Consuming Life. Cambridge: Polity.
Bauman, Z. (2009). Nowoczesność i Zagłada. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Benedict, E. (2019). Manipulation: Techniques in Dark Psychology, Influencing People with Persuasion, Nlp, and Mind Control. Bend: Lee Digital Ltd. Liability Company.
Białek, J. (2019). Czas niewolników. Jak świat stał się własnością kilku korporacji. Bielany Wrocławskie: Wydawnictwo Wektory.
Bocian, K., Gonidis, L., Everett, J. A. C. (2024). Moral conformity in a digital world: Human and nonhuman agents as a source of social pressure for judgments of moral character. PLOS ONE, 19(2). DOI:10.1371/journal.pone.0298293 DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0298293
Bourdieu, P. (1990). Reproduction in education, society, and culture. London: Sage Publications.
Checkel, J.T., Katzenstein, P.J. (2009). European Identity. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511806247
Coman, R., Paulis, E., Puleo, L., Trino, N. (2025). Building and legitimizing an illiberal transnational field: illiberal think tanks’ struggle for cultural hegemony in Poland and Hungary. European Political Science. DOI:10.1057/s41304-025-00544-6 DOI: https://doi.org/10.1057/s41304-025-00544-6
Drolet, J.-F., & Williams, M. C. (2025). International relations and the revolutionary geopolitics of the European New Right. European Journal of International Relations. DOI:10.1177/13540661251327108 DOI: https://doi.org/10.1177/13540661251327108
European Parliament: Directorate-General for External Policies of the Union, Scarpa, S. (2018). Contemporary forms of slavery. Publications Office. Pobrane z: https://data.europa.eu/doi/10.2861/976594
Enyedi, Z., Stanley, B. (2025). Farewell to the liberal consensus: the intellectualisation of political projects in Poland and Hungary. European Political Science. DOI:10.1057/s41304-025-00542-8 DOI: https://doi.org/10.1057/s41304-025-00542-8
Falk, Ł. (2018). Rzeczywistość cyfrowego panoptykonu – społeczeństwo cichego przyzwolenia. W: M. Porzeżyński, A. Borcuch (red.), Bezpieczeństwo w Erze Społeczeństwa Informacyjnego. Wyzwania w Sferach Kultury, Marketingu i Gospodarki (s. 37-51). Kielce: Laboratorium Wiedzy Artur Borcuch.
Festinger, L. (2007). Teoria dysonansu poznawczego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Foucault, M. (1979). Discipline and Punish: Birth of the Prison. Penguin Books, Limited.
Galtung, J. (1969). Violence, Peace, and Peace Research. Journal of Peace Research, 6(3), 167–191. DOI:10.1177/002234336900600301 DOI: https://doi.org/10.1177/002234336900600301
Giudici, A., Gruber, O., Schnell, P., Pultar, A. (2024). Far-right parties and the politics of education in Europe. Journal of Contemporary European Studies, 1-14. DOI:10.1080/14782804.2024.2352518 DOI: https://doi.org/10.4324/9781003615705-1
Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. New York: Lawrence and Wishart.
Han, B.-C. (2022). Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press. DOI:10.1093/oso/9780199283262.001.0001 DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780199283262.001.0001
Harvey, D. (2010). The Enigma of Capital and the Crises of Capitalism. London: Profile Books.
Helberger, N. (2019). On the Democratic Role of News Recommenders. Digital Journalism, 7(8), 993-1012. DOI:10.1080/21670811.2019.1623700 DOI: https://doi.org/10.1080/21670811.2019.1623700
Jakima, S. i Mosiołek, A. (red.). (2022). Zaburzenia behawioralne i zaburzenia nawyków. Warszawa: Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.
Kufliński, M. (2021), Zniewolenie i dług. Studium porównawcze z cywilizacyjnej ciągłości. Cywilizacja i Polityka, 19, 235-253.
Leandro, J. C., Botelho, D. (2022). Consumer over-indebtedness: A review and future research agenda. Journal of Business Research, 145(4), 535-551. DOI:10.1016/j.jbusres. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2022.03.023
Lembke, A. (2022). Dopamine Nation: Finding Balance in the Age of Indulgence. London: Headline Publishing Group.
Mączyńska, E. (2014). Anomia – jej przyczyny i ekonomiczne następstwa. W: S. Drzyżdżyk, M. Gilski (red.) Oblicza mądrości. Z czego wyrastamy, ku czemu zmierzamy (s. 77-106). Kraków: Wydawnictwo Scriptum.
Morozov, E. (2013). To Save Everything, Click Here: The Folly of Technological Solutionism. PublicAffairs.
Mróz, B. (2015). Wszystko na sprzedaż? Pułapki i manowce konsumpcjonizmu. Psychologia Ekonomiczna, (7), 25–36. DOI:10.15678/pjoep.2015.07.02 DOI: https://doi.org/10.15678/PJOEP.2015.07.02
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks karny, Obwieszczenie nr Dziennik Ustaw 2024 poz. 17 (2023) (Polska). Pobrane z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000017
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 czerwca 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks cywilny, Obwieszczenie nr Dziennik Ustaw 2024 poz. 1061 (2024) (Polska). Pobrane z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240001061
Richardson, T., Elliott, P., Roberts, R. (2013). The relationship between personal unsecured debt and mental and physical health: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 33(8), 1148–1162. DOI:10.1016/j.cpr.2013.08.009 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cpr.2013.08.009
Sau, A. (2022). Ideology: what it is and what it does … and doesn’t do. Pobrane z: https://www.oxfordhouseresearch.com/ideology-what-it-is-and-what-it-does-and-doesnt-do/
Sassen, S. (2017). Expulsions: Brutality and Complexity in the Global Economy. Harvard University Press.
Schilk, F. (2025). The Metapolitics of Crises: How the New Right Weaponises Narratives to Mainstream Far-Right Ideology. International Journal of Politics, Culture, and Society. DOI:10.1007/s10767-025-09519-3 DOI: https://doi.org/10.1007/s10767-025-09519-3
Seo, H. S., Jeong, E. K., Choi, S., Kwon, Y., Park, H. J., Kim, I. (2020). Changes of Neurotransmitters in Youth with Internet and Smartphone Addiction: A Comparison with Healthy Controls and Changes after Cognitive Behavioral Therapy. American Journal of Neuroradiology, 41(7), 1293–1301. DOI:10.3174/ajnr.a6632 DOI: https://doi.org/10.3174/ajnr.A6632
Standing, G. (2011). The Precariat: The New Dangerous Class. London: Bloomsbury Academic. DOI: https://doi.org/10.5040/9781849664554
Szczepański, J. (1981). Konsumpcja, a rozwój człowieka. Wstęp do antropologicznej teorii konsumpcji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.
Śledziewska, K., Włoch, R. (2020). Gospodarka cyfrowa. Jak nowe technologie zmieniają świat. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323541943
Theisen, H. (2009). European values and globalization. Santalka, 17(1), 4-11. DOI: https://doi.org/10.3846/1822-430X.2009.17.1.4-11
Wietoszko, R. (2018). Ideologiczne narracje tożsamościowe w mediach – wymiar informacyjny i konsekwencje ekonomiczne. Media Biznes Kultura, 1(4), 53-69. DOI: https://doi.org/10.4467/25442554.MBK.18.005.9284
Włodarczyk, K. (2015). Polscy konsumenci wobec globalizacji konsumpcji, Zeszyty Naukowe SGGW – Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej, 111, 177-191. DOI: https://doi.org/10.22630/EIOGZ.2015.111.43
Wrzesień, W. (2014). Modyfikacje wzorów socjalizacyjnych w rodzinie w czasach nałogowych konsumentów. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 76(3), 261-280. DOI:10.14746/rpeis.2014.76.3.18 DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2014.76.3.18
Wrzesień, W. (2021). Pokoleniowość w świecie smartfonów, algorytmizacji i sztucznej inteligencji. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 83(3), 301-317. DOI:10.14746/rpeis.2021.83.3.20 DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2021.83.3.20
Zard, L. (2024). Consumer Manipulation via Online Behavioral Advertising. Pobrane z: https://arxiv.org/abs/2401.00205
Zmigrod, L. (2022). A Psychology of Ideology: Unpacking the Psychological Structure of Ideological Thinking. Perspectives on Psychological Science, 17(4), 1072-1092. DOI:10.1177/17456916211044140 DOI: https://doi.org/10.1177/17456916211044140
Zuboff, S. (2019). Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
