Indywidualizacja ponowoczesna w świetle teorii krytycznej (szkoła frankfurcka). Esej
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.1.05Słowa kluczowe:
nowoczesność, późna nowoczesność, indywidualizacja, teoria krytyczna, zmiana, produktywnośćAbstrakt
Artykuł opisuje dialektykę procesu indywidualizacji w nowoczesności i późnej nowoczesności w perspektywie teorii krytycznej, zwłaszcza jej postaci klasycznej (szkoła frankfurcka). Dialektyka ta polega na przekształceniu indywidualizacji jako nośnika emancypacji w indywidualizację rozumianą nie tylko jako ideologia, ale przede wszystkim jako siła produktywna kapitalizmu neoliberalnego, zasada jego funkcjonowania. Artykuł omawia społeczne i kulturowe determinanty tego przekształcenia, a następnie sposób, w jaki późnonowoczesny indywidualizm pod postacią samorealizacji zostaje sfunkcjonalizowany przez rynek i podporządkowany wymogom zysku i wydajności w poszczególnych obszarach życia (ekonomia i społeczeństwo) w świecie neoliberalnym. Artykuł odwołuje się do metodologii socjologii jakościowej.
Bibliografia
Adorno Theodor W. (2019), Przemysł kulturalny, translated by Monika Bucholc, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
Baethge Martin (1991), Arbeit, Vergsellschaftung, Identität – Zur zunehmenden normativen Subjektivierung der Arbeit, “Soziale Welt”, vol. 42(1), pp. 6–17.
Bauman Zygmunt (2000), Liquid Modernity, Cambridge: Polity.
Bauman Zygmunt (2001), The Individualized Society, Cambridge: Polity.
Bauman Zygmunt (2006), Społeczeństwo w stanie oblężenia, translated by Janusz Margański, Warszawa: Sic!
Bauman Zygmunt (2007), Konsumenci w społeczeństwie konsumentów, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Bauman Zygmunt (2009), Konsumowanie życia, translated by Monika Wyrwas-Wiśniewska, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Beck Ulrich (1992), Risk Society. Towards a New Modernity, London: Sage Publications.
Beck Ulrich (2002), Społeczeństwo ryzyka, translated by Stanisław Cieśla, Warszawa: Scholar.
Bell Daniel (1976), The Cultural Contradictions of Capitalism, New York: Publishers.
Bernstein Jay M. (2019), Wstęp, [in:] Theodor W. Adorno, Przemysł kulturalny, translated by Monika Bucholc, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, pp. 33–64.
Biały Kamila, Haratyk Karol (2018), Outline of the Concept of Order-generating Dimensions: A Case of Hypermodernity in Polish Society of Late Capitalism, „Kultura i Społeczeństwo”, vol. 62(4), pp. 47–67. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2018.62.4.3
Biały Kamila, Piasek Piotr (2024), On social emergence. Non-dichotomous approach to qualitative data analysis, “Przegląd Socjologii Jakościowej”, vol. XX, no. 1, pp. 18–39.
Birken Thomas (2012), Projektarbeit – arbeitssoziologisch gedeutet, https://www.researchgate.net/publication/288489694_Projektarbeit__arbeitssoziologisch_gedeutet (accessed: 14.04.2023).
Paweł Pieniążek 100 ©2024 PSJ Tom XX Numer 1 Boltanski Luc, Chiapello Ève (2022), Nowy duch kapitalizmu, translated Filip Rogalski, Warszawa: Oficyna Naukowa.
Bröckling Ulrich (2016), The entrepreneurial self. Fabricating a New Type of Subject, Los Angeles–London–New Delhi: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781473921283
Giddens Anthony (1991), Modernity and Self-Identity. „Self” and Society in the Late-Modern Age, Cambridge: Polity Press.
Han Byung-Chul (2022), Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje, translated by Rafał Pokrywka, Michał Sutowski, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Honneth Axel (2004), Organized Self-Realization. Some Paradoxes of Individualization, „European Journal of Social Theory”, vol. 7(4), pp. 463–478. DOI: https://doi.org/10.1177/1368431004046703
Horkheimer Max, Adorno Theodore W. (1994), Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne, translated by Małgorzata Łukaszewicz, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Jacyno Małgorzata (2007), Kultura indywidualizmu, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Marcuse Herbert (1964), One-dimensional Man, London–New York: Routledge.
Rosa Hartmut (2011), Beschleunigung und Depression – Überlegungen zum Zeitverhältnis der Moderne, „Psyche”, vol. 65, pp. 1041–1060.
Rosa Hartmut (2012), Przyśpieszenie społeczne. Etyczne i polityczne konsekwencje desynchronizacji społeczeństwa wysokich wartości, „Ethos”, vol. 99(3), pp. 78–116.
Rosa Hartmut (2020), Przyśpieszenie, wyobcowanie, rezonans. Projekt krytycznej teorii późnonowoczesnej czasowości, translated by Jakub Duraj, Jacek Kołtan, Gdańsk: Europejskie Centrum Solidarności.
Sennett Richard (2006), Korozja charakteru. Osobiste konsekwencje pracy w nowym kapitalizmie, translated by Jan Dzierzgowski, Łukasz Mikołajewski, Warszawa: Wydawnictwo Literackie Muza SA.
Simmel Georg (1980), Wolność i jednostka, translated by Sławomir Magala, [in:] Sławomir Magala, Simmel, Warszawa: Wiedza Powszechna, pp. 223–233.
Stoll Dariusz (2017), Płynna nowoczesność a neoliberalizm. Wokół myśli Zygmunta Baumana, Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 2024-03-14 - (2)
- 2024-02-28 - (1)
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
