Empowered patient autonomy in the network in the selected area of theoretical reflection and empirical analysis

Alicja Łaska-Formejster

doi:10.18778/0208-600X.74.01

Autor

Alicja Łaska-Formejster Department of Sociology of Politics and Morality, Institute of Sociology, University of Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. 41/43, 90-214 Łódź https://orcid.org/0000-0002-8341-6268

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.74.01

Słowa kluczowe:

autonomia, autonomiczność, percepcja autonomiczności, empowered patient, pacjent w sieci, sieć, analiza jakościowa

Abstrakt

Celem artykułu jest percepcja pojmowania autonomiczności przez wzmocnionych wiedzą, upodmiotowionych poprzez świadomość odpowiedzialności za własne zdrowie i znajomość przynależnych praw pacjentów (empowered). Owej percepcji dokonano poprzez analizę ich wypowiedzi opublikowanych na 16 forach i portalach internetowych o tematyce medycznej, w których pojawiały się nawiązania do komponentów autonomiczności. Do analizy jakościowej zakwalifikowano 127 postów. Wyniki badania umożliwiły sformułowanie wniosku, że autorzy wpisów autonomiczność (choć nie przywołują tego pojęcia) identyfikują (intuicyjnie) w jej właściwym znaczeniu, zwracając uwagę na pryncypialne jej przymioty, które ją określają, i uprawnienia, które stanowią jej filar. Percypowali oni owe przymioty w przebiegu i cechach interakcji pacjent-personel medyczny (demaskując ich deficyt), w kontekście posiadanych przez uczestników relacji uprawnień i obowiązków oraz w opiniach o kwalifikacjach lekarzy i pożądanych ich kompetencjach (głównie miękkich).

Bibliografia

Aring C.D. (1958), Sympathy and empathy, “Journal of American Medical Association”, vol. 167(4), pp. 448–452. DOI: https://doi.org/10.1001/jama.1958.02990210034008

Atras A., Marczewski K. (2004), Znaczenie świadomej zgody pacjenta na działania medyczne, “Zdrowie Publiczne”, no. 114.

Bandura A. (1977), Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change, “Psychological Review”, no. 84(2), pp. 191–215. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191

Bandura A. (1997), Social Foundations of Thought and Action, Prentice Hall, Englewood Cliffs– New York.

Barański J. (2002), Niektóre aspekty komunikowania się lekarza z pacjentem, [in:] J. Barański, W. Piątkowski (eds.), Zdrowie i choroba. Wybrane problemy socjologii medycyny, Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław.

Beauchamp T.L., Childress J.F. (1996), Zasady etyki medycznej, transl. W. Jacórzyński, Książka i Wiedza, Warszawa

Brzeziński T. (2002), Etyka lekarska, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.

Bujny J. (2007), Prawa pacjenta. Między autonomią a paternalizmem, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.

Business Insider (2020), Zdrowie w sieci. Blisko 50 proc. Polaków szuka w internecie medycznych porad, https://businessinsider.com.pl/technologie/nowe-technologie/medyczne-porady-w-internecie-czego-szukaja-polacy/snd19t3 (accessed 30.06.2020).

CBOS (2001), Wiedza o prawach pacjenta 2001, http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2001/K_070_01.PDF (accessed 9.10.2019).

Cohen E. (2010), The Empowered Patient, Ballantine Books Trade Paperbacks, New York.

Coulter A., Ellins J. (2007), Effectiveness of strategies for informing, educating, and involving patients, “The BMJ”, no. 335, https://www.researchgate.net/publication/6223140_Effectiveness_of_strategies_for_informing_educating_and_involving_patients (accessed 7.10.2019). DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.39246.581169.80

Coulter A., Entwistle V., Gilbert D. (1999), Sharing decisions with patients: is the information good enough?, “The BMJ”, no. 318(7179), pp. 318–322. DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.318.7179.318

Czarnecki P. (2008), Dylematy etyczne współczesności, Centrum Doradztwa i Informacji Difin, Warszawa.

Dolińska-Zygmunt G. (ed.) (2001), Podstawy psychologii zdrowia, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Faden R.R., Beauchamp T.L. (1986), A History and Theory of Informed Consent, Oxford University Press, New York.

Gaertner H. (1997), Lekarz, pacjent, empatia, “Sztuka Leczenia”, vol. 3(3).

Gallagher M.W. (2012a), Self-efficacy, [in:] V.S. Ramachandran (ed.), Encyclopedia of Human Behavior, Academic Press, New York. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-0-12-375000-6.00312-8

Gallagher M.W. (2012b), Self-Efficacy, University of Kansas, Elsevier, Lawrence.

Gałuszka M., Legiędź-Gałuszka M. (2008), Medycyna i zdrowie w społeczeństwie ryzyka, [in:] M. Gałuszka (ed.), Zdrowie i choroba w społeczeństwie ryzyka biomedycznego, Wydawnictwo Uniwersytetu Medycznego, Łódź.

Gemius (2018), Wyniki badania Gemius/PBI za maj 2018, https://www.gemius.pl/wszystkie-artykuly-aktualnosci/wyniki-badania-gemiuspbi-za-maj-2018.html (accessed 27.10.2019).

Gordon T., Edwards W.S. (1999), Pacjent jako partner, transl. T. Szafrański, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa.

Górski A. (ed.) (2012), Leksykon prawa medycznego: 100 podstawowych pojęć, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.

Gregor B., Stawiszyński M. (2005), Wykorzystanie Internetu w badaniach panelowych rynku , [in:] M. Sokołowski (ed.), Oblicza Internetu. Internet a globalne społeczeństwo informacyjne, Algraf, Elbląg–Biskupiec.

Hallisy J.A. (2008), The Empowered Patient. Hundreds of life-saving facts, action steps and strategies you need to know, PatientsaftyCA.org., San Francisco.

Hine C. (1998), Virtual Ethnography, http://www.cirst.uqam.ca/pcst3/pdf/Communications/hine.pdf (accessed 27.10.2019).

Hohn M.D. (1998), Empowerment Health Education in Adult Literacy: A guide for public health and adult literacy practitioners, policy makers, and funders, National Institute for Literacy, Laurence.

Jurek K. (2013), Badania społeczne w Internecie. Wirtualna etnografia w teorii i praktyce, “Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, vol. 1(41), pp. 86–98.

Kalisiewicz D. (ed.) (1995), Nowa encyklopedia powszechna PWN, vol. 1, Warszawa.

Kubczak A. (2002), Cybersocjologia? Internet jako przedmiot zainteresowania socjologów, [in:] L.M. Haber (ed.), Polskie doświadczenia w kształtowaniu społeczeństwa informacyjnego, Wydział Nauk Społecznych Stosowanych Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków, pp. 183–190.

Kubiak R. (2016), Prawo pacjenta do intymności i poszanowania godności. Część II, “Medycyna Paliatywna”, vol. 8(4).

Kulik W. (2018), Cztery miliardy internautów, http://www.benchmark.pl/aktualnosci/ile-osob-ma-dostep-do-internetu-na-swiecie-juz-ponad-4-miliardy.html (accessed 27.10.2019).

Lofland J., Snow D.A., Anderson L., Lofland L.H. (2009), Analiza układów społecznych, transl. A. Kordasiewicz, S. Urbańska, M. Żychlińska, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Lyons M. (2007), Should patients have a role in patient safety? A safety engineering view, “Quality and Safety in Health Care”, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2653153/ (accessed 24.10.2019).

Łaska-Formejster A. (2002), Proces kształtowania roli zawodowej lekarza rodzinnego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Łaska-Formejster A. (2014a), Pacjenci ery empowered wyzwaniem dla nowych form zarządzania i strategii marketingowych w ochronie zdrowia, [in:] A. Depta (ed.), Zarządzanie zdrowiem a problemy społeczeństwa obywatelskiego, Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej, Łódź, pp. 17–29.

Łaska-Formejster A. (2014b), Nowoczesne technologie komunikacyjne w systemie opieki zdrowotnej. E-narzędzia i pacjent doby “empowered” a etos zawodu lekarza, [in:] D. Walczak-Duraj (ed.), Praca – rynek pracy – zatrudnienie w perspektywie humanistycznej, “Humanizacja Pracy”, no. 2(276), pp. 186–202.

Łuków P., Pasierski T. (2014), Etyka medyczna z elementami filozofii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.

Marody M., Batorski D., Nowak A. (ed.) (2006), Społeczna przestrzeń internetu, Wydawnictwo Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej “Academica”, Warszawa.

Medical Code of Ethics, https://nil.org.pl/uploaded_images/1574857770_kodeks-etyki-lekarskiej.pdf (accessed 2.02.2020).

Miller R.K., Washington K.D. (2016), Healthcare Business Market Research Handbook 2017–2018, Richard K. Miller & Associates, Loganville.

Nowacka M. (2005), Autonomia pacjenta jako problem moralny, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok.

Olesch A. (2012), Ludzka twarz ochrony zdrowia, “Ogólnopolski System Ochrony Zdrowia”, no. 10, pp. 11–12.

Ossowska M. (1963), Podstawy nauki o moralności, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Ostrowska A. (2010), Zróżnicowanie społeczne i nierówności w zdrowiu, [in:] W. Piątkowski (ed.), Socjologia z medycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.

Salmon P. (2002), Psychologia w medycynie wspomaga współpracę z pacjentem i proces leczenia, transl. M. Gajdzińska, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Słońska Z. (2010), Społeczna natura zdrowia: teoria i praktyka, [in:] W. Piątkowski (ed.), Socjologia z medycyną. W kręgu myśli naukowej Magdaleny Sokołowskiej, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.

Sokołowska M. (1986), Socjologia medycyny, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa.

Sprawozdanie (2015), Sprawozdanie dotyczące przestrzegania praw pacjenta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, https://www.rpp.gov.pl/gfx/bpp/userfiles/_public/bip/sprawozdania_roczne/sprawozdanie_2014_r.pdf (accessed 3.11.2019).

Staniszewska M. (2013), Internet jako narzędzie prowadzenia badań społecznych, “Acta Innovations”, no. 9, pp. 51–57.

Szewczyk K. (2009), Bioetyka. Medycyna na granicach życia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Szymczak M. (ed.) (1988), Słownik języka polskiego, vol. 1, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 125.

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.

World Health Organisation (WHO) (1998), Health Promotion Glossary, World Health Organization, Geneva, https://www.who.int/healthpromotion/about/HPR%20Glossary%201998.pdf?ua=1 (accessed 24.10.2019).

World Health Organisation (WHO) (2009), Guidelines on Hand Hygiene in Health Care: First Global Patient Safety Challenge Clean Care Is Safer Care, World Health Organization, Geneva, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK144022/ (accessed 24.10.2019).

Wichrowski M. (1992), Spór o autonomię pacjenta, “Medicus”, no. 4.

Więckowska E. (2005), Umiejętność komunikowania się jako czynnik kształtujący efektywność relacji lekarz-pacjent i pacjent-lekarz, [in:] B. Płonka-Syroka (ed.), Relacje lekarz-pacjent w aspekcie społecznym, historycznym i kulturowym, Wydawnictwo DiG, Oficyna Wydawnicza Arboretum, Wrocław–Warszawa.

Zając J.M., Krejtz K. (2007), Internet jako przedmiot i obszar badań psychologii społecznej, “Psychologia Społeczna” vol. 2, 3–4(5), pp. 191–200.