Stres i wypalenie zawodowe wśród kobiet pracujących w różnych segmentach rynku farmaceutycznego

Michał Tołkacz; Anna Zalewska-Janowska; Anna Pietrzak; Alicja Ograczyk-Piotrowska; Zofia Kabzińska

doi:10.18778/0208-600X.68.08

Autor

Michał Tołkacz Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra Immunologii Klinicznej i Reumatologii, Zakład Psychodermatologii, al. Kościuszki 4, 90-419 Łódź https://orcid.org/0000-0002-5421-136X
Anna Zalewska-Janowska Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra Immunologii Klinicznej i Reumatologii, Zakład Psychodermatologii, al. Kościuszki 4, 90-419 Łódź https://orcid.org/0000-0001-9900-7680
Anna Pietrzak Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra Immunologii Klinicznej i Reumatologii, Zakład Psychodermatologii, al. Kościuszki 4, 90-419 Łódź https://orcid.org/0000-0002-3848-8836
Alicja Ograczyk-Piotrowska Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra Immunologii Klinicznej i Reumatologii, Zakład Psychodermatologii, al. Kościuszki 4, 90-419 Łódź https://orcid.org/0000-0001-5820-0417
Zofia Kabzińska Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Katedra Immunologii Klinicznej i Reumatologii, Zakład Psychodermatologii, al. Kościuszki 4, 90-419 Łódź; Uniwersytet Łódzki, Instytut Psychologii WNoW, ul. Smugowa 10/12, 91-433 Łódź https://orcid.org/0000-0002-3520-0905

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.68.08

Słowa kluczowe:

stres zawodowy, stresor, wypalenie zawodowe, strategie radzenia sobie ze stresem, farmacja

Abstrakt

Liczne badania dowodzą, że stres i wypalenie zawodowe stały się istotnym problemem wśród osób mających w pracy codzienny kontakt z innymi ludźmi. Od lat obszarem badań nad zagrożeniami nadmiernym stresem i wypaleniem zawodowym jest szeroko rozumiana opieka zdrowotna i krąg zawodów medycznych. Obok dobrze rozpoznanych warunków pracy lekarzy, pielęgniarek, położnych czy fizjoterapeutów stosunkowo niewiele analiz prowadzono do tej pory wśród pracowników sektora farmaceutycznego – branży towarzyszącej służbie zdrowia i ściśle z nią współpracującej. Wśród zawodów, których przedstawiciele są narażeni na ciągły stres, wskazać można samodzielnych menedżerów, przedstawicieli naukowo-medycznych oraz farmaceutów. Celem podjętych badań było ustalenie stopnia, w jakim poziom odczuwanego stresu wpływa na pojawienie się zjawiska wypalenia zawodowego wśród osób zatrudnionych w firmach farmaceutycznych oraz w aptekach. Poszukując odpowiedzi na związane z oboma grupami pytania badawcze, wykorzystano trzy standaryzowane narzędzia: Skalę Odczuwanego Stresu (PSS-10, Perceived Stress Scale), Inwentarz do Pomiaru Radzenia Sobie ze Stresem (Mini-COPE) oraz Inwentarz Wypalenia Zawodowego (MBI, Maslach Burnout Inventory).

Bibliografia

Bańka A. (2001), Psychopatologia pracy, Gemini, Poznań.

Bartkowiak G. (1999), Psychologia zarządzania, Wydawnictwo AE, Poznań.

Bartkowiak G. (2002), Stres i wypalenie zawodowe pracowników ochrony zdrowia w świetle wyników badań, „Menadżer Zdrowia”, nr 4, s. 15–19.

Chmiel N. (2002), Psychologia pracy i organizacji, GWP, Gdańsk.

Freudenberger H. J. (1974), Staff burn-out, „Journal of Social Issues”, t. 30 (1), s. 159–165.

Gólcz M. (2007), Stres w pracy. Poradnik dla pracodawcy, Państwowa Inspekcja Pracy, Warszawa.

Jabłkowska K., Borkowska A. (2005), Ocena nasilenia stresu w pracy a cechy zespołu wypalenia zawodowego u menedżerów, „Medycyna Pracy”, nr 56 (6), s. 439–444.

Janowska Z., Cewińska J., Wojtaszczyk K. (red.) (2005), Dysfunkcje zarządzania zasobami ludzkimi, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Judge T.A., Klinger R. (2008), Job Satisfaction, [w:] M. Eid, R. J. Larsen (eds.), The Science of Subjective well-being, The Guilford Press, New York.

Kato T. (2013), Frequently Used Coping Scales: A Meta-Analysis, „Stress and Health”, t. 31 (4), s. 315–323.

Kowal E. (2002), Ekonomiczno-społeczne aspekty ergonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa–Poznań.

Marcinkowska U., Pszczelińska M., Ormaniec E., Serzysko B. (2014), Stres i jego konsekwencje w pracy personelu medycznego, „Humanizacja Pracy”, nr 4, s. 93–104.

Maslach C. (2000), Wypalenie – w perspektywie wielowymiarowej, [w:] H. Sęk (red.), Wypalenie zawodowe. Przyczyny, mechanizmy, zapobieganie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 13–31.

Maslach C., Schaufeli W. B. (1993), Historical and Conceptual Development of Burnout, [w:] W. B. Schaufeli, C. Maslach, T. Marek (eds.), Professional Burnout. Recent Developments in Theory and Research, Routledge, London, s. 1–16.

McCann L., Hughes C. M., Adair C.G., Cardwell C. (2009), Assessing Job Satisfaction and Stress among Pharmacists in Northern Ireland, „Pharmacy World & Science”, t. 31, s. 188–194.

Mikołajewska E. (2014), Stres związany z pracą i wypalenie zawodowe u fizjoterapeutów – przegląd literatury, „Medycyna Pracy”, nr 65 (5), s. 693–701.

Mruk H., Pilarczyk B., Michalik M. (2014), Marketing strategiczny na rynku farmaceutycznym, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa.

Najder A., Merecz-Kot D. (2014), Stres zawodowy a ryzyko psychospołeczne w grupie dziennikarzy, „Medycyna Pracy”, nr 65 (1), s. 85–97.

Ogińska-Bulik N. (2006), Stres zawodowy w zawodach usług społecznych, Difin, Warszawa.

Ogińska-Bulik N. (2008), Stres zawodowy i jego konsekwencje w grupie pracowników sektora usług społecznych – rola inteligencji emocjonalnej, „Przegląd Psychologiczny”, nr 51 (1), s. 69–85.

Ogińska-Bulik N., Juczyński Z. (2008), Osobowość, stres a zdrowie, Difin, Warszawa.

Pasikowski T. (2009), Polska adaptacja kwestionariusza Maslach Burnout Inventory, [w:] H. Sęk (red.), Wypalenie zawodowe. Przyczyny i zapobieganie. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 135–149.

Perek M., Kózka M., Twarduś K. (2007), Trudne sytuacje w pracy pielęgniarek pediatrycznych i sposoby radzenia sobie z nimi, „Problemy Pielęgniarstwa”, nr 15 (4), s. 223–228.

Płotka A. (2005), Badania nad uwarunkowaniami syndromu burnout u położnych, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, t. LX (XVI), s. 12–18.

Ramuszewicz M., Krajewska-Kułak E., Rolka H., Łukaszuk C., Kułak W. (2005), Problem wypalenia zawodowego wśród pielęgniarek operacyjnych, „Chirurgia Polska”, nr 7 (4), s. 244–251.

Rogozińska-Pawełczyk A. (2018), Satysfakcja z pracy a stres zawodowy – wyniki badań ilościowych w 3 jednostkach organizacyjnych urzędu, „Medycyna Pracy”, nr 69 (3), s. 301–315.

Rothmann S. (2007), Occupational Stress of Hospital Pharmacists in South Africa, „International Journal of Pharmacy Practice”, nr 15, s. 1–8.

Sygit-Kowalkowska E., Weber-Rajek M., Porażyński K., Goch A., Kraszkiewicz K., Bułatowicz I. (2015), Samokontrola emocjonalna, radzenie sobie ze stresem a samopoczucie psychofizyczne funkcjonariuszy służby więziennej, „Medycyna Pracy”, nr 66 (3), s. 373–382.

Świeczkowski D., Bandurska E., Merks P., Krysicki D. (2015), Badanie jakości życia farmaceutów i ryzyka wypalenia zawodowego jako istotny element farmacji społecznej, „Farmacja Polska”, nr 71 (7), s. 2–6.

Tarczoń M., Beck-Krala E. (2016), Wypalenie zawodowe wśród pielęgniarek anestezjologicznych w województwie małopolskim, „Humanizacja Pracy”, nr 4, s. 73–85.

Taylor J. M. (2015), Psychometric Analysis of the Ten-Item Perceived Stress Scale, „Psychological Assessment”, t. 27 (1), s. 90–101.

Walkiewicz M., Sowińska K., Tartas M. (2014), Wypalenie zawodowe wśród personelu medycznego – przegląd literatury, „Przegląd Lekarski”, nr 71 (5), s. 263–269.

Wilczek-Rużyczka E. (2008), Wypalenie zawodowe a empatia u lekarzy i pielęgniarek, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Zajchowski W., Sapilak B., Bujnowska-Fedak M. (2015), Stres zawodowy w grupie przedstawicieli firm farmaceutycznych – doniesienie wstępne, „Forum Medycyny Rodzinnej”, nr 9 (3), s. 255–257.