Apropriacja szans życiowych we współczesnych społeczeństwach

Danuta Walczak-Duraj

doi:10.18778/0208-600X.48.06

Autor

Danuta Walczak-Duraj Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno- Socjologiczny, Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Polityki i Moralności

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.48.06

Słowa kluczowe:

apropriacja, szanse życiowe, kryzys, nierówności społeczne, nierówności ekonomiczne, wykluczenie społeczne, podział cyfrowy, struktura społeczna

Abstrakt

Wiodąca teza artykułu sprowadza się do stwierdzenia, że okres kryzysu gospodarczego w społeczeństwach opartych na logice gospodarki rynkowej, funkcjonującej przede wszystkim w paradygmacie neoliberalnym, sprzyja przekonaniu na temat wzrostu nierówności społecznych i ekonomicznych. Przekonanie to odnosi się przede wszystkim do szeroko pojętego zawłaszczania szans życiowych, które wprost nie muszą się odnosić do wzrostu nierówności w dochodach czy płacach. Dzieje się tak głównie dlatego, że w okresie kryzysu gospodarczego następuje wyraźnie obserwowany proces uspołeczniania ryzyka, niepewności i strat związanych z aktywnością ekonomiczną, rozpatrywaną zarówno z perspektywy jednostkowej, jak i grupowej. Szczególnym efektem tego procesu jest zjawisko prywatyzowania zysków przez międzynarodowe, zglobalizowane banki inwestycyjne i przerzucanie kosztów kryzysu na państwo i społeczeństwo. Jednocześnie zmiany zachodzące w strukturze społecznej i strukturze oraz w treści pracy pod wpływem technologii cyfrowych stanowią drugą grupę przesłanek dla rozważań nad istotą i rozmiarami tendencji apropriacyjnych. Zwłaszcza że niektóre kryteria pomiaru wykluczenia społecznego czy zróżnicowania i nierówności ekonomicznych mają charakter względny. Stąd też celem rozważań będą takie zagadnienia, jak: istota i główne przesłanki procesu zawłaszczania szans życiowych we współczesnych społeczeństwach; problem pomiaru wykluczenia, nierówności społecznych i ekonomicznych; wpływ nowych technologii cyfrowych na nierówności społeczne i związane z nimi tendencje do zawłaszczania.

Bibliografia

Banks D., Daus K. (2002), Consumer Community, Wiley, San Francisco.

Baranowski M. (2009), Apropriacja szans życiowych w kapitalizmie informacyjnym, [w:] K. P o d e m s k i (red.), Spór o społeczne znaczenie społecznych nierówności, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań, s. 135‒148.

Bard A., Söderqvist J. (2006), Netokracja. Elita władzy i życie po kapitalizmie, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.

Bonfadelli H. (1988), Wissensklassen durch Massenmedien? Entwicklunb, Ertgebnisse und Tragweite der Wissenskluftforschung, [w:] W. D. F r ö h l i c h u.a. (Hrsg.), DieWerstelle Welt. Beiträge zur Medienökologie, Fischer, Frankfurt am Main, s. 140‒152.

Brenn B. (2003), Desire, connecting with what customers want, „Fast Company”, February, No. 4, s. 14‒21.

Bühl A. (1996), Cyber Society. Mythos und Realität der Informationsgesellschaft, Papy-Rossa, Köln.

Castells M. (2003), Galaktyka Internetu: Refleksje nad Internetem, biznesem i społeczeństwem, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań.

Castells M., Himanen P. (2009), Społeczeństwo informacyjne i państwo dobrobytu. Model fiński. Ze wstępem Edwina Benedykta, [przeł. M. Sutowski, M. Penkala], Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.

Czapiński J. (2013), Wykluczenie społeczne. Rodzaje wykluczenia społecznego, [w:] „Diagnoza Społeczna 2013”. Warunki i jakość życia Polaków ‒ Raport [Special issue], „Contemporary Economics”, vol. 7, s. 379‒407; DOI: 10.5709/ce.1897-9254.118. DOI: https://doi.org/10.5709/ce.1897-9254.118

Dahrendorf R. (1979), Life Chances. Approaches to Social and Political Theory, Weidenfeld and Nicolson, London.

Dertouzos M. (1997), What Will Be: How the new World of Information Will Change our Lives, Harper Collins, New York.

The Economist Intelligence Unit’s Index of Democracy (2007), http://www.Democracy_Index_2007_ V3.pdf, 20.05.2013.

Ettema J. S., Kline F. G. (1977), Deficits, Differences and Ceilings. Contingent Conditions for Understanding the Knowledge Gap, „Communication Research”, Vol. 4, s. 178‒190. DOI: https://doi.org/10.1177/009365027700400204

Horstmann R. (1991), Medieneinflüsse auf politisches Vissen. Zur Tragfähigkeit der Wissenskluft-Hypothese, Deutscher Universitätsverlag, Wiesbaden. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-663-14588-2

Hrad i l S. (2001), Soziale Ungleichheit in Deutschland, Leske+Budrich, Opladen.

Human Development Report 2006 ‒ Complet Report HDR ‒ Index 1975‒2005 Country Ranking (2002‒2007), http://www.photins.com/rankings/human_development_index_1975_2005. html, 20.05.2013.

Karolak J. (2000), Kiedy konsument staje się prosumentem, „Marketing Międzynarodowy”, vol. 18, nr 12, s. 13‒21.

Krzysztofek K. (2006), Społeczeństwo w dobie Internetu: refleksyjne czy algorytmiczne?, [w:] Ł. Jonak, P. Mazurek, M. Olcoń, A. Przybylska, A. Tarkowski, J. M. Zając (red.), Re: Internet – społeczne aspekty medium. Polskie konteksty i interpretacje, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa, s. 12‒28.

Marr M., Zillien N. (2013), Cyfrowy podział, [tłum. P. Szulich], [w:] S. F e l (red.), Gospodarka społecznie zakorzeniona. Wybrane problemy z teorii i empirii socjologii gospodarki, Wydawnictwo KUL, Lublin, s. 115‒144.

Narbutt M. (2011), Naturalna higiena biznesu, „Rzeczpospolita”, 26‒27 listopada, s. P 5‒6.

OECD: Ranking państw o największych nierównościach społecznych (2011), http://forsal.pl/ar- tykuly/572631,oecd_ranking_panstw_o_najwiekszych_nierownosciach_spolecznych.html, 20.05.2013.

Pyӧria P. (2005), Knowledge Workers in the Information Society. Evidence from Finland, University Press, Tampere.

Rheingold H. (1993), The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier, Addison‒Wesley, Reading (MA).

Standing G. (2011), The Precariat. The New Dangerous Class, Bloomsbury Academic, London. DOI: https://doi.org/10.5040/9781849664554

Stiglitz J. (2004), Globalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Stiglitz J. (2008), Freefall: America, Free Markets, and the Sinking of the World Economy, W. W. Northon, New York ‒ London.

Tichenor P. J., Donohue G. A., Olien C. N. (1970), Mass Media Flow and Differential Growth in Knowlodge, „Public Opinion Quarterly”, Vol. 34, s. 159‒170. DOI: https://doi.org/10.1086/267786

Walczak-Duraj D. (2010), Instytucjonalizacja standardów etycznych w gospodarce rynkowej, [w:] D. W a l c z a k-D u r a j (red.), Etyka a moralność. Aksjonormatywny kontekst współczesnej pracy i wybranych zawodów, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 49‒73. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-488-4.04

Walczak-Duraj D. (2011), Procesy przewartościowania pracy ‒ główne uwarunkowania i tendencje, [w:] D. W a l c z a k-D u r a j (red.), Przemiany pracy, postaw i ról zawodowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 29‒51.

Walczak-Duraj D. (2012a), Instytucjonalizacja i instrumentalizacja odpowiedzialności moral- nej w społeczeństwie netokratycznym, [w:] D. W a l c z a k-D u r a j, J. M a r i a ń s k i (red.), Ład czy bezład moralny ‒ ku społeczeństwu bez moralności?, „Acta Universitais Lodziensis”, Folia Sociologica, nr 40, (Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Łódź), s. 89‒111.

Walczak-Duraj D. (2012b), Rola reputacji i manipulacji w marketingowych strategiach komunikacyjnych przedsiębiorstw, [w:] J. D u r a j (red.), Prace z zakresu ekonomiki i zarządzania przedsiębiorstwem, „Acta Universitais Lodziensis”, Folia Oeconomica, nr 272, (Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Łódź), s. 25‒48.

Walczak-Duraj D. (2013), Ład aksjonormatywny w gospodarce rynkowej ‒ ciągłość czy zmiana?, [w:] J. G r o t o w s k a-L e d e r, E. R o k i c k a (red.), Nowy ład? Dynamika struktur społecznych we współczesnych społeczeństwach. New Order? Dynamics of Social Structures in Contemporary Societies, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 235‒252. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-967-4.15

Weber M. (2002), Gospodarka i społeczeństwo, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Wielecki K. (2012), Kryzys i socjologia, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323510147

Wilkinson R., Pickett K. (2011), Duch równości. Tam gdzie panuje równość, wszystkim żyje się lepiej, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa.

World Economic Outlook (2006‒2011), International Monetary Found (IMF), http://www.imf.org/ external/pubs/ft/weo0906.pdf, 30.08.2013.