Gastroproblemy i igrzyska czasu. Prekaryjność polskich pracowników gastronomii

Hanna Szalecka

doi:10.18778/0208-600X.93.03

Autor

Hanna Szalecka Adam Mickiewicz University, Faculty of Sociology https://orcid.org/0009-0008-7444-6095

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.93.03

Słowa kluczowe:

gastronomia, prekarność, czas, brak kontroli

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza pracy w gastronomii przez pryzmat kategorii temporalnych i przyjrzenie się mechanizmom prekaryjności rządzącym sektorem gastronomicznym. Artykuł powstał na podstawie badania przeprowadzonego w 2024 roku, w którym udział wzięły byłe i obecnie zatrudnione w gastronomii osoby. Omawiane w tekście dane obrazują centralną rolę upływu czasu w organizacji pracy w gastronomii i jej konsekwencje dla życia prywatnego i przyszłości osób pracujących.

Bibliografia

Adamkiewicz W.B., Zielińska J. (2024), Praca w “małej gastronomii” z perspektywy zatrudnionych w Warszawie i Wiedniu. Studium przypadku, Przegląd Socjologii Jakościowej, vol. 20, no. 2, pp. 196–219. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.2.09

Bednarczykówna K. (2018), Kelner to jest misja. Dziś kelnerów nie ma, są podawacze jedzenia. 10 przykazań dla kelnera [REPORTAŻ], https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,23060551,kelner-to-jest-misja-dzis-kelnerow-nie-ma-sa-podawacze-jedzenia.html?utm_source=mail&utm_medium=art_polecane&utm_campaign=artid_23060551&token=TUC3fg_3g2de8KLCP-kSVruf1Wnj-8joRWIgGgCH2-P0UWBo5FO-2_-7c97cBcUX [dostęp: 24.08.2024].

Błażewicz A., Cichoń D. (2024), Delivery Heroes. Bohaterowie na wynos, https://teatr-polski.pl/spektakle/delivery-heroes-bohaterowie-na-wynos/ [dostęp: 24.08.2024].

Butler J. (2009), Frames of War: When is Life Grievable?, Verso, London.

Crary J. (2022), 24/7: późny kapitalizm i celowość snu (trans. D. Żukowski), Karakter, Kraków.

Czajkowski K. (1979), Wychowanie do rekreacji, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.

Durkheim É. (2010), Elementarne formy życia religijnego. System totemiczny w Australii (trans. A. Zadrożyńska), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Giermanowska E. (2013), Ryzyko elastyczności czy elastyczność ryzyka. Instytucjonalna analiza kontraktów zatrudnienia, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323514817

Gładczak P. (2019), Pracownik – największy problem gastronomii?, https://wroclawskiejedzenie.pl/2019/12/13/pracownik-najwiekszy-problem-gastronomii/ [dostęp: 24.08.2024].

Graeber D. (2018), Praca bez sensu. Teoria, http://pl.anarchistlibraries.net

GUS (2021), Wpływ pandemii COVID-19 na koniunkturę gospodarczą – oceny i oczekiwania (dane szczegółowe oraz szeregi czasowe). Aneks do publikacji Koniunktura w przetwórstwie przemysłowym, budownictwie, handlu i usługach 2000–2021 (marzec 2021).

GUS (2023), Rynek wewnętrzny w 2022 r.

Hall E.T. (1999), Taniec życia. Inny wymiar czasu (trans. R. Nowakowski), Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, Warszawa.

Honneth A. (2012), Walka o uznanie: moralna gramatyka konfliktów społecznych (trans. J. Duraj), Zakład Wydawniczy „NOMOS”, Kraków.

Kaleta E. (2016), Gastrowyzysk. Pracownicy gastronomii zakładają związek zawodowy, https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,20493477,gastrowyzysk-pracownicy-gastronomii-zakladaja-zwiazek-zawodowy.html [dostęp: 24.08.2024].

Kiersztyn A. (2015), Niepewne uczestnictwo – młodzi na polskim rynku pracy w latach 2008–2013, Instytut Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa, https://rcin.org.pl/publication/176596/edition/204245/niepewne-uczestnictwo-mlodzi-na-polskim-rynku-pracy-w-latach-2008-2013-wybrane-wyniki-polskiego-badania-panelowego-polpan-1988-2013-kiersztynanna-orcid-0000-0001-8112-6059?language=pl [dostęp: 8.02.2025].

Kosiewicz J. (2012), Free Time versus Occupied Time in a Philosophical Context, Physical Culture and Sport. Studies and Research, vol. LV. DOI: https://doi.org/10.2478/v10141-012-0015-2

Krajewski M. (2016), Incydenty. Badając gęste społeczeństwo, Studia Socjologiczne, vol. 2, no. 221, pp. 145–162.

Kramarczyk J. (2018), Życie we własnym rytmie. Socjologiczne studium slow life w dobie społecznego przyspieszenia, UNIVERSITAS, Kraków.

Lebhar G.M. (1958), The use of time, Chain Store Publishing Corp., New York.

Lipiec S. (2022), Gastronomia. Praca i prekariat. Studium socjologiczno-prawne, Wydawnictwo Rys, Poznań.

Lorey I. (2015), State of Insecurity: Government of the Precarious, Verso, London.

Maison D. (2022), Jakościowe metody badań społecznych. Podejście aplikacyjne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.53271/2022.057

McDowell L. (2001), Father and Ford Revisited: Gender, Class and Employment Change in the New Millennium, Transactions of the Institute of British Geographers, vol. 26, no. 4, pp. 448–464. DOI: https://doi.org/10.1111/1475-5661.00034

Mika B. (2023), Satisfaction Despite Precarity. Applying the Concept of Flexibility to Understand Tricity Uber Drivers’ Attitudes to Their Work, Miscellanea Anthropologica et Sociologica 2022, vol. 23, no. 2–3, pp. 125–141.

Mokras-Grabowska J. (2015), Czas wolny w dobie postmodernizmu, Folia Turistica, no. 34.

Mroczkowska D. (2020), (Z)rozumieć czas wolny. Przeobrażenia, tożsamość, doświadczanie, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, Poznań.

Mroczkowska D. (2023), Czas wolny – o codziennych i niecodziennych scenariuszach doświadczania, Studia Humanistyczne AGH, vol. 22, no. 1, pp. 13–32. DOI: https://doi.org/10.7494/human.2023.22.1.13

Mrozowicki A., Czarzasty J. (2020), Oswajanie niepewności. Studia społeczno-ekonomiczne nad młodymi pracownikami sprekaryzowanymi, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Niezgoda A. (2014), Czas wolny a zmiany na rynku turystycznym, [in:] Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość turystyki. Warsztaty z geografii turyzmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, pp. 101–112. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-262-0.07

Palęcka A., Płucienniczak P. (2017), Niepewne zatrudnienie, lęk i działania zbiorowe. Trzy wymiary prekarności, Kultura i Społeczeństwo, vol. 61, no. 4, pp. 65–85. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2017.61.4.4

Pawłowska A. (2017), Byłyśmy zastraszane, wyśmiewane i upokarzane. Pracownice kociej kawiarni przeciwko właścicielce, https://noizz.pl/spoleczenstwo/bylysmy-zastraszane-wysmiewane-i-upokarzane-pracownice-kociej-kawiarni-przeciwko/tsk1wkd [dostęp: 24.08.2024].

Pobiedzińska J. (2020), Napiwku nie będzie: sekrety kelnerów, Agora, Warszawa.

Polkowska D. (2019), Między światem realnym a wirtualnym: obietnice vs. rzeczywistość. Prekarna praca kierowcy Ubera?, Przegląd Socjologii Jakościowej, vol. 15, no. 4, pp. 224–249. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.15.4.11

Polkowska D. (2020), Platform work during the COVID-19 pandemic: a case study of Glovo couriers in Poland, European Societies, vol. 23, pp. S321–S331. DOI: https://doi.org/10.1080/14616696.2020.1826554

Polkowska D. (2023), Przyspieszenie czy spowolnienie? Praca platformowa dostawców jedzenia w dobie pandemii Sars-Cov-2, Studia Socjologiczne, vol. 4, no. 243, pp. 109–133. DOI: https://doi.org/10.24425/sts.2021.139724

Sennett R. (2006), Korozja charakteru: osobiste konsekwencje pracy w nowym kapitalizmie (trans. J. Dzierzgowski, Ł. Mikołajewski), Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, Warszawa.

Sennett R. (2010), Kultura nowego kapitalizmu (trans. G. Brzozowski, K. Osłowski), Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA, Warszawa.

Standing G. (2014), Prekariat: nowa niebezpieczna klasa (trans. K. Czarnecki, P. Kaczmarski, M. Karolak), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Szymkowiak H. (2021), Polska gastronomia w czasie pandemii, Tutoring Gedanensis, vol. 6, no. 1, pp. 79–88. DOI: https://doi.org/10.26881/tutg.2021.1.09

Winogrodzka D., Mleczko I. (2019), Migracja płynna a prekaryzacja pracy. Przykłady doświadczeń zawodowych młodych migrantów z wybranych miast średniej wielkości w Polsce, Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny, (XLV), vol. 171, no. 1, pp. 85–106. DOI: https://doi.org/10.4467/25444972SMPP.19.004.10254

Wysocka E. (2013), Wschodząca dorosłość a tożsamość młodego pokolenia – współczesne zagrożenia dla kształtowania tożsamości. Analiza teoretyczna i empiryczne egzemplifikacje, Kwartalnik Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych, no. 1, pp. 69–96.

Zielińska J. (2014), Współczesny rynek pracy w Polsce. Kondycja psychospołeczna i ekonomiczna. Prekariat w branży gastronomicznej, [in:] H. Liberska, A. Malina, D. Suwalska-Barancewicz (eds.), Współcześni ludzie wobec wyzwań i zagrożeń XXI wieku, Wydawnictwo Difin, Warszawa.

Zielińska J. (2015), Dwuznaczny urok elastyczności, czyli o pracy w branży gastronomicznej, Polityka Społeczna, vol. 492, no. 3, pp. 20–25.