Model biomedyczny, redukcjonizm i ich konsekwencje dla percepcji ciała
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-600X.90.02Słowa kluczowe:
redukcjonizm medyczny, uprzedmiotowienie, ciało, fenomenologiaAbstrakt
Współczesna medycyna wciąż się rozwija, pozwalając na wykrywanie wczesnych stadiów choroby, oferując różnorodne warianty leczenia, chroniąc przed niepożądanymi chorobami a także zapewniając zaawansowane rozwiązania farmakologiczne. XIX-wieczny model biomedyczny, który zdominował wiek XX zdecydowanie polepszył nasze rozumienie ludzkiego ciała oraz przyczyn chorób. Pomimo rozwoju innych modeli, takich jak model bio-psycho-społeczny, czy model zorientowany na pacjenta, model biomedyczny pozostaje integralną częścią medycyny opartej na dowodach (evidence-based medicine, EBM). Prowadzi to do szeregu konsekwencji takich jak specjalizacja, determinizm biologiczny, podejście obwiniające, redukcjonizm czy uprzedmiotowienie. Artykuł wykorzystuje analityczną ramę fenomenologii. Postawiono dwa pytania badawcze: 1) w jaki sposób model biomedyczny wpływa na fragmentaryzację opieki nad pacjentem? 2) jaki wpływ ma model biomedyczny na percepcję ciała pacjenta? Główna teza artykułu brzmi: model biomedyczny jest wciąż wpływowy w obszarze badań, edukacji oraz praktyki medycznej i wraz z postępami EBM wpływa na postrzeganie ciała pacjenta. Artykuł opiera się na przeglądzie literatury i ma na celu ukazanie nieoczywistych związków między postępem medycznym i postrzeganiem ciała. Analiza wykazała, że model biomedyczny wpływa na fragmentaryzację opieki nad pacjentem poprzez zwiększający się redukcjonizm i wynikającą z niego specjalizację medycyny, prowadząc do uprzedmiotowienia ciała, które dokonywane jest zarówno przez lekarzy, jak i samych pacjentów.
Bibliografia
Acolin J., Fishman P. (2023), Beyond the biomedical, towards the agentic: A paradigm shift for population health science, “Social Science & Medicine”, vol. 326, 115950. https://doi.org/10.1016/J.SOCSCIMED.2023.115950
Ahn A.C., Tewari M., Poon C.S., Phillips R.S. (2006), The Limits of Reductionism in Medicine: Could Systems Biology Offer an Alternative? “PLoS Medicine”, vol. 3(6), pp. 0709–0713. https://doi.org/10.1371/JOURNAL.PMED.0030208
Anon. (2023), Nowy lek na odchudzanie jest już w Polsce. Cena to nawet 1600 zł, ale szybko znika, “Rynek Zdrowia”, https://www.rynekzdrowia.pl/Serwis-Diabetologia/Nowy-lek-na-odchudzaniejest-juz-w-Polsce-Cena-to-nawet-1600-zl-ale-szybko-znika,250426,1016.html
Beresford M.J. (2010), Medical reductionism: lessons from the great philosophers, “QJM: An International Journal of Medicine”, vol. 103(9), pp. 721–724. https://doi.org/10.1093/QJMED/HCQ057
Berg S. (2023), Questions patients may have about weight-loss drugs, https://www.ama-assn.org/delivering-care/public-health/questions-patients-may-have-about-weight-loss-drugs.
Biccard B. (2022), The principles of evidence-based medicine, “Southern African Journal of Anaesthesia and Analgesia”, vol. 28(5 Suppl 1), pp. S72–79. https://doi.org/10.36303/SAJAA.2022.28.5.2914
Buzzoni M., Tesio L., Stuart M.T. (2022), Holism and Reductionism in the Illness/Disease Debate, “Frontiers Collection”, Part F902, pp. 743–778. https://doi.org/10.1007/978-3-030-92192-7_39/COVER
Capra F. (1982), The Turning Point Science Society and The Rising Culture, Flamingo Publisher. http://lib.ui.ac.id
Carel H. (2016), Phenomenology of Illness, pp. 204–228. https://doi.org/10.1093/ACPROF:OSO/9780199669653.003.0010
Chao A.M., Tronieri J.S., Amaro A., Wadden T.A. (2023), Semaglutide for the treatment of obesity, “Trends in Cardiovascular Medicine”, vol. 33(3), pp. 159–166. https://doi.org/10.1016/J.TCM.2021.12.008
Charmaz K. (1983), Loss of self: a fundamental form of suffering in the chronically ill, “Sociology of Health & Illness”, vol. 5(2), pp. 168–195. https://doi.org/10.1111/1467-9566.EP10491512
Cockerham W.C. (2022), Medical sociology (15th ed.). Routlege.
Conrad P., Barker K.K. (2010), The Social Construction of Illness: Key Insights and Policy Implications, “Journal of Health and Social Behavior”, vol. 51(S), pp. S67–S79.
de Boer B. (2020), Experiencing objectified health: turning the body into an object of attention, “Medicine, Health Care and Philosophy”, vol. 23, pp. 401–411. https://doi.org/10.1007/s11019-020-09949-0
Dennet D. (1995), Darwin’s Dangerous Idea: Evolution and the Meanings of Life, Simon & Schuster.
Descartes R. (2019), Rozprawa o metodzie, Vis-à-vis Etiuda.
Detsky A.S., Gauthier S.R., Fuchs V.R. (2012), Specialization in medicine: How much is appropriate? “JAMA”, vol. 307(5), pp. 463–464. https://doi.org/10.1001/JAMA.2012.44
Dz.U. 2023, poz. 2152. (2023), Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 29 września 2023 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego.
Eisenberg L. (1977), Disease and illness. Distinctions between professional and popular ideas of sickness, “Culture, Medicine and Psychiatry”, vol. 1(1), pp. 9–23. https://doi.org/10.1007/BF00114808/METRICS
Elhauge E. (2010) (ed.), The Fragmentation of U.S. Health Care: Causes and Solutions, Oxford University Press, New York.
Emanuel E., Emanuel L. (1992), Four models of the physician-patient relationship, “JAMA”, vol. 268(11), pp. 2221–2226. https://doi.org/10.1001/jama.268.11.1410b
Engel G.L. (1977), The need for a new medical model: a challenge for biomedicine, “Science (New York, N.Y.)”, vol. 196(4286), pp. 129–136. https://doi.org/10.1126/SCIENCE.847460
Farre A., Rapley T. (2017), The New Old (and Old New) Medical Model: Four Decades Navigating the Biomedical and Psychosocial Understandings of Health and Illness, “Healthcare”, vol. 5(4). https://doi.org/10.3390/HEALTHCARE5040088
Fried E.I. (2022), Studying Mental Health Problems as Systems, Not Syndromes, “Current Directions in Psychological Science”, vol. 31(6), pp. 500–508. https://doi.org/10.1177/09637214221114089
Germov J. (2019), Imagining health problems as social issues, [in:] Germov J. (ed.), Second opinion. An introduction to health sociology, 6th ed., pp. 2–23, Oxford University Press, USA.
Giddens A. (2012), Socjologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Głębocka A., Wilczek-Rużyczka E. (2016), Zachowania dehumanizujące pacjentów z perspektywy pracowników medycznych w oparciu o skalę behawioralnych wskaźników, “Czasopismo Psychologiczne – Psychological Journal”, vol. 22(2), pp. 253–260. DOI: 10.14691/CPPJ.22.2.253
Greene J.A., Loscalzo J. (2017), Putting the Patient Back Together – Social Medicine, Network Medicine, and the Limits of Reductionism, “New England Journal of Medicine”, vol. 377(25), pp. 2493–2499. https://doi.org/10.1056/NEJMMS1706744
Grīnfelde M. (2023), Body objectified? Phenomenological perspective on patient objectification in teleconsultation, “Medicine, Health Care, and Philosophy”, vol. 26(3), 335. https://doi.org/10.1007/S11019-023-10148-W
Haque O.S., Waytz A. (2012), Dehumanization in medicine: Causes, solutions, and functions, “Perspectives on Psychological Science”, vol. 7(2), pp. 176–186.
Helman C.-G. (1981), Disease versus illness in general practice, “British Journal of General Practice”, vol. 31(230).
Hofmann B., Svenaeus F. (2018), How medical technologies shape the experience of illness, “Life Sciences, Society and Policy”, vol. 14(1). https://doi.org/10.1186/S40504-018-0069-Y
Kallivayalil R.A. (2020), Psychiatry – From Biological Reductionism to a Bio-Psycho-Social Perspective, “World Social Psychiatry”, vol. 2(1), pp. 3–6. https://doi.org/10.4103/WSP.WSP_4_20
Kannel W.B. (2003), Prevalence and Implications of Uncontrolled Systolic Hypertension, “Drugs Aging”, vol. 20(4), pp. 277–286.
Krakauer J.W., Ghazanfar A.A., Gomez-Marin A., MacIver M.A., Poeppel D. (2017), Neuroscience needs behavior: correcting a reductionist bias, “Neuron”, vol. 93, pp. 480–490. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2016.12.041
Kuskowski P. (2019), Doświadczenia pacjenta w Polsce, Raport badawczy Siemens Healthineers.
Leder D. (1984), Medicine and paradigms of embodiment, “Journal of Medicine and Philosophy (United Kingdom)”, vol. 9(1), pp. 29–44. https://doi.org/10.1093/JMP/9.1.29
Marcum J.A. (2004), Biomechanical and phenomenological models of the body, the meaning of illness and quality of care, “Medicine, Health Care, and Philosophy”, vol. 7(3), pp. 311–320. https://doi.org/10.1007/S11019-004-9033-0
Maslach Ch., Leiter M.P. (2011), Prawda o wypaleniu zawodowym. Co robić ze stresem w organizacji, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Merleau-Ponty M. (2005), Phenomenology of Perception. Routledge.
Miles A. (2009), On a Medicine of the Whole Person: Away from scientistic reductionism and towards the embrace of the complex in clinical practice, “Journal of Evaluation in Clinical Practice”, vol. 15(6), pp. 941–949. https://doi.org/10.1111/J.1365-2753.2009.01354.X
National Institute of Health, Prescription Medications to Treat Overweight & Obesity, https://www.niddk.nih.gov/health-information/weight-management/prescription-medications-treat-overweight-obesity.
Nielsen T.H. (2022), Issues for a phenomenology of illness – transgressing psychologizations: Author, “Medicine, Health Care and Philosophy”, vol. 25(4), pp. 603–613. https://doi.org/10.1007/S11019-022-10100-4/METRICS
Oleszczuk R., Kozińska I., Gras-Ozimek J., Kozińska U., Oleszczuk A. (2022), Semaglutide for the treatment of obesity, “Journal of Education, Health and Sport”, vol. 12(8), pp. 1111–1123. https://doi.org/10.12775/JEHS.2022.12.08.095
Paladino J. (2016), Can We Improve Serious Illness Care with Training and Systems Change? Paper presented at the Telling the Stories: The Deeper Voice of Hospice, Cleveland, Ohio.
Parsons, T. (2009), System społeczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Petersen S., Heesacker M., Schwartz R.C. (2001), Physical Illness: Social Construction or Biological Imperative? “Journal of Community Health Nursing”, vol. 18(4), pp. 213–222. https://doi.org/10.1207/S15327655JCHN1804_02
Prior A., Vestergaard C.H., Vedsted P., Smith S.M., Virgilsen L.F., Rasmussen L.A., Fenger-Grøn M. (2023), Healthcare fragmentation, multimorbidity, potentially inappropriate medication, and mortality: a Danish nationwide cohort study, “BMC Medicine”, vol. 21, 305, https://doi.org/10.1186/s12916-023-03021-3
Rocca E., Anjum R.L. (2020), Complexity, reductionism and the biomedical model, [in:] Rethinking Causality, Complexity and Evidence for the Unique Patient: A CauseHealth Resource for Healthcare Professionals and the Clinical Encounter, pp. 75–94. https://doi.org/10.1007/978-3-030-41239-5_5
Sackett D., Rosenberg W., Gray J., Haynes R., Richardson W. (1996), Evidence based medicine: what it is and what it isn’t, “BMJ”, vol. 312(7023), pp. 71–72. https://doi.org/10.1136/bmj.312.7023.71
Shilling C. (2021), Socjologia ciała, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Skrzypek M. (2012), Geneza i ewolucja podstawowych kategorii analitycznych socjologii medycyny, “Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu”, vol. 18(47)(4), pp. 371–378.
Snow K., Galaviz K., Turbow S. (2020), Patient Outcomes Following Interhospital Care Fragmentation: A Systematic Review, “Journal of General Internal Medicine”, vol. 35, pp. 1550–1558, https://doi.org/10.1007/s11606-019-05366-z
Sokołowska M. (1986), Socjologia medycyny, PZWL, Warszawa.
Srivastava R. (2020), The spread of super-specialisation is an alarming problem of modern medicine, “The Guardian”, https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/feb/18/the-spread-of-super-specialisation-is-an-alarming-problem-of-modern-medicine
Stevens H. (2018), Evidence-based medicine from a social science perspective, “Australian Journal of General Practice”, vol. 47(12), pp. 889–892. https://doi.org/10.31128/AJGP-03-18-4528
Svenaeus F. (2022), Health and Illness as Enacted Phenomena, “Topoi”, vol. 41, pp. 373–382. https://doi.org/10.1007/s11245-021-09747-0
Svenaeus F. (2023), The Phenomenology of Objectification in and Through Medical Practice and Technology Development, “Journal of Medicine & Philosophy”, vol. 48(2), pp. 141–150. https://doi.org/10.1093/jmp/jhad007
Szluz B. (2020), O doświadczaniu choroby Parkinsona. Socjologiczne spojrzenie na chorego, “Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio J – Paedagogia-Psychologia”, vol. 33(1), pp. 209. https://doi.org/10.17951/J.2020.33.1.209-218
Timmermans S., Almeling R. (2009), Objectification, standardization, and commodification in health care: A conceptual readjustment, “Social Science & Medicine”, vol. 69(1), pp. 21–27. https://doi.org/10.1016/J.SOCSCIMED.2009.04.020
Toombs S.K. (1987), The meaning of illness: a phenomenological approach to the patient-physician relationship, “The Journal of Medicine and Philosophy”, vol. 12(3), pp. 219–240. https://doi.org/10.1093/JMP/12.3.219
Topol E. (2015), The Patient will See You Now: The Future of Medicine is in Your Hands, Basic Books, New York.
van Dijck J. (2005), The Transparent Body: A Cultural Analysis of Medical Imaging, University of Washington Press, Seattle.
Waitzkin H., Weatherall D.J. (2004), Scientific method and the art of healing, [in:] Warrell D.A., Cox T.M., Firth J.D., Benz E.J. (eds.), The Oxford Textbook of Medicine, 4th edn, vol. 1, pp. 10–13, Oxford University Press.
World Health Organization (2024), Obesity and overweight, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
Wybourn C.A., Mendoza A.E., Campbell A.R. (2017), Fragmentation of Care – The Untold Story, “JAMA Surgery”, vol. 152(3), pp. 249–250. https://doi.org/10.1001/jamasurg.2016.4099
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 24-10-2024 - (2)
- 26-09-2024 - (1)
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
