Telewizja, słodycze i zdrowie. O sprawczości dzieci i napięciach w praktykach życia codziennego w kontekście programów promocji zdrowia

Magdalena Radkowska-Walkowicz

doi:10.18778/0208-600X.58.07

Autor

Magdalena Radkowska-Walkowicz Uniwersytet Warszawski, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.58.07

Słowa kluczowe:

zdrowie, dzieci, badania nad dzieciństwem, media

Abstrakt

W tekście prezentuję rezultaty badań prowadzonych w ramach projektu badawczego, realizowanego przez Interdyscyplinarny Zespół Badań nad Dzieciństwem UW, Zdrowie w opiniach dzieci – ujęcie childhood studies. Głównym celem projektu jest odczytanie znaczeń, jakie nadają kwestiom związanym ze zdrowiem (lub jego brakiem) dzieci w wieku wczesnoszkolnym (8–11 lat). Pokazuję, jak dzieci, jako społeczni aktorzy, radzą sobie z nowoczesnymi wymaganiami dotyczącymi ciała i nową strukturą odpowiedzialności związaną z traktowaniem dzieci jako przekaźników wiedzy o zdrowych nawykach żywieniowych i stylach życia. Przedstawiam także pokrótce, jak dzieci definiują zdrowie i czym dla nich jest niezdrowe zachowanie. Ze względu na to, że obok oczywistych skojarzeń ze zdrowiem – takich jak ruch na świeżym powietrzu i jedzenie warzyw oraz owoców – jednym z głównych elementów opowieści o zdrowiu okazał się telewizor, komputer i inne tego typu urządzenia, pytam o znaczenia, jakie nadają dzieci mediom w kontekście zdrowia. Skupiam się na tym, jak łączą je z problematyką zdrowia, a także, co o koncepcjach zdrowia i ciała mówi przywoływanie w tym kontekście praktyk związanych z oglądaniem telewizji. Ponadto wskazuję, że włączanie w dyskurs zdrowotny telewizji, komputera, tabletu itp. wynika z niedualistycznego podejścia dzieci do ciała i zdrowia. W ich wizji zdrowie jest nierozerwalnie związane z moralnością, edukacją i estetyką.
Choć badane dzieci przejmują wiele narracji związanych ze zdrowiem dystrybuowanych przez instytucje edukacyjne i wydają się doskonale znać zasady zdrowego żywienia i te związane z dbaniem o zdrowie i ciało, tworzą zdrowotne narracje na własnych zasadach. Z jednej strony więc są posłusznymi odbiorcami programów profilaktyki zdrowotnej (wiedzą, co jest zdrowe), z drugiej pozostają członkami plemienia dzieci, które swoją dziecięcość realizują przez praktyki uznawane za niezdrowe i „niedorosłe”. Z badań wyłania się więc obraz dziecka podzielonego: wiedzącego, co robić, by być zdrowym, a jednocześnie praktykującego „niezdrowe” działania, na co pozwala mu status bycia dzieckiem

Bibliografia

Ash J. (2013), New media and participatory cultures, [w:] S. Bragg, J.M. Kehily (red.), Children and young people’s cultural worlds, The Policy Press, Bristol, s. 219–267. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1t896z3.10

Beck U. (2012), Społeczeństwo światowego ryzyka, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Bragg S., Kehily J. M. (red.) (2013), Children and young people’s cultural worlds, The Policy Press, Bristol. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1t896z3

Buckingham D. (2008), Nowe media – nowe postaci dzieciństwa? Zmieniające się środowisko kulturowe dzieci w erze technologii cyfrowej, [w:] M.J. Kehily (red.), Wprowadzenie do badań nad dzieciństwem, Wydawnictwo WAM, Kraków, s. 151–169.

Buliński T. (2002), Człowiek do zrobienia. Jak kultura tworzy człowieka: Studium antropologiczne, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.

Christensen J., James A. (red.) (2008), Research witch children: Perspectives and practices, Routledge, Abington−New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203964576

Clark C.D. (2011), In A Younger Voice. Doing Child-Centered Qualitative Research, Oxford University Press, Oxford−New York.

Diasio N. (2010), Children and Food: Ambivalent Connections Between Risk, Moral Technologies, and Fun, [w:] S. Vandamm , S. van de Vathorst (red.), Whose Weight is it Anyway?: Essays on Ethics and Eating, Acco, Leuven−Den Haag, s. 55–66.

Dworkin R. (2000), The New Gospel of health, “The Public Interest”, Vol. 141, s. 77–90.

Foucault M. (1995), Historia seksualności, Czytelnik, Warszawa.

Giddens A. (2002), Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Jacyno M., Szulżycka A. (1999), Dzieciństwo: doświadczenie bez świata, Oficyna Naukowa, Warszawa.

James A., James A.L. (2008), Key concepts in childhood studies, Sage, Los Angeles.

Kapuścińska A. (2011), Edukacja zdrowotna w podstawie programowej dla klas I–III, [w:] B. Woynarowska (red.), Organizacja i realizacja edukacji zdrowotnej w szkole. Poradnik dla dyrektorów szkół i nauczycieli, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa, s. 79–89.

Landau-Czajka A. (2003), Zagrożenia i niebezpieczeństwa „nowomodnych rozrywek”. Co grozi dzieciom ze strony książek, teatry, filmu, telewizji, wideo, gier komputerowych i wszystkiego, co uda się jeszcze wynaleźć?, [w:] M. Dąbrowska, A. Klonder (red.), Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce, IAE PAN, Warszawa, s. 247–260.

Maciejewska-Mroczek E., Reimann M. (2016), Jak zgadzają i nie zgadzają się dzieci. O (nie)równowadze sił i świadomej zgodzie w badaniach z dziećmi, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. XII, nr 4, s. 42–55.

Potter J. (2013), Media literacy, Sage, Los Angeles−London−New Delhi.

Rose N. (1999), Governing the soul: The shaping of the private self, Free Association Book, London.

Schilling Ch. (2008), Kultura, „rola chorego” i konsumpcja zdrowia, [w:] P. Sztompka, M. Bogunia-Borowska (red.), Socjologia codzienności, Wydawnictwo Znak, Kraków, s. 732–755.

Schilling Ch. (2010), Socjologia ciała, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Siegenthaler E., Bochud Y., Bergamin P., Wurtz P. (2012), Reading on LCD vs e-link displays: effects on fatigue and visual strain, “Ophthalmic and Physiological Optic”, Vol. 32, No. 5, s. 367–374.

Woynarowska B., Sokołowska M. (2006), Koncepcja i zasady tworzenia szkoły promującej zdrowie, „Edukacja Zdrowotna i Promocja Zdrowia w Szkole”, z. 10–11, s. 9–46 (dostępny na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji: www.ore.edu.pl).