Przestrzeń publiczna jako przestrzeń tożsamości miasta. Szansa czy balast dla rozwoju miasta?

Krzysztof Bierwiaczonek

doi:10.18778/0208-600X.54.05

Autor

Krzysztof Bierwiaczonek Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk Społecznych, Instytut Socjologii

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.54.05

Słowa kluczowe:

tożsamość miasta, przestrzeń publiczna, modernizacja tożsamości, ekonomia symboliczna

Abstrakt

Nieco ponad 20 lat temu Wacław Piotrowski napisał, że „tożsamość miasta określają jego najbardziej istotne cechy”. Takich cech poszukiwać można w różnych kontekstach związanych z miastem: historii, architekturze, charakterystyce struktury społecznej, ale także, a może przede wszystkim w miejskich przestrzeniach publicznych. W kontekście socjologicznym nie chodzi tu o sam układ urbanistyczny miasta, ale też o jego historię, wydarzenia przeszłe, jakie miały miejsce w przestrzeni, i teraźniejsze, które w niej się rozgrywają, sposoby jej społecznego użytkowania codziennego i odświętnego, ale też o mniej lub bardziej oczywiste znaczenia, jakie przestrzeń komunikuje. Tym samym przestrzeń publiczna współtworzy tożsamość miasta. W niektórych miastach jest ona oczywista, a w innych skomplikowane losy historyczne, ale też sam proces wytwarzania przestrzeni miejskiej rodzi wiele niejednoznaczności. Z jednej strony mogą one fascynować i umożliwiać osiągnięcie przewagi konkurencyjnej nad innymi miastami, a z drugiej stanowić balast dla miasta i jego rozwoju. Tym samym warto zastanowić się, na ile przestrzeń publiczna miast stanowi konstytutywny element tożsamości miasta i w jakim stopniu wykorzystywana jest w procesie budowania narracji tożsamościowej miasta. Próba odpowiedzi na to pytanie zostanie udzielona w oparciu o wywiady z ekspertami społecznymi i instytucjonalnymi, jakie w ramach większego projektu badawczego prowadzone były we Wrocławiu i Gliwicach w latach 2014−2015.

Bibliografia

Bierwiaczonek K., Nawrocki T. (2012), Teoretyczne spojrzenie na przestrzeń publiczną, [w:] Bierwiaczonek K., Lewicka B., Nawrocki T., Rynki malle i cmentarze. Przestrzeń publiczna miast śląskich w ujęciu socjologicznym, Wydawnictwo Nomos, Kraków, s. 23−64.

Błaszczyk M. (2013), W poszukiwaniu socjologicznej teorii rozwoju miast. Meandry ekonomii politycznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Carmona M., de Magalhaes C., Hammond L. (2008), Public Space. The Management Dimension, Routledge Tayloor and Francis Group, London − New York.

Carr S., Francis M., Rivlin L. G., Stone A. M. (2009), Public Space, University Press, Cambridge.

Davies N., Moorhouse R. (2002), Mikrokosmos. Portret miasta środkowoeuropejskiego, Wydawnictwo Znak, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Fundacja, Kraków.

Dymnicka M. (2013), Przestrzeń publiczna a przemiany miasta, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Jałowiecki B., Szczepański M. S. (2002), Miasto i przestrzeń w perspektywie socjologicznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Jałowiecki B. (2012), Czytanie przestrzeni, Konsorcjum Akademickie, Kraków, Rzeszów, Zamość.

Klekotko M. (2014), Miasta bez charakteru? Polskie miasta w perspektywie „teorii scen”, “Sociological Review (Przegląd Socjologiczny)”, no. 1, s. 171−196.

Korzeniewski B. (2012), O sposobach obchodzenia się z reliktami przeszłości, „Sensus Historiae”, vol. VI, no. 1, s. 35−47.

Krajewski M. (2011), Poza przestrzenią publiczną, [w:] Nowak M., Pluciński P. (red.), O miejskiej sferze publicznej. Obywatelskość i konflikty o przestrzeń, Korporacja Ha!art, Kraków.

Kunce A. (2007), Problemy tożsamościowej układanki. Puzzle gliwickie, [w:] Kunce A., Kadłubek Z., Myśleć Śląsk. Wybór esejów, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Libura H. (1990), Percepcja przestrzeni miejskiej, Uniwersytet Warszawski, Warszawa.

Lofland L. H. (2007), The Public Realm. Exploring the City’s Quintessential Social Territory, Aldine Transaction A Division of Transaction Publishers, London.

Lorens P. (2010), Definiowanie współczesnej przestrzeni publicznej, [w:] Lorens P., Martyniuk-Pęczek J. (red.), Problemy kształtowania przestrzeni publicznych, Wydawnictwo Urbanista, Gdańsk, s. 6−20.

Łukowski W. (2002), Społeczne tworzenie ojczyzn, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Łukowski W. (2009), Miasto na granicy w poszukiwaniu symbolicznej spójności, [w:] ŁukowskiW., Bojar H., Jałowiecki B. (red.), Społeczność na granicy, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Madurowicz M. (2008), Miejska przestrzeń tożsamości Warszawy, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Marody M., Giza-Poleszczuk A. (2004), Przemiany więzi społecznych. Zarys teorii zmiany społecznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.

Piotrowski W. (1994), Tożsamość miasta (na przykładzie Łodzi), [w:] Machaj I., Styka J. (red.), Stare i nowe struktury społeczne w Polsce, t. 1: Miasto, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, s. 171−174.

Rewers E. (2012), Marginalizacja interpretacyjnej mocy kontekstu, „Autoportret. Pismo o Dobrej Przestrzeni”, nr 1(36), s. 6−15.

Ruczyński R. (2010), Tradycyjna urbanistyka a współczesne realizacje przestrzeni publicznych [w:] Lorens P., Martyniuk-Pęczek J. (red.), Problemy kształtowania przestrzeni publicznych, Wydawnictwo Urbanista, Gdańsk, s. 148−158.

Saryusz-Wolska M. (2011), Spotkania czasu z miejscem. Studia o pamięci i miastach, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Springer F. (2013), Wanna z kolumnadą. Reportaże o polskiej przestrzeni, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec.

Szczepański M. S. (1991), „Miasto socjalistyczne” i świat społeczny jego mieszkańców, Europejski Instytut Rozwoju Lokalnego i Regionalnego, Warszawa.

Zukin Sharon (2008), The Cultures of Cities, Blackwell Publishing, Oxford.

Żmudzińska-Nowak M. (2007), Czytelność i tożsamość przestrzeni miasta w czasach zaniku tradycyjnych wartości, [w:] Majer A. (red.), Socjologia miasta. Nowe dziedziny badań, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 71−80.