Posiadane zasoby osobiste (optymizm i poczucie własnej skuteczności) a ocena jakości życia. Analiza współzależności

Małgorzata Pietras-Mrozicka

doi:10.18778/0208-600X.57.02

Autor

Małgorzata Pietras-Mrozicka Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Katedra Socjologii Ogólnej, Instytut Socjologii

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.57.02

Słowa kluczowe:

jakość życia, wymiar subiektywny i obiektywny, dyspozycyjny optymizm, poczucie własnej skuteczności, zasoby osobiste, analiza współzależności

Abstrakt

Badając jakość życia jako wymiar subiektywny i obiektywny, warto przyjrzeć się czynnikom indywidualnym, które mogą wpływać na jej ocenę. Artykuł ma charakter interdyscyplinarny, łącząc aspekty socjologiczne i psychologiczne. Celem jest odpowiedź na pytanie, czy istnieje współzależność pomiędzy oceną jakości życia i składających się na nią aspektów a posiadanymi zasobami osobistymi badanych: dyspozycyjnym optymizmem oraz poczuciem własnej skuteczności. W tym celu analizie poddane są dotychczasowe badania jakości życia różnych grup ludzi: zdrowych, chorych i znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych (bezdomność, pozbawienie wolności). U badanych zmierzony został także poziom dyspozycyjnego optymizmu oraz poczucia własnej skuteczności. Do mierzenia zasobów użyte zostały narzędzia psychologiczne: Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES) oraz Test Orientacji Życiowej (LOT-R). Rezultaty analizy wskazują na istnienie wzajemnej, choć nie zawsze bezpośredniej zależności między omawianymi zmiennymi. Zaznacza się bardziej pośrednia rola oddziaływania optymizmu na subiektywne i obiektywne składniki jakości życia. Warunki życia mają zaś wpływ na kształtowanie i dalsze rozwijanie/ pomniejszanie posiadanych zasobów. Przeprowadzona analiza może wskazać na dalsze kierunki rozwoju polityki zdrowotnej, rodzinnej i socjalnej.

Bibliografia

Bishop G. D., (2000), Psychologia zdrowia, Wydawnictwo Astrum, Wrocław.

Cockerham W. C. (2000), Sociology of mental disorder, Upper Saddle River, Prentice Hall, New York.

Cramm J. M., Strating M. M. H., Roebroeck M. E., Nieboer A. P. (2013), The Importance of General Self-Efficacy for the Quality of Life of Adolescents with Chronic Conditions, Social Indicators Research, (113), s. 551–561.

Czapiński J. (2012), Ekonomia szczęścia i psychologia bogactwa, „Nauka” 1, s. 51–88.

Czapiński J. (2013), Indywidualna jakość i styl życia. Diagnoza Społeczna 2013. Warunki i Jakość Życia Polaków – Raport, “Contemporary Economics”, t. 7, s. 162–267.

Czapiński J. (2013), Wstęp. Diagnoza Społeczna 2013, Warunki i Jakość Życia Polaków – Raport, “Contemporary Economics”, t. 7, s. 13–15.

de Castro E. K., Ponciano C., Meneghetti B., Kreling M., Chem C. (2012), Quality of Life, Self-Efficacy and Psychological Well-Being in Brazilian Adults with Cancer: A Longitudinal Study, “Psychology”, t. 3(4), s. 304–309. DOI: https://doi.org/10.4236/psych.2012.34043

Dolińska-Zygmunt G., Mokrzyńska K. (2013), Personal quality of life factors among imprisoned repeat offenders, “Polish Journal of Applied Psychology”, 11(4), s. 109–122.

Ferguson S. J., Ba Hons, Goodwin A. D. (2010), Optimism and well-being in older adults: The mediating role of social support and perceived control, “Aging and Human Development”, Vol. 71(1), s. 43–68.

Główny Urząd Statystyczny (2013), Jakość życia, kapitał społeczny, ubóstwo i wykluczenie w Polsce, Warszawa, s. 7–33.

Gulyas J. (2013), Hopes and fears – components of subjective well-being, [w:] Z. Rusnak, K. Ostasiewicz (red.), Quality of life and sustainable development, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 308, s. 57–68.

Heszen I., Sęk H. (2007), Psychologia zdrowia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Hobfoll S. (2006), Stres, kultura i społeczność. Psychologia i filozofia stresu, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Johnson J. C. (2002), The Contributions of Optimism and Pessimism to Physical and Psychological Well-being Among Adults with Type 2 Diabetes, West Virginia University, ProQuest.

Juczyński Z. (2006), Health-related quality of life: Theory and measurement, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica 10, s. 3–15.

Kaczmarek Ł. (2004), Wpływ aktywności twórczej na poziom pozytywnego afektu w kontekście problematyki radzenia sobie ze stresem, [w:] H. Sęk, Ł. Kaczmarek (red.), W stronę psychologii pozytywnej, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, s. 5–11.

Kawczyńska-Butrym Z. (2002), Zdrowie – choroba jako kategoria opisu położenia społecznego, [w:] W. Piątkowski, A. Titkow, W stronę socjologii zdrowia, Wydawnictwo UMCS, Lublin, s. 222–236.

Kulikowski K. (2014), Psychologiczny i medyczny kontekst jakości życia osób z chorobami reumatycznymi, „Reumatologia”, 52, 3, s. 200–206.

Majkowicz M., Zdun-Ryżewska A. (2009), Ocena jakości życia w zaburzeniach psychicznych – koncepcje, badania, narzędzia pomiaru, „Psychiatria w Praktyce Klinicznej”, t. 2(2), s. 100–114.

Mazanec S. R., Daly B. J., Douglas S. L., Lipson A. R. (2010), The relationship between optimism and quality of life in newly diagnosed cancer patients, “Cancer Nurs.”, 33(3), s. 235–243.

Michalska-Leśniewicz M., Gruszczyński W. (2010), Psychologiczne wyznaczniki jakości życia kobiet z rozpoznaną depresją, „Psychiatria Polska”, t. XLIV (4), s. 529–541.

Milaniak I. J. (2014), Ocena wybranych wyznaczników jakości życia chorych po przeszczepieniu serca, Praca doktorska, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum, Kraków.

Moos R. H., Schaefer J. A. (1993), Coping Resources and Process: Current Concepts and Measures, [w:] L. Goldberger, S. Breznits (red.), Handbook of Stress. Theoretical and Clinical Aspects, The Free Press, New York, s. 234–257.

Ogińska-Bulik N., Juczyński Z. (2010), Osobowość, stres a zdrowie, Difin, Warszawa, s. 152–153.

Ostrowska A. (2005), Samopoczucie psychiczne Polaków na tle Europejczyków, [w:] W. Piątkowski, W. A. Brodniak (red.), Zdrowie i choroba. Perspektywa socjologiczna, Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza, Tyczyn, s. 167–183.

Ostasiewicz W. (2000), Pursuit of well-being, [w:] W. Ostasiewicz (red.), Aspects of quality of life, Wrocław University of Economics Publishing House, Wrocław, s. 9–48.

Ostasiewicz K. (2013), Quality of life and sustainable development, [w:] Z. Rusnak, K. Ostasiewicz (red.), Quality of life and sustainable development. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 308, s. 9–26.

Panek T., Czapiński J., Kotowska I. E. (2013), Metoda badania. Diagnoza Społeczna 2013 Warunki i Jakość Życia Polaków – Raport, “Contemporary Economics”, t. 7, s. 30–39.

Pinquart M. ,Frohlich C. ,Silbereisen R. K. (2007, )Optimism, pessimism, and change of psychological well-being in cancer patients, “Psychology, Health and Medicine”, 12(4), s. 421–432. DOI: https://doi.org/10.1080/13548500601084271

Poprawa R. (2001), Zasoby osobiste w radzeniu sobie ze stresem, [w:] G. Dolińska-Zygmunt (red.), Podstawy psychologii zdrowia, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław, s. 103–142.

Rożnowska A. (2011), Subiektywne obszary jakości życia ludzi znajdujących się w różnej sytuacji życiowej w kontekście zrównoważonego rozwoju, „Problemy Ekorozwoju”, 6(1), s. 127–140.

Schwarzer R. (1997), Poczucie własnej skuteczności w podejmowaniu i kontynuacji zachowań zdrowotnych. Dotychczasowe podejścia teoretyczne i nowy model, [w:] I. Heszen-Niejodek, H. Sęk (red.), Psychologia Zdrowia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 175–205.

Seligman M. E. P. (2005), Prawdziwe szczęście, psychologia pozytywna a urzeczywistnienie naszych możliwości trwałego spełnienia, Media Rodzina, Poznań.

Sęk H. (1991), Społeczna psychologia kliniczna, PWN, Warszawa.

Stach R. (2006), Optymizm – Badania nad optymizmem jako mechanizmem adaptacyjnym, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Tobiasz-Adamczyk B. (2005), Kilka uwag o socjologii choroby, [w:] W. Piątkowski, W. A. Brodniak (red.), Zdrowie i choroba. Perspektywa socjologiczna, Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza, Tyczyn, s. 27–37.

Trejtowicz M. (2007), Dynamika dobrostanu psychicznego. Eksploracja danych z badań Diagnoza społeczna, „Psychologia Społeczna”, t. 2, 01(03), s. 66–81.

Trzebiatowski J. (2011), Jakość życia w perspektywie nauk społecznych i medycznych – systematyzacja ujęć definicyjnych, „Hygeia Public Health”, 46(1), s. 25–31.

Turosz M. A. (2011), Zasoby osobiste i deficyty a jakość życia studentów Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, „Problemy Higieny i Epidemiologii”, 92(2), s. 204–210.

Weber-Rajek M., Ciechanowska K., Mieszkowski J., Niespodziński B., Wycech M., Perzyńska A. (2014), Wpływ zasobów psychicznych na jakość życia chorych po udarze niedokrwiennym mózgu, “Journal of Health Sciences”, 4(9), s. 51–60.

Wnuk M., Marcinkowski J. T. (2012), Jakość życia jako pojęcie pluralistyczne o charakterze interdyscyplinarnym, „Problemy Higieny i Epidemiologii”, 93(1), s. 21–26.

Wrosch C., Scheier M. F. (2003), Personality and quality of life: The importance of optimism and goal adjustment, “Quality of Life Research”, 12(1), Kluwer Academic Publishers, s. 59–72.

Wrzesińska A., Opuchlik K., Kocur J. (2008), Ocena umiejscowienia kontroli zdrowia oraz poziomu poczucia własnej skuteczności i optymizmu u chorych na stwardnienie rozsiane, „Postępy Psychiatrii i Neurologii”, 17(4), s. 313–318.

Zadworna-Cieślak M., Ogińska-Bulik N. (2013), Zachowania zdrowotne osób w wieku senioralnym – rola optymizmu, „Psychogeriatria Polska”, 10(4), s. 145–156.

Zielińska-Więczkowska H., Kędziora-Kornatowska K. (2010), Determinanty satysfakcji życiowej w późnej dorosłości – w świetle rodzimych doniesień badawczych, „Psychogeriatria Polska”, 7(1), s. 11–16.