Różne sposoby definiowania autyzmu. Przegląd stanowisk
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-600X.79.03Słowa kluczowe:
zaburzenia ze spektrum autyzmu, stany ze spektrum autyzmu, wzór rozwojowy, zdrowieAbstrakt
Autyzm jest pojęciem wieloznacznym, nieostrym. W nomenklaturze medycznej kilkakrotnie już zmieniał się jego zakres semantyczny. W artykule przedstawiono sposoby występowania tego pojęcia w klasyfikacjach międzynarodowych DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) i ICD (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems). Cechą wspólną tych definicji jest redukcjonistyczne podejście do pacjenta (jednostki zredukowanej do objawów chorobowych) i myślenie w kategoriach choroby bądź zaburzenia (ASD – Autism Spectrum Disorder). Obecnie istnieją również inne ujęcia autyzmu, o uznanie prawomocności których zabiegają aktorzy społeczni/grupy interesu spoza establishmentu medycznego. W opinii publicznej silnie zakorzenione jest skojarzenie autyzmu z puzzlem bądź kolorem niebieskim spopularyzowane przez fundację Autism Speaks. Ponadto w wydarzeniach medialnych, publikacjach o charakterze popularno-naukowym, naukowym, w tym w literaturze terapeutycznej, coraz częściej występuje określenie „stany ze spektrum autyzmu” (Autism Spectrum Condition). Ukazanie sporu o definicję autyzmu jest istotne, gdyż z argumentacji każdej ze stron wynikają implikacje w stosunku do zdrowia.
Bibliografia
Asperger H. (1991), ‘Autistic psychopathy’ in childhood, przeł. U. Frith, [in:] U. Frith (red.), Autism and Asperger syndrome, Cambridge University Press, New York, s. 37–92, https://doi.org/10.1017/CBO9780511526770.002 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511526770.002
Baron-Cohen S. (2000), Is Asperger syndrome/high-functioning autism necessarily a disability?, „Development and psychopathology”, t. 12(3), s. 489–500, https://doi.org/10.1017/S0954579400003126 DOI: https://doi.org/10.1017/S0954579400003126
Baron-Cohen S. (2002), Is Asperger Syndrome Necessarily Viewed as a Disability?, „Focus on autism and other developmental disabilities”, t. 17(3), s. 186–191, https://doi.org/10.1177/10883576020170030801 DOI: https://doi.org/10.1177/10883576020170030801
Baron-Cohen S. (2020), The Pattern Seekers. A New Theory of Human Invention, Allen Lane, Dublin.
Buchen L. (2011), Scientists and Autism: When Geeks Meet, „Nature”, nr 479, s. 25–27, https://doi.org/10.1038/479025a DOI: https://doi.org/10.1038/479025a
Charon R., Weyer P. (2008), The Art of Medicine. Narrative Evidence Based Medicine, „The Lancet”, t. 371, s. 296–297, https://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)60156-7 DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)60156-7
Conrad P. (1992), Medicalization and Social Control, „Annual Review of Sociology”, t. 18, s. 209–232, https://doi.org/10.1146/annurev.so.18.080192.001233 DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.so.18.080192.001233
Conrad P., Tan C.D. (2014), Autism, the internet, and medicalization, [in:] P. Wehling, W. Viehöver (red.), The public shaping of medical research: Patient associations, health movements and biomedicine, Routledge, London, s. 111–131.
Feinstein A. (2010), A History of Autism. Conversations with the Pioneers, Wiley Blackwell, Chichester, https://doi.org/10.1002/9781444325461 DOI: https://doi.org/10.1002/9781444325461
Furgał E. (2018), Własnym głosem o spektrum autyzmu, https://krytykapolityczna.pl/nauka/wlasnym-glosem-o-spektrum-autyzmu/ (dostęp: 13.11.2021).
Furgał E. (2019), Neuroróżnorodni. Jak zmieniało się myślenie o autyzmie, „Znak”, nr 766, s. 22–27.
Glynne-Owen R. (2010), Early intervention and autism: The impact of positivism and the call for change, „The International Journal of Children’s Rights”, t. 18(3), s. 405–416, https://doi.org/10.1163/157181810X497431 DOI: https://doi.org/10.1163/157181810X497431
Kanner L. (1943), Autistic disturbances of affective contact, „Nervous Child”, s. 217–250.
Kłos J., Gromadecka-Sutkiewicz M., Zysnarska M. (2014), Medykalizacja – wyzwanie XXI wieku, „Hygeia Public Health”, t. 49(3), s. 382–383.
Ławicka J. (2019), Człowiek w spektrum autyzmu. Podręcznik pedagogiki empatycznej, Wydawnictwo i Drukarnia Św. Krzyża, Opole.
Ławicka J. (2020), 18 czerwca to Dzień Autystycznej Dumy. Oto manifest samorzeczników!, http://www.niepełnosprawni.pl (dostęp: 15.04.2021).
McGuire A.E., Michalko R. (2011), Minds between us: Autism, mindblindness and the uncertainty of communication, „Educational Philosophy and Theory”, t. 43(2), s. 162–177, https://doi.org/10.1111/j.1469-5812.2009.00537.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1469-5812.2009.00537.x
Nowakowski M. (2013), Medykalizacja we współczesnych społeczeństwach. Studium literatury przedmiotu, praca doktorska, http://phavi.umcs.pl/at/attachments/2014/0117/100934-michal-nowakowski-praca-doktorska.pdf (dostęp: 20.03.2017).
Omyła-Rudzka M. (red.) (2018), Społeczny obraz autyzmu, Komunikat z badań Centrum Badania Opinii Społecznej nr 44/2018, Warszawa.
Płatos M. (2018), Autyzm odcieleśniony. Historia społecznego konstruowania autyzmu jako choroby, zaburzenia i niepełnosprawności, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura”, t. 10(1), s. 100–112, https://doi.org/10.24917/20837275.10.1.8 DOI: https://doi.org/10.24917/20837275.10.1.8
Sacks O. (1999), Antropolog na Marsie, przeł. P. Amsterdamski i in., Zysk i S-ka, Poznań.
Silberman S. (2020), Neuroplemiona. Dziedzictwo autyzmu i przyszłość neuroróżnorodności, przeł. B. Kotarski, Vivante, Białystok.
Sinclair J. (1993), Don’t Mourn For Us, „Our Voice”, t. 1(3), s. 1–4.
Wróblewski M. (2018), Medykalizacja nadpobudliwości. Od globalnego standardu do peryferyjnych praktyk, Universitas, Kraków.
Zurzycka P., Radzik T. (2015), Medycyna narracyjna – zarys problematyki, „Problemy Pielęgniarstwa”, t. 23(3), s. 428–432, https://doi.org/10.5603/PP.2015.0070 DOI: https://doi.org/10.5603/PP.2015.0070
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
