Tendencje w polskiej fleksji werbalnej (na przykładzie form czasu teraźniejszego czasowników zakończonych w bezokoliczniku na -ać)

Wiesław T. Stefańczyk

doi:10.18778/0860-6587.21.22

Autor

Wiesław T. Stefańczyk Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki, Centrum Języka i Kultury Polskiej w Świecie, Katedra Języka Polskiego jako Obcego

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.21.22

Słowa kluczowe:

czasownik, bezokolicznik, koniugacja, paradygmat odmiany

Abstrakt

Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, czy istnieje korelacja pomiędzy postacią bezokolicznika a odmianą czasownika w czasie teraźniejszym. Podstawę analizy stanowią dwa źródła leksykograficzne: Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego oraz Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S. Dubisza, skąd wyekscerpowano łącznie około 23 000 leksemów werbalnych, w tym ponad 7000 zakończonych w bezokoliczniku na -ać. Z badań wynika, że zdecydowana większość czasowników z analizowanej grupy ma obecnie typ koniugacji -m, -sz. Odmianę -ę, -esz utrzymują jedynie czasowniki zakończone w bezokoliczniku na -bać, -pać, -otać. W języku potocznym leksemy te podlegają dalszym procesom wyrównawczym.

Bibliografia

Fellerer J., 2008, Kilka uwag o płaskiej koncepcji gramatyki języka polskiego jako obcego, [w:] W poszukiwaniu nowych rozwiązań. Dydaktyka języka polskiego u progu XXI wieku, red. W. Miodunka, A. Seretny, Kraków, s. 91–101.

Gladney F.Y., 1963, Próba ekonomicznego opisu morfologii czasowników w języku polskim, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, nr 22, s. 55–61.

Klemensiewicz Z., 1984, Podstawowe wiadomości z gramatyki języka polskiego, Warszawa.

Kreja B., 1956, Czasowniki z sufiksem -nąć, „Język Polski”, nr 34, s. 285–289.

Laskowski R., 1998, Czasownik, [w:] Gramatyka współczesnego języka polskiego, red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel, Warszawa, s. 225–269.

Mędak S., 1997, Słownik form koniugacyjnych czasowników polskich, Kraków.

Saloni Z., 2001, Czasownik polski. Odmiana. Słownik, Warszawa.

Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej PAN, 1990, pod red. I. Kurcz i in., Kraków.

Słownik języka polskiego PWN, 1958–1969, pod red. W. Doroszewskiego, Warszawa.

Śmiech W., 1967, Rozwój form czasu teraźniejszego czasowników w języku polskim, Łódź.

Uniwersalny słownik języka polskiego PWN, 2003, pod red. S. Dubisza, Warszawa.

Tokarski J., 1951, Czasowniki polskie. Formy, typy, wyjątki. Słownik, Warszawa.

Tokarski J., 1958, Czasownik, [w:] Słownik języka polskiego PWN, pod red. W. Doroszewskiego, Warszawa