Poziom życia i jego wymiary w powiatach w Polsce. Analiza zróżnicowania
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6018.358.04Słowa kluczowe:
poziom życia, jakość życia, zmienna syntetyczna, powiat, region NUTS–4Abstrakt
Wraz ze wzrostem poziomu zamożności społeczeństw coraz większego znaczenia w ocenie poziomu życia i dobrobytu przeciętnego człowieka nabierają takie czynniki, jak stan zdrowia, jakość edukacji oraz negatywne efekty produkcji, w tym jakość środowiska naturalnego. Kategorią od dawna stosowaną do pomiaru dobrobytu ekonomicznego i społecznego społeczeństw jest PKB per capita. Jednak we współczesnych badaniach proponuje się inne podejścia, bardziej kompleksowo opisujące ważne aspekty życia.
Głównym celem niniejszego artykułu jest zbadanie poziomu życia w powiatach (regionach NUTS–4) w Polsce w 2020 r. w ujęciu łącznym oraz w poszczególnych jego wymiarach. Zbadano również przestrzenne zróżnicowanie indeksu poziomu życia i wskaźników cząstkowych opisujących jego poszczególne wymiary. Poziom życia zmierzono na podstawie zmiennej syntetycznej. Zmienna ta została skonstruowana jako miara rozwoju gospodarczego Hellwiga na podstawie wartości wskaźników cząstkowych opisujących kolejne wymiary. Wskaźniki te zostały wyznaczone jako średnie arytmetyczne znormalizowanych zmiennych diagnostycznych.
Najwyższy poziom życia obserwuje się w miastach na prawach powiatu. Wśród nich znajdują się zarówno największe aglomeracje, jak i mniejsze miasta, będące ośrodkami lokalnymi. W rozkładzie przestrzennym miernika poziomu życia zwraca uwagę duża koncentracja powiatów o najniższych wartościach w północno‑wschodniej części Polski oraz na Kujawach i południowym wschodzie.
Skonstruowane na potrzeby badania wskaźniki cząstkowe opisujące wymiary poziomu życia odzwierciedlają sytuację w zakresie stopnia realizacji szczegółowych zadań polityki społecznej. Przeprowadzona w artykule analiza sytuacji powiatów w poszczególnych wymiarach poziomu życia pozwala wskazać te, które wymagają największej uwagi decydentów i skierowania do nich największych środków.
Pobrania
Bibliografia
Balicki A. (2013), Statystyczna analiza wielowymiarowa i jej zastosowania społeczno-ekonomiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
Bąk A. (2018), Zastosowanie metod wielowymiarowej analizy porównawczej do oceny stanu środowiska w województwie dolnośląskim, “Wiadomości Statystyczne”, vol. 1, no. 680, pp. 7–20, https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0521 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0521
Bąk I., Szczecińska B. (2015), Jakość życia w ujęciu obiektywnym w województwach Polski. Analiza porównawcza, “Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetinensis, Oeonomica”, vol. 321, no. (80)3, pp. 15–26.
Błoński K., Burlita A., Witek J. (eds.). (2017), Pomiar jakości życia na poziomie lokalnym (na przykładzie powiatu wałeckiego), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin.
Churchman C.W., Ackoff R.L. (1954), An approximate measure of value, “Journal of the Operations Research Society of America”, vol. 2, no. 2, pp. 172–187, https://doi.org/10.1287/opre.2.2.172 DOI: https://doi.org/10.1287/opre.2.2.172
Coyle D. (2014), GDP: A Brief but Affectionate History, Princeton University Press, Princeton. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400873630
Dańska-Borsiak B. (2022), PKB per capita a poziom życia mieszkańców powiatów województwa łódzkiego, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, vol. 59, https://doi.org/10.14746/rrpr.2022.59.xx2022 DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2022.59.03
Grzywna P., Lustig J., Mitręga M., Stępień-Lampa N., Zasępa B. (2017), Polityka społeczna: rozważania o teorii i praktyce, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
Hellwig Z. (1968), Zastosowanie metody taksonomicznej do typologicznego podziału krajów ze względu na poziom ich rozwoju oraz zasoby i strukturę wykwalifikowanych kadr, “Przegląd Statystyczny”, vol. 4, pp. 307–327.
Hwang C.L., Yoon K. (1981), Methods for Multiple Attribute Decision Making, “Multiple Attribute Decision Making. Lecture Notes in Economics and Mathematical Systems”, vol. 186, pp. 58–191, https://doi.org/10.1007/978–3–642–48318–9_3 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9_3
Kapoor A., Debroy B. (2019), GDP Is Not a Measure of Human Well-Being, “Harvard Business Review”, https://hbr.org/2019/10/gdp-is-not-a-measure-of-human-well-being (accessed: 2.02.2022).
Kądziołka K. (2021), Propozycja miernika oceny poprawności metod porządkowania liniowego, “Zeszyty Naukowe Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze”, no. 15, pp. 19–33, http://doi.org/10.26366/PTE.ZG.2021.201
Kubiszewski I., Constanza R., Franco K., Lawn P., Talberth J., Jackson T., Aylmer C. (2013), Beyond GDP: Measuring and achieving global genuine progress, “Ecological Economics”, vol. 93, pp. 57–68, https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2013.04.019 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2013.04.019
Kukuła K. (1999), Metoda unitaryzacji zerowanej na tle wybranych metod normowania cech diagnostycznych, “Acta Scientifica Academiae Ostroviensis”, vol. 4, pp. 5–31.
Majecka A., Nowak P. (2019), Uwarunkowania jakości życia w polskich województwach, “Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy”, vol. 59, no. 3, pp. 149–161, http://doi.org/10.15584/nsawg.2019.3.10 DOI: https://doi.org/10.15584/nsawg.2019.3.10
Müller-Frączek I . (2017), Propozycja miary syntetycznej, “Przegląd Statystyczny”, vol. 64, no. 4, pp. 421–436, http://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0830 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0830
Panek T., Zwierzchowski J. (2013), Analiza porównawcza jakości życia w Polsce w układzie wojewódzkim w ramach podejścia możliwości, “Zeszyty Naukowe, Instytut Statystyki i Demografii SGH”, no. 35.
Petelewicz M., Drabowicz T. (2016), Jakość życia – globalnie i lokalnie. Pomiar i wizualizacja, Wydawnictwo Katedry Socjologii Ogólnej, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki, Łódź.
Pilling D. (2018), The Growth Delusion: Wealth, Poverty, and the Well-Being of Nations, Bloomsbury Publishing, London.
Polak E. (2016), Jakość życia w polskich województwach – analiza porównawcza wybranych regionów, “Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy”, vol. 48, no. 4, pp. 66–89, http://doi.org/10.15584/nsawg.2016.4.6 DOI: https://doi.org/10.15584/nsawg.2016.4.6
Słaby T. (2017), Przegląd koncepcji pomiaru jakości życia ludności, [in:] K. Błoński, A. Burlita, J. Witek (eds.), Pomiar jakości życia na poziomie lokalnym na przykładzie powiatu wałeckiego, „Uniwersytet Szczeciński Rozprawy i Studia”, vol. (MLV) 981, pp. 19–30.
Sobolewski M., Migała-Warchoł A., Mentel G. (2014), Ranking poziomu życia w powiatach w latach 2003–2012 z uwzględnieniem korelacji przestrzennych, “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, vol. 6, no. 308, pp. 147–159.
Sompolska-Rzechuła A. (2020), Selection of the method of linear ordering using the example of assessing the level of socio-economic development of European Union countries, “Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, vol. 64, no. 7, pp. 118–129, http://doi.org/10.15611/pn.2020.7.09 DOI: https://doi.org/10.15611/pn.2020.7.09
Statistics Poland (2022), Incomes and living conditions of the population in Poland (report from the EU-SILC survey of 2020), https://stat.gov.pl/en/topics/living-conditions/living-conditions/incomes-and-living-conditions-of-the-population-in-poland-report-from-the-eu-silc-survey-of-2020,1,13.html (accessed: 4.01.2022).
Stiglitz J.E. (2020), GDP Is the Wrong Tool for Measuring What Matters, “Scientific American”, vol. 323, no. 2, pp. 24–31, https://www.scientificamerican.com/article/gdp-is-the-wrong-tool-for-measuring-what-matters/ (accessed: 4.01.2022).
Stiglitz J.E., Sen A., Fitoussi J.-P. (2009), Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress, https://ec.europa.eu/eurostat/documents/8131721/8131772/Stiglitz-Sen-Fitoussi-Commission-report.pdf (accessed: 4.01.2022).
Stiglitz J.E., Sen A., Fitoussi J.-P. (2013), Błąd pomiaru. Dlaczego PKB nie wystarcza. Raport Komisji ds. Pomiaru Wydajności Ekonomicznej i Postępu Społecznego, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa.
Szaban D. (2019), Poziom życia w powiatach województwa lubuskiego, “Wiadomości Statystyczne – The Polish Statistician”, vol. 64, no. 11, pp. 25–41, https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.7584 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.7584
Walesiak M. (2012), Klasyfikacja spektralna a skale pomiaru zmiennych, “Przegląd Statystyczny”, vol. 59, no. 1, pp. 13–31.
Walesiak M. (2014), Przegląd formuł normalizacji wartości zmiennych oraz ich własności w statystycznej analizie wielowymiarowej, “Przegląd Statystyczny”, vol. 61 no. 4, pp. 354–365.
Wolak J. (2020), Analiza zmian poziomu życia w powiatach województwa małopolskiego, “Metody Ilościowe w Badaniach Ekonomicznych”, vol. 21, no. 1 pp. 30–38, https://doi.org/10.22630/MIBE.2020.21.1.4 DOI: https://doi.org/10.22630/MIBE.2020.21.1.4
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
