Polska współczesna powieść historyczna i kultura popularna (prolegomena)

Adam Mazurkiewicz

doi:10.18778/2299-7458.05.02

Authors

Adam Mazurkiewicz Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Zakład Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.05.02

Keywords:

Polish literature, popular literature, historical novel, memory

Abstract

Regardless of the promoted ‘politics of memory’ and the results of historical research, the popular historical novel these days has been attributed the role of a medium that maintains and perpetuate national myths. Even if any given image of the past times is shattered, it is always substituted by a new myth, which in its nature is an ‘anti-myth’, when compared to the previous one, i.e. it presents a ‘spiritual reverse’ of the former vision. The function of the new myth, however, remains unchanged – it’s meant to consolidate the to-date perception of the past, even despite an explicit demand for the necessity of revindication. ‘Reading history’ by authors of popular historical novels still remains a record which, in its nature, resembles a ‘cultural palimpsest’ and is subordinated to ‘phantoms’ dwelling in the social imagination.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Adam Mazurkiewicz, Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Zakład Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej

Dr, adiunkt w Zakładzie Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej Uniwersytetu Łódzkiego. Zainteresowania badawcze: literatura i kultura popularna, historia i teoria komiksu. Najważniejsze publikacje: O polskiej literaturze fantastycznonaukowej lat 1990–2004 (2007), Z problematyki cyberpunku. Literatura – sztuka – kultura (2014).

References

Abramowska J., Topos i niektóre miejsca wspólne badań literackich, „Pamiętnik Literacki” 1982, z. 1–2, s. 3–23.

Ankersmit F. R., Od postmodernistycznej narracji do po-postmodernistycznego doświadczenia. (Ewy Domańskiej rozmowa z Frankiem R. Ankersmitem), „Teksty Drugie” 1996, nr 2–3, s. 190–209.

Appleby J., Hunt L., Jacob M., Powiedzieć prawdę o historii, przeł. S. Amsterdamski, Poznań 2000.

Arystoteles, Topiki. O dowodach sofistycznych, przeł. K. Leśniak, Warszawa 1978.

Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, przeł. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa 2008.

Barthes R., Dyskurs historii, przeł. A. Rysiewicz, Z. Kloch, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 3, s. 225–236.

Bartoszyński K., Konwencje gatunkowe powieści historycznej, „Pamiętnik Literacki” 1984, z. 2, s. 3–44.

Bukowski T., Obiekt R/W0036, Warszawa 2009.

Czapliński P., Świat podrobiony. Krytyka i literatura wobec nowej rzeczywistości, Kraków 2003.

Ćwirlej R., Tam ci będzie lepiej, Poznań 2015.

Dąbrowska A., Na zielonej Ukrainie [rec. J. Komuda, Wilcze gniazdo], „Nowa Fantastyka” 2003, nr 10, s. 72.

Domańska E., Filozoficzne rozdroża historii, [w:] E. Domańska, J. Topolski, W. Wrzosek, Między modernizmem a postmodernizmem. Historiografia wobec zmian w filozofii dziejów, Poznań 1994, s. 17–30.

Domańska E., Historie niekonwencjonalne. Refleksja o przeszłości w nowej humanistyce, Poznań 2006.

Dukaj J., Lód, Kraków 2007.

Erll A., Literatura jako medium pamięci zbiorowej, przeł. M. Saryusz-Wolska, [w:] Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, red. M. Saryusz-Wolska, Kraków 2009, s. 211–248.

Fugiel-Kuźmińska M., Kuźmiński M., Sekret Kroke, Warszawa 2009.

Gąsowska L., Fantasy – gra z czytelnikiem o historię, „Śląskie Studia Polonistyczne” 2011, nr 1, s. 45–52.

Gemra A., Eberhard Mock na tropie: Breslau/Wrocław w powieściach Marka Krajewskiego, [w:] Śląskie pogranicza kultur, red. M. Ursel, O. Taranek-Wolańska, t. 2, Wrocław 2013, s. 119–143.

Gemra A., Reinmara z Bielawy dolnośląskie i czeskie przypadki: „Trylogia husycka” Andrzeja Sapkowskiego, [w:] Śląskie pogranicza kultur, red. M. Ursel, O. Taranek-Wolańska, Wrocław 2012, t. 1, s. 205–221.

Génnette G., Palimpsesty, przeł. A. Milecki, [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą. Antologia, red. H. Markiewicz, Kraków 1992, t. 4, cz. 2, s. 316–366.

Gluza Z., Powinności polityki historycznej, [online] http://historiaimedia.org/wp-content/uploads/2008/09/powinnosci_polityki_historycznej.pdf (dostęp: 10.09.2016).

Głowiński M., Czarne sezony, Kraków 2002.

Głowiński M., Gatunek literacki i problemy poetyki historycznej, [w:] Problemy teorii literatury, oprac. H. Markiewicz, Wrocław 1987, seria 2, s. 109–129.

Gorliński-Kucik P., Pamięć przeszłości versus Historia. O „Lodzie” Jacka Dukaja, „Tematy i Konteksty” 2015, nr 5, s. 142–153.

Gosk H., Zamiast końca historii. Rozumienie oraz prezentacja procesu historycznego w polskiej prozie XX i XXI wieku podejmującej tematy współczesne, Warszawa 2005.

Hirsch M., The Generation of Postmemory, „Poetic Today” 2008, nr 1, s. 103–128.

Hutcheon L., Historiograficzna metapowiesć: parodia i Intertekstualność historii, przeł. J. Margański, [w:] Postmodernizm. Antologia przekładów, red. R. Nycz, Kraków 1998, s. 378–398.

Immo, [komentarz do szkicu Michała Cetnarowskiego Maszyneria wyzwolonej wyobraźni], „lubimyczytać.pl”, [online] http://lubimyczytac.pl/aktualnosci/publicystyka/7696/maszyneria-wyzwolonej-wyobrazni, (wpis z dn. 25.09.2016; dostęp: 3.10.2016).

Janicki K., Epoka hipokryzji. Seks i erotyka w przedwojennej Polsce, Kraków 2015.

Janion M., Kres paradygmatu, „Rzeczpospolita” 1992, nr 63, s. 8–9.

Jarowiecki J., O powieści historycznej Józefa Ignacego Kraszewskiego, Kraków 1991.

Jasłowski Z., Koń a sprawa polska: dwór, pałac i stadnina, „RODAKpress. Magazyn Politycznie Niepoprawny”, [online] http://www.rodaknet.com/rp_jaslowski_8.htm (dostęp: 15.09.2016).

Jaszczuk P., Akuszer śmierci, Warszawa 2013.

Jaszczuk P., Foresta Umbra, Poznań 2004.

Jaszczuk P., Marionetki, Poznań 2012.

Jaszczuk P., Plan Sary, Warszawa 2011.

Kaniewska B., Doświadczenie historyczne w zapisie literackim, „Kultura Współczesna” 2007, nr 3, s. 119–128.

Kaniewska B., Wielka historia w małym świecie. Doświadczenie historyczne w twórczości Wiesława Myśliwskiego, [w:] Zapisywanie historii. Literaturoznawstwo i historiografia, red. W. Bolecki, J. Madejski, Warszawa 2010, s. 248–260.

Kaniowska K., »Memoria« i »postpamięć« a antropologiczne badanie wspólnoty, „Łódzkie Studia Etnograficzne”: Codzienne i niecodzienne. O wspólnotowości w realiach dzisiejszej Łodzi, Łódź 2004, t. 43.

Klein K. L., O pojawieniu się pamięci w dyskursie historycznym, przeł. M. Bańkowski, „Konteksty” 2003, nr 3–4, s. 42–56.

Komuda J., Bohun, Lublin 2006.

Komuda J., Hubal, Lublin 2016.

Komuda J., Warchoły i pijanice, czyli poczet hultajów z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej, Lublin 2004.

Krajewski M., Widma w mieście Breslau, Warszawa 2005.

Legeżyńska A., Literatura polska po 1989 roku wobec uniwersum tradycji, [w:] Transformacja w kulturze i literaturze polskiej 1989–2004, red. B. Bakuła, Poznań 2007, s. 11–51.

Lemann N., Epicka historiografia we współczesnej prozie polskiej, Łódź 2008.

Lemann N., PODobni – NiePODobni. „Muza dalekich podróży” Teodora Parnickiego i „Lód” Jacka Dukaja jako przykład dwóch sposobów alternatywizacji historii, „Porównania” 2012, nr 10, s. 173–188.

Lemann N., Polski steampunk – zaadaptować historię, adaptując konwencję, „Biblioteka Postscriptum Polonistycznego” 2015, nr 5, s. 133–147.

Lemann N., Steampunk [hasło do: Materiały do „Słownika rodzajów literackich”], „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2014, nr 57, z. 1, s. 344–349.

Lewandowski K. T., Bogini z Labradoru, Wrocław 2007.

Lewandowski K. T., Czarna wierzba, Warszawa 2011.

Lewandowski K. T., Elektryczne perły, Wrocław 2008.

Lewandowski K. T., Kolumna Zygmunta, Warszawa 2012.

Lewandowski K. T., Królowa Joanna D`Arc, Warszawa 2000.

Lewandowski K. T., Magnetyzer, Wrocław 2007.

Lewandowski K. T., Orzeł bielszy niż gołębica, Warszawa 2013.

Lewandowski K. T., Ostatni hołd, Warszawa 2013.

Lewandowski K. T., Perkalowy dybuk, Wrocław 2009.

Lewandowski K. T., Rumuńskie kawony, Warszawa 2015.

Lewandowski K. T., Śląskie dziękczynienie, Wrocław 2010.

Ligocka R., Dziewczynka w czerwonym płaszczyku, Kraków 2001.

Lukács G., Klasyczna postać powieści historycznej, przeł. C. Przymusiński, [w:] tenże, Od Goethego do Balzaka. Studia z historii literatury XVIII i XIX wieku, Warszawa 1958, s. 237–318.

Lyszczyna J., Romantycy – nasi współcześni?, „Postscriptum” 2002, nr 4, s. 6–14.

Łoboz M., My, Europejczycy… Romantyków krajowych przekraczanie bliższych i dalszych granic, [w:] Romantyzm krajowy – profil lokalny i oswajanie Europy, red. M. Łoboz, A. Kuniczuk-Trzcinowska, Wrocław 2016, s. 7–13.

Mach A., Świadkowie świadectw. Postpamięć Zagłady w polskiej literaturze najnowszej, Warszawa–Toruń 2016.

Malik J. A., Przyczajony templariusz, ukryty Graal. Co zostało z powieści historycznej (we współczesnej powieści popularnej). Notatki do eseju, [w:] Powieść historyczna dawniej i dziś, red. R. Stachura, T. Budrewicz, B. Faron, K. Gajda, Kraków 2007, s. 601–609.

Małochleb P., Przepisywanie historii. Powstanie styczniowe w powieści polskiej w perspektywie pamięci kulturowej, Warszawa–Toruń 2014.

Martuszewska A., Czym „ta trzecia” kusi badacza literatury?, [w:] taż, „Ta trzecia”. Problemy literatury popularnej, Gdańsk 1997, s. 7–25.

Maszczyszyn J., Światy solarne, Stawiguda 2015.

Napiórkowski M., Powstanie umarłych. Historia pamięci 1944–2014, Warszawa 2016.

Nawrocka E., Powieść jako apokryf historii. Pisarstwo historyczne Władysława Terleckiego, [w:] Zapisywanie historii. Literaturoznawstwo i historiografia, red. W. Bolecki, J. Madejski, Warszawa 2010, s. 234–247.

Nora P., Entre Mémoire et Histoire, [w:] Les lieux de mémoire, t. 1: La république, red. P. Nora, Paris 1984, s. XVII–XLII.

Nowak M., Przeciw literackości na korzyść prawdy. Powieść historyczna i źródła, [w:] Zapisywanie historii. Literaturoznawstwo i historiografia, red. W. Bolecki, J. Madejski, Warszawa 2010, s. 172–186.

Opacki I., Krzyżowanie się postaci gatunkowych jako wyznacznik ewolucji poezji, „Pamiętnik Literacki” 1963, z. 4, s. 349–389.

Pakier M., Pogranicza pamięci i postpamięci. O Zagładzie i kulturze masowej raz jeszcze, [w:] Peryferie i pogranicza: o potrzebie różnorodności, red. B. Jałowiecki, S. Kapralski, Warszawa 2011, s. 265–282.

Parnicki T., Współczesna polska powieść historyczna, [w:] tenże, Szkice literackie, Warszawa 1978, s. 103–114.

Parowski M., Fantastyka alternatywna i jej wrogowie, „FRONDA LUX” 2014, nr 73, s. 156–165.

Pawelec D., Paradoksy zamierania gatunku, [w:] Zamieranie gatunku, red. M. Ładoń, G. Olszański, Katowice 2015, s. 11–22.

Piechota D., W otchłani Alki. Dalsze losy Wokulskiego w świetle steampunku, [w:] tenże, Między utopią a melancholią. W kręgu nowoczesnej i ponowoczesnej literatury fantastycznej, Lublin 2015, s. 85–102.

Pietrasik Z., Widok z Wieży Błaznów, „Polityka” 2002 z dn. 26.10, nr 43, s. 68.

Pisać historię z którą można żyć. Z Haydenem Whitem rozmawia Sławomir Sierakowski, „Krytyka Polityczna” 2005, nr 7–8, s. 227–230.

Piskorski K., Zadra, Warszawa 2008–2009.

Roszczynialska M., Popularna metapowieść historiozoficzna? Casus: cykl wiedźmiński Andrzeja Sapkowskiego, [w:] Powieść historyczna dawniej i dziś, red. R. Stachura, T. Budrewicz, B. Faron, K. Gajda, Kraków 2007, s. 585–600.

Sapkowski A., Bereś S., Historia i fantastyka, Warszawa 2005.

Sapkowski A., Narrenturm, Warszawa 2002.

Sikora A., Dzieje Polski w obrazach fabularnych Józefa Ignacego Kraszewskiego jako przykład beletrystyki popularnej, [w:] Powieść historyczna dawniej i dziś, red. R. Stachura, T. Budrewicz, B. Faron, K. Gajda, Kraków 2007, s. 162–174.

Słownik literatury popularnej, red. T. Żabski, Wrocław 2006 [wydanie II, poprawione i uzupełnione], hasło: Powieść historyczna, s. 459–464.

Stanios-Korycka E., Między pamięcią kulturową a kulturą popularną. Wybrane aspekty relacji na przykładzie sposobów kreowania Bizancjum w historiach alternatywnych, „Acta Humana” 2014, nr 1, s. 51–66.

Szczepan A., Polski dyskurs posttraumatyczny. Literatura polska ostatnich lat wobec Holokaustu i tożsamości żydowskiej, [w:] Kultura po przejściach, osoby z przeszłością. Polski dyskurs postzależnościowy – konteksty i perspektywy badawcze, red. R. Nycz, Kraków 2011, s. 239–256.

Szwechłowicz J., Ostatnia wola, Warszawa 2015.

Szwechłowicz J., Tajemnica szkoły dla panien, Warszawa 2014.

Tazbir J., Powieść historyczna odbiciem współczesności, [w:] tenże, Prace wybrane, red. S. Grzybowski, t. 5: Szkice o literaturze i sztuce, Kraków 2002, s. 301–331.

Terlecki O., Dwie głowy ptaka, [w:] tenże, Dwie głowy ptaka. Powrót z Carskiego Sioła, Warszawa 1975.

Tierling-Śledź E., Gra (z) historią. Powstanie styczniowe w prozie polskiej po 1945 roku, Szczecin 2013.

Todorov T., Les Abus de la Mémoire, Paris 2004.

Topolski J., Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznych, Warszawa 1996.

Traba R., Społeczne ramy czytania historii, [w:] Przemiany pamięci społecznej a teoria kultury, red. B. Korzeniewski, Poznań 2007, s. 43–64.

Trzynadlowski J., Problemy genologiczne powieści historycznej, [w:] Problemy polskiej powieści historycznej po 1939 roku, red. J. Konieczny, Bydgoszcz 1987, s. 5–27.

Tulli M., Włoskie szpilki, Warszawa 2011.

Tuszyńska A., Rodzinna historia lęku, Kraków 2005.

Urbanowski M., „Wieczny Grunwald” Szczepana Twardocha, [w:] tenże, Romans z Polską. O literaturze współczesnej, Kraków 2014, s. 70–75.

Vattimo G., Ponowoczesność i kres historii, przeł. B. Stelmaszczyk, [w:] Postmodernizm. Antologia przekładów, red. R. Nycz, Kraków 1997, s. 128–144.

Wallis M., Wartości estetyczne łagodne i ostre, [w:] tenże, Przeżycie i wartość. Pisma z estetyki i nauki o sztuce 1931–1949, Kraków 1968, s. 185–209.

Weinberg J., Aleksander Bronikowski a historia – na przykładzie jednej powieści, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio FF” 2002–2003, t. XX–XXI, s. 289–299.

White H., Metahistory: The Historical Imagnation in Nineteenth-Century Europe, Baltimore-London 1975.

Zaleski M., Naprzód w przeszłość, [w:] tenże, Formy pamięci, Gdańsk 2004, s. 176–190.

Zaleski M., Świat powtórzony, [w:] tenże, Formy pamięci, Gdańsk 2004, s. 11–60.

Zieliński B., Serbska powieść historyczna, Poznań 1998.

Żórawska N., Homo holocaustus, czyli holocaustowe doświadczenia autobiograficzne kobiet, „Tematy i Konteksty” 2015, nr 5, s. 126–141.